Aleteia logoAleteia logoAleteia
środa 10/08/2022 |
Św. Wawrzyńca
Aleteia logo
Pod lupą
separateurCreated with Sketch.

Czy chrześcijanin powinien być patriotą? I na czym polega prawdziwy patriotyzm?

World Youth Day 2016 in Krakow

Kamil Szumotalski/Aleteia

Ks. Artur Stopka - 11.11.16

Odpowiedzi szukamy w dokumentach i wypowiedziach Kościoła.

Gdy w internetową wyszukiwarkę wpiszemy równocześnie słowa: „Kościół” i „patriotyzm”, wśród pierwszych wyników znajdą się dwa pytania. Najpierw: „Czy chrześcijanin może być patriotą?”, a nieco niżej: „Czy brak patriotyzmu to grzech?”. Sprzeczność? Niekoniecznie.

Jak patriotyzm jest rozumiany przez Katechizm?

W indeksie tematycznym Katechizmu Kościoła katolickiego termin „patriotyzm” się nie pojawia. Ale „ojczyzna” jest. A przecież „patriotyzm” wywodzi się od łacińskiego terminu „patria”, czyli „ziemia ojców”, którą dzisiaj nazywamy zwykle „ojczyzną.

Czym jest patriotyzm? Najprostsza definicja mówi, że jest „miłością ojczyzny”. Katechizm nie pozostawia wątpliwości: „Miłość ojczyzny i służba dla niej wynikają z obowiązku wdzięczności i porządku miłości” (KKK 2239). W tym samym punkcie czytamy, że obywatele mają obowiązek przyczyniać się wraz z władzami cywilnymi do dobra społeczeństwa w duchu prawdy, sprawiedliwości, solidarności i wolności.

Jest tam też sformułowanie mówiące, że podporządkowanie się prawowitej władzy i służba na rzecz dobra wspólnego wymagają od obywateli wypełniania ich zadań w życiu wspólnoty politycznej.

W stwierdzeniach tych zawarta jest podstawowa i fundamentalna odpowiedź na oba postawione wyżej pytania. Chrześcijanin nie tylko może być patriotą. Powinien nim być.

Co mówi Biblia o patriotyzmie?

Kościół swoje stanowisko w tej sprawie opiera na czwartym przykazaniu Dekalogu. Uczy bowiem, że dotyczy ono nie tylko relacji do ojca i matki oraz innych członków rodziny (w tym okazywania czci, miłości i wdzięczności dziadkom i przodkom). Czwarte przykazanie Boże wskazuje „obowiązki uczniów względem nauczycieli, pracowników względem pracodawców, podwładnych względem przełożonych, obywateli względem ojczyzny oraz tych, którzy nią rządzą lub kierują” (KKK 2199).

Przykazanie powyższe to jednak to niejedyne biblijne odniesienie do patriotyzmu. W Starym Testamencie można znaleźć wiele przykładów postaw patriotycznych. Choćby w opisie wędrówki do Ziemi Obiecanej, w słynnym Psalmie 137. Zaczyna się on od słów: „Nad rzekami Babilonu – tam myśmy siedzieli i płakali, kiedyśmy wspominali Syjon”. Postawa patriotyczna widoczna jest także w księgach Judyty i Estery, u proroków Izajasza, Jeremiasza i Nehemiasza, a także w Księgach Machabejskich.

O swoją ziemską ojczyznę troszczył się Jezus. Płakał nad Jerozolimą, martwił się o Korozain i Betsaidę, które nie rozpoznały znaków czasu. Św. Paweł Apostoł, nazwany przez Jana Pawła II „mistrzem miłości ojczyzny”, w Liście do Rzymian napisał: Prawdę mówię w Chrystusie, nie kłamię, potwierdza mi to moje sumienie w Duchu Świętym, że w sercu swoim odczuwam wielki smutek i nieprzerwany ból. Wolałbym bowiem sam być pod klątwą [odłączonym] od Chrystusa dla [zbawienia] moich braci, którzy według ciała są moimi rodakami (Rz 9,1-3).

Patriotyzm wg papieży i ojców Kościoła

Patriotyzmem zajmowali się również teologowie i papieże. Np. św. Tomasz z Akwinu uważał patriotyzm za tę część sprawiedliwości, jaką winni jesteśmy stworzonemu źródłu naszego istnienia. Był on przeświadczony, że ta sama cnota (pietas) porządkuje nasz stosunek do rodziców i do ojczyzny. Akwinata twierdził, że ojczyzna wymaga szacunku bezwarunkowego, tzn. nie wolno się jej wyrzekać, nawet gdyby w jakimś środowisku czy w oczach świata postrzegana była skrajnie negatywnie.

Papież Leon XIII w encyklice Sapientiae christianae z roku 1890 przypomniał, że nadprzyrodzona miłość do Kościoła i przyrodzona miłość do ojczyzny w gruncie rzeczy są siostrami bliźniaczymi.

Pius X w 1909 r. podkreślał, że: „Patriotyzm nie jest nienawiścią do innych narodów, lecz miłością, która zapewnia w naszym sercu pierwsze miejsce naszemu krajowi i naszym rodakom. Taki jest bowiem porządek ustalony przez Opatrzność Bożą. Miłość ta nie wyklucza miłości innych ludzi”.

Dwadzieścia jeden lat później Pius XI w przemówieniu radiowym zwracał uwagę: „Jest mało prawdopodobne, by nie powiedzieć niemożliwe, że przetrwa pokój między narodami i państwami, jeśli w miejsce prawdziwej i szczerej miłości ojczyzny króluje i panoszy się samolubny i nieprzejednany nacjonalizm, tzn. nienawiść i zazdrość w miejsce wzajemnego pragnienia dobra, nieufność i podejrzliwość w miejsce braterskiego zaufania, rywalizacja i walka w miejsce zgodnego współdziałania, żądza hegemonii i dominacji w miejsce poszanowania i ochrony wszystkich praw, także praw ludzi słabych i maluczkich”.

Sobór Watykański II w Dekrecie o działalności misyjnej Kościoła wskazał: Dobrzy obywatele niech pielęgnują prawdziwą i czynną miłość ojczyzny; niech jednak unikają wszelkiej pogardy dla innej rasy oraz jątrzącego nacjonalizmu, a popierają miłość względem wszystkich ludzi”.

W Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym Sobór zalecił m.in.: „Niech obywatele pielęgnują wielkodusznie i wiernie miłość ojczyzny, jednak bez ciasnoty duchowej. Tak by zawsze mieli również wzgląd na dobro całej rodziny ludzkiej, którą łączą w jedno różne więzy między plemionami, ludami i narodami”.

Miłośc do ojczyzny wg Jana Pawła II

Dużo uwagi poświęcił kwestii patriotyzmu św. Jan Paweł II. W październiku 1995 roku na forum ONZ wskazał on na zasadnicze różnice pomiędzy niezdrową formą nacjonalizmu, który uczy pogardy dla innych narodów i kultur, a patriotyzmem, który jest właściwą miłością własnego kraju. „Prawdziwy patriotyzm nigdy nie stara się dążyć do dobrobytu własnego narodu kosztem innych. Ostatecznie bowiem dotknęłoby to także jego własny naród. Wyrządzenie krzywdy dotyka obu stron – i agresora, i ofiary”. Papież Polak dodał, że nacjonalizm, szczególnie w swoich najskrajniejszych formach, jest antytezą prawdziwego patriotyzmu.

Za kwintesencję katolickiego patrzenia na patriotyzm można uznać dwunasty rozdział jego książki Pamięć i tożsamość. Nasz rodak na Stolicy Piotrowej napisał w nim m.in.: „Patriotyzm oznacza umiłowanie tego, co ojczyste: umiłowanie historii, tradycji, języka czy samego krajobrazu ojczystego. Jest to miłość, która obejmuje również dzieła rodaków i owoce ich geniuszu. Próbą dla tego umiłowania staje się każde zagrożenie tego dobra, jakim jest ojczyzna”.

Tags:
kościółojczyznapatriotyzm
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...





Tu możesz poprosić zakonników o modlitwę. Wyślij swoją intencję!


Top 10
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail