Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
czwartek 29/10/2020 |
Św. Felicjana
home iconKultura
line break icon

"Wołyń": z dala od nacjonalistycznych, polityzujących i manipulatorskich interpretacji [recenzja]

Kadr z filmu "Wołyń"

Łukasz Jasina - publikacja 08.10.16

Dzieło ma oddać atmosferę, pozwolić przeżyć katharsis, a także skanalizować emocje jakie w wielu Polakach drzemią w związku z wołyńską zbrodnią.

Wielki żydowski myśliciel Abraham Joshua Heshel opowiadał o pewnym rabinie, który zmuszony był do pocieszenia człowieka dotkniętego śmiercią najbliższej osoby. Otóż według niego istniały trzy możliwości, aby poradzić sobie z żałobą. Pierwsza z nich to poddanie się, druga to rozpamiętywanie, a trzecia to „przeobrazić” smutek w „pieśń”.

Taką pieśń stworzył Wojciech Smarzowski w filmie „Wołyń”. I trzymajmy się z daleka od nacjonalistycznych, polityzujących i manipulatorskich interpretacji tego filmu.

Temat ludobójstwa na Wołyniu, jak i żałoby po nim, to jedna z tych kwestii, z którą nie potrafiliśmy sobie poradzić od wielu lat. II wojna światowa pozostawiła takich problemów wiele, zarówno w Polsce, jak i w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Mnóstwo z nich się zabliźniło, choć trzeba zdać sobie sprawę z tego, że żaden z nich nie zabliźnił się ostatecznie – mimo siedmiu dekad. Widzimy to na przykładzie wielu obecnych problemów w relacjach w naszym regionie. II wojna światowa będzie jeszcze wracać przez wiele lat.

Niemniej – z pewnymi kwestiami jest łatwiej. Nie ma praktycznie takiego aspektu w relacjach polsko-żydowskich czy polsko-niemieckich, który by ukrywano. Żyjące jeszcze ofiary i ich potomkowie maja prawo do żałoby, pomników i opłakiwania. Przez to rany bolą mniej.

Z Wołyniem tak nie było. W okresie PRL wydarzenia z 1943 przemilczano, ale przyznać należy, że robiono tak nie tylko z tą zbrodnią, ale z przytłaczająca większością zdarzeń, jakie przytrafiły się na przejętych przez Związek Radziecki byłych Kresach II RP.

Po 1989 roku sytuacja zmieniła się, ale paradoksalnie zaczęliśmy mieć wtedy z Wołyniem większe problemy niż w czasach, gdy zbywano go milczeniem. Pojednanie Polaków i Ukraińców oraz źle pojęty paternalizm wobec naszych sąsiadów ze strony części polskich elit zepchnęły tematykę zbrodni wołyńskiej na boczny tor oficjalnych rozliczeń z historią. Nie było to oczywiście dowodem istnienia spisku – spraw było więcej, a listę lekko zapomnianych kwestii można mnożyć – są na niej chociażby rzeź na warszawskiej Woli czy wysiedlenia i mordy na ludności Zamojszczyzny.

Pamięć o zbrodni na Wołyniu jednak ewoluowała i zmieniało się też podejście czynników oficjalnych. Już w roku 2003 polsko-ukraińskie uroczystości w Porycku generowały pewne napięcie. Podobnie było dziesięć lat później. Na przełomie roku 2013 i 2014 całość została zmodyfikowana przez Rewolucję Godności i nową retorykę historyczną, jaka pojawiła się po niej na Ukrainie.

Dyskusja o wspólnej historii pomiędzy Polakami i Ukraińcami zrobiła się teraz trudniejsza niż kiedykolwiek – niemniej nie jest to wina Wojciecha Smarzowskiego. Reżyser przystąpił do realizacji filmu już kilka lat temu. Niesprawiedliwie traktują go ci, którzy zarzucają mu mieszanie się do polityki. Manipulacją polityczną byłoby właśnie dostosowanie się filmu do wydarzeń geopolitycznych.

Film Smarzowskiego jest dziełem fabularnym. Opowiada inspirowaną prawdziwymi wydarzeniami historię, która opiera się na faktach, ale nie jest ich dokładnym odbiciem. Reżyser włączył do filmu wiele prawdziwych wydarzeń: prawdziwe jest przedwojenne napięcie między Polakami i Ukraińcami, prawdziwi są emisariusze ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego z Galicji, pycha niektórych z polskich osadników, obrazy z Wojny Obronnej 1939, sceny z życia pod sowiecką i niemiecką okupacją, idealizm Zygmunta Rumla – młodego oficera BCh. Prawdziwe są także sceny zbrodni i dwóch homilii w cerkwi – jedna prowadząca do wybaczenia, a druga do ludobójstwa.

Całość  filmu jest jednak przede wszystkim dziełem artystycznym i tak je należy odbierać. Dzieło ma oddać atmosferę, pozwolić przeżyć katharsis, a także skanalizować emocje, jakie w wielu Polakach drzemią w związku z wołyńską zbrodnią. Po szczegółowe informacje trzeba już sięgnąć dalej.

Ponieważ przeciętnemu obywatelowi zazwyczaj brakuje czasu na lekturę historycznych monografii, „Wołyń” może stać się dla niego źródłem wiedzy o przeszłości. Tak jak dla wielu podstawowym środkiem do zdobycia informacji o Zagładzie jest oglądanie „Listy Schindlera” czy „Pianisty”.

Film Smarzowskiego to także przykład dawno nie widzianego na naszych ekranach kina epickiego oraz potężny i silny powrót tematyki kresowej. Polska obecność na byłych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej to kolejna lekcja, której przez ostatnie dwie dekady nie przepracowaliśmy i próbowaliśmy uniknąć.

„Wołyń” jest przede wszystkim filmem o polskiej żałobie, choć znajduje się tam miejsce na obiektywne spojrzenie na Polaków i nasze przewinienia. Nie jest obowiązkiem polskiego twórcy rozliczanie choćby ukraińskiej czy rosyjskiej przeszłości. Należy mieć za to nadzieję, że pojawią się dobre, ukraińskie filmy historyczne – na razie jest ich niewiele, ale kto wie?

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
historiakinoPolskarecenzjarelacjeUkrainaWołyń
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkłado...
Theresa Aletheia Noble
Dobra spowiedź. 10 cennych rad od księży
Mathilde de Robien
Imiona, które noszą w sobie pieczęć Boga. Moż...
PAPIEŻ PRZYTULA CHOREGO MĘŻCZYZNĘ
Marine Soreau
„Papież nie bał się mnie objąć”. Opowieść czł...
Katolicka Agencja Informacyjna
Papież: „To najgorsza zniewaga, jaką można wy...
KOBIETA NA POLU
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [26 paździe...
ST JOSEPH,THE WORKER CARPENTER, JESUS,CHILDHOOD OF CHRIST
Philip Kosloski
Ta starożytna modlitwa do św. Józefa podobno ...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail