Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
środa 03/03/2021 |
Św. Kunegundy
home iconKultura
line break icon

Czemu dobry Pan Bóg stworzył komary i osy?

fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska

fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska

Ewa Kiedio - 22.10.16

Odpowiedź na to kłopotliwe pytanie możemy odnaleźć na wystawie "Biblia pauperum" prezentowanej w warszawskim Muzeum Etnograficznym.

Według ludowych podań było to tak: wszystko, co stworzył Bóg, zostało sparodiowane przez diabła. Na przykład odpowiednikiem pracowitej pszczoły jest diabelski pomysł – osa. Te szkodliwe zwierzęta miały zostać zniszczone w wodach potopu. Zadaniem kobiety było, by wypełniony nimi worek wyrzucić z arki. Zamiast to zrobić, przechowała jednak worek, a na dodatek w swej niepohamowanej ciekawości rozwiązała go po potopie. Zamknięte w nim zwierzęta nie zwlekały i znowu rozpierzchły się po świecie.

fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska

Nie jest to na pewno odpowiedź ortodoksyjna. Więcej niż o Bogu powie nam ona o samych snujących takie historie ludziach. To właśnie sposób, w jaki chrześcijaństwo rozumiały i przeżywały społeczności wiejskie, odczytamy dzięki rzeźbom i obrazom zebranym na wystawie. Naszą uwagę zwraca na to już jej pełny tytuł: „Biblia pauperum. Sztuka ubogich i wykluczonych. Obraz Boga w sztuce ludowej”. Nie zdziwmy się zatem, że znajdziemy tu wiele wyobrażeń czerpiących bardziej z apokryfów i legend niż z biblijnego kanonu.

„Koślawce Twoi” – to określenie z piosenki Maryli Rodowicz nasuwa się na myśl od razu po wejściu na wystawę. Sytuacja jest o tyle specyficzna, że do grona koślawców w tym wypadku należą święci, aniołowie, Maryja, a także sam Jezus. Przedstawienia plastyczne, które wyszły spod pędzla czy dłuta twórców ludowych, mają zwykle formę daleką od perfekcji. Bywa, że wywołują na twarzy uśmiech, szczególnie gdy wyraźnie widać w nich nawiązania do dzieł wielkich mistrzów (zwiedzającym wystawę polecam poszukać rzeźby, w której jak w krzywym zwierciadle przejrzała się „Madonna Sykstyńska” Rafaela). Nierzadko jednak wprowadzają w świat autentycznych przeżyć wewnętrznych ­– to właśnie różni je od produkowanego seryjnie komercyjnego kiczu.

Kontakt z tego rodzaju twórczością wymaga przestawienia myślenia na inne tory, uświadomienia sobie, w jakim otoczeniu działają artyści ludowi. Pomaga w tym urządzenie ekspozycji w ten sposób, że droga na nią wiedzie przez inną wystawę – „Porządek rzeczy”. Zgromadzono tu narzędzia związane z pracą na roli, hodowlą zwierząt, kowalstwem czy stolarstwem.

Między grubo ciosanymi rzeźbami prezentowanymi w ramach „Biblii pauperum” wyróżniają się prace Romana Śledzia o subtelniejszym modelunku, bogate w szczegóły, dynamiczne. Twarze przedstawianych postaci mają u niego cechy bardzo indywidualne – w scenie Ostatniej Wieczerzy czy przejścia przez Morze Czerwone mamy chęć przypatrzyć się dokładnie każdej z nich. Szczególny rodzaj ekspresji, nieco przesadna mimika i gestykulacja pozwalają przypuszczać, że mogłyby posłużyć za modeli do filmu animowanego.

fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska

Wśród ponad stu prac, które możemy zobaczyć na wystawie, znalazły się też realizacje z nurtu art brut, czyli sztuka tworzona przez osoby chore umysłowo i wykluczone społecznie. Wyróżniają się one na tyle, że choć nie zostały oznaczone przez kuratorów, zapewne sami zwrócimy na nie uwagę przyciągnięci zaskakującą siłą ekspresji i nietypowymi ujęciami tematu. Jest to bowiem sztuka głęboko własna, niepodlegająca modom i wpływom, odcięta od rozwiązań przyjętych w chrześcijańskiej ikonografii. Nie chciałabym w tym miejscu odbierać czytelnikom emocji, jakich może dostarczyć samodzielne ich odkrywanie. Ostrzegam więc, że następny akapit zawiera spoiler.

Przywykliśmy do przedstawień Trójcy Świętej pod postacią starca, młodego mężczyzny z brodą i białej gołębicy (tak naprawdę nie powinniśmy przywyknąć, bo choć spory ikonoklastyczne zakończyły się stwierdzeniem, że Wcielenie Chrystusa pozwala na przedstawianie Go w fizycznej postaci, to o wizerunkach Boga Ojca nie było mowy). Na wystawie trudno przegapić obraz, z którego dzikie spojrzenia rzuca na nas trzech mężczyzn o czarnych włosach i brodach. Gdyby nie tytuł, trwalibyśmy w przekonaniu, że mamy przed sobą przywódców bandy górskich zbójników. To niepokojąca „Święta Trójca” Marii Wnęk, artystki chłopskiego pochodzenia, której życie naznaczyła choroba psychiczna i odrzucenie przez społeczność. W sekcji „Ostatnia wieczerza” rysunkiem, na którym tłoczno od drobniutkich twarzy, zaskoczy nas z kolei inny przedstawiciel art brut, Edmund Monsiel.

fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska
fot. Kamil Szumotalski/Aleteia Polska

W muzeum także dzieci znajdą coś dla siebie. Podczas warsztatów „Arka Noego” będą mogły się dowiedzieć, jaką rolę w opowieści o potopie odegrały ptaki, przyjrzeć się pracy rzeźbiarza, a następnie samodzielnie ozdobić drewniane figurki. Przy okazji dwóch spotkań na temat Bożego Narodzenia poznają z kolei technikę malowania na szkle i nauczą się, jak zbudować krakowską szopkę.

Poprzez wystawę „Biblia pauperum” Muzeum Etnograficzne włącza się w ogólnopolskie obchody 1050-lecia Chrztu Polski. Jest to także przymiarka do stałej ekspozycji prezentującej kolekcję sztuki ludowej i nieprofesjonalnej.

Wystawę można obejrzeć do 31 grudnia 2016 r.

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Redakcja
12 znanych osób, które nawróciły się jako dorośli
2
Elizabeth Scalia
Chcesz mieć spokojny sen? Odmów tę wieczorną modlitwę
3
ZNISZCZONA FIGURA
Dawid Gospodarek
Co zrobić ze starymi różańcami, obrazkami i figurkami? Można je w...
4
ALEXIS CARREL
Dolors Massot
Nawrócenie tego lekarza-noblisty zadziwia do dzisiaj! A wszystko ...
5
WOMAN
Anna Ashkova
Modlitwa tuż po przebudzeniu, by oddać Bogu swój dzień
6
Femme priant
Redakcja
Modlitwa dla ciebie na dziś 27 lutego
7
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 28 lutego
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail