Aleteia
czwartek 22/10/2020 |
Św. Jana Pawła II
Kościół

Co nas usprawiedliwia przed Bogiem: łaska Boża czy nasze uczynki?

Łukasz Kobeszko - publikacja 12.07.17

Św. Paweł, Pelagiusz, św. Augustyn, ojcowie soborowi, św. Tomasz z Akwinu, Luter, Kalwin – wszycy oni (oraz wielu innych) zmagali się z problemem łaski i usprawiedliwienia. Mało kto wie, że dziś największe Kościoły doszły w tej kwestii do porozumienia. Jak ono wygląda?

Światowa Wspólnota Kościołów Reformowanych – skupiająca ponad 200 Kościołów protestanckich wywodzących się z kalwinizmu, kongregacjonalizmu, prezbiterianizmu oraz ruchu waldensów – przystąpiła oficjalnie do „Wspólnej deklaracji o usprawiedliwieniu” (5 lipca).

Dokument ten został podpisany w 1999 roku przez Kościół rzymskokatolicki oraz Światową Federację Luterańską. Stanowi kompromis pomiędzy protestanckimi zasadami sola gratia i sola fide, mówiącymi o niezależności Boga i pierwszeństwie wiary nad uczynkami w zbawieniu z przyjmowaną przez katolików oraz prawosławnych formułą o współdziałaniu człowieka ze Stwórcą w procesie zbawienia.

List św. Pawła do Efezjan

Refleksja nad pytaniem, jakie czynniki są w stanie doprowadzić do zbawienia człowieka bynajmniej nie została zapoczątkowana przez twórcę ruchu reformacyjnego, ale przewijała się w teologii od czasów wczesnochrześcijańskich.




Czytaj także:
Jeżeli zbliżamy się do Chrystusa, zbliżamy się też do siebie. Rozmowa z biskupem od ekumenizmu

Wynikała z różnych interpretacji, jakie nadawano dwóm wersetom z 2 rozdziału Listu św. Pawła Apostoła do Efezjan: „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę. A to pochodzi nie od was, lecz jest darem Boga: nie z uczynków, aby się nikt nie chlubił” (Ef, 2, 8). Współistnienie wszechmocy i miłosierdzia Boga, które nie zna granicy czasu oraz wolnej woli człowieka, mogącej Boże miłosierdzie przyjąć lub odrzucić, od dawna intrygowało.

Błąd Pelagiusza

Pierwszym myślicielem, który kompleksowo chciał zająć się tym problemem był Pelagiusz, mnich żyjący na Wyspach Brytyjskich w IV w. Starał się udowodnić, że ludzka natura jest w stanie sama z siebie całkowicie pokonać grzech i już w życiu ziemskim dojść do doskonałości, charakteryzującej się stanem całkowitej bezgrzeszności.

Pelagiusz i jego dwaj uczniowie: Celestiusz i Julina z Eclanum kładli nacisk na wolną wolę człowieka, która ich zdaniem była całkowicie suwerenna i niezależna od działań Boga.

Ojcowie III Soboru Powszechnego w Efezie (341 r.) stwierdzili jednak, że tezy takie podważają samą rację istnienia Boga, Kościoła oraz łaski płynącej z sakramentów, jak również negują postać Chrystusa jako zbawiciela i odkupiciela rodzaju ludzkiego, sprowadzając go do roli nauczyciela lub wzorca moralnego.

Z twierdzeniami Pelagiusza polemizował św. Augustyn, który zwracał uwagę, że w wyniku grzechu pierworodnego ludzka natura i wola nie są już w pełni swobodne, lecz naznaczone niedoskonałością przejawiającą się w ciągłej skłonności do popełniania grzechów.

Luter: odpusty i łaska uprzedzająca

Powód, dla którego Marcin Luter powrócił w XVI wieku do dawnej kontrowersji teologicznej wydaje się dzisiejszym badaczom dość prozaiczny i wynikał nie tyle z fascynacji twierdzeniami Pelagiusza, co z niechęci założyciela protestantyzmu do panującej wówczas w Kościele rzymskokatolickim praktyki handlu odpustami.

W miarę zaostrzania się konfliktu z Rzymem zbuntowany zakonnik coraz mocniej obstawać zaczął przy konieczności zachowania przez Kościół zasad sola gratia i sola fide mówiących, iż Bóg udziela bezinteresownie każdemu człowiekowi, bez względu na jego zasługi lub grzechy łaski uprzedzającej. Łaska ta może być przez człowieka dobrowolnie przyjęta dzięki wierze, bądź też dobrowolnie odrzucona.




Czytaj także:
Wspólna deklaracja: Opłakujemy to, że luteranie i katolicy zranili widzialną jedność Kościoła

Wkrótce Luter uczynił z powyższych zasad fundamenty nauczania Kościoła ewangelicko-augsburskiego – obok Pisma Świętego jako jedynego źródła Objawienia (sola scriptura), wiary w Jezusa Chrystusa jako głowy Kościoła i jedynego pośrednika w zbawieniu człowieka (solus Christus) oraz zasady oddawania czci tylko Bogu, a nie Matce Bożej i świętym (soli Deo gloria).

Kalwin: predestynacja i potępienie

Kwestia usprawiedliwienia nie dawała spokoju kolejnemu reformatorowi żyjącemu w XVI wieku, Janowi Kalwinowi. Opowiadał się on za doktryną predestynacji, głoszącą, że Bóg w swojej absolutnej suwerenności i wszechmocy oraz z uwagi na znajomość przyszłości z góry przeznacza niektórych ludzi do zbawienia, a innych – do potępienia.

Współczesne ustalenia historyków chrześcijaństwa wskazują jednak, że sam Kalwin nie był aż tak radykalny w swoim przywiązaniu do predestynacji i odmawiał ludziom wskazywania już tu na ziemi, kto będzie zbawiony lub potępiony, radząc wiernym, aby żyli tak, jakby mieli być przeznaczeni do zbawienia.

Łaska i uczynki

Kościół rzymskokatolicki oraz prawosławny od wieków nauczają o współdziałaniu wszechmocnego i wszechwiedzącego Boga z obdarzonym wolną wolą człowiekiem. Św. Tomasz z Akwinu wskazywał, że Boża łaska działa na każdej konkretnej, indywidualnej i niepowtarzalnej naturze ludzkiej, budując na niej zdolność do zjednoczenia się z Bogiem w Kościele i sakramentach.




Czytaj także:
Dlaczego chrześcijanie nie mogą wspólnie świętować Wielkanocy?

Prawosławie naucza z kolei o synergii, czyli współpracy człowieka z Bogiem w życiu doczesnym, gdzie Boża łaska przejawia się jako niewidzialne, choć istniejące w świecie Boże energie, obecne w misteriach Kościoła i prowadzące do stopniowego przebóstwienia człowieka oraz powrotu do stanu harmonii ze Stwórcą sprzed momentu grzechu Prarodziców.

Usprawiedliwienie, które już nie dzieli

Po wiekach kontrowersji podzieleni chrześcijanie Zachodu zgodzili się, że pełna niezależność i suwerenność Boga w zbawieniu człowieka nie wyklucza się z ludzkim współdziałaniem z Bożą łaską. Tym samym, powrócono do nauczania siedmiu pierwszych soborów powszechnych niepodzielonego Kościoła w kwestii grzechu i usprawiedliwienia.

Ewangelicy reformowani dołączyli do porozumienia 5 lipca 2017 r. podczas specjalnej uroczystości w Wittenberdze, gdzie równo 500 lat temu Marcin Luter zapoczątkował Reformację. Obecni byli na niej przedstawiciele luteran, metodystów (którzy dołączyli do sygnatariuszy Deklaracji w 2006 roku) oraz bp Brian Farell, sekretarz Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan.

Podpisanie deklaracji jest kolejnym ważnym krokiem na drodze trwającego od czasów Soboru Watykańskiego II dialogu ekumenicznego Kościoła rzymskokatolickiego z Kościołami tradycji luterańskiej i reformowanej, liczących łącznie według pobieżnych szacunków ponad 155 mln wiernych na całym świecie. Co więcej, wskazuje drogę rozwiązania jednego z najbardziej palących problemów teologicznych, który stał się przyczyną rozpadu jedności Kościoła zachodniego w XVI wieku.




Czytaj także:
24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu – ekumenizm z miłości do Boga

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
ekumenizmPrawosławieprotestanci
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
MASS,YOUNG CHILD
Anna O'Neil
List do rodziców, którzy zabierają na mszę sw...
RĄCZKA NIEMOWLAKA
Marta Brzezińska-Waleszczyk
Byłam świadkiem 45 minut życia. To była lekcj...
Bluźniercze graffiti na murze kościoła
Lucandrea Massaro
Wypisali proaborcyjne grafitti na kościele. R...
Aleteia
Oczy Matki Bożej z Guadalupe. Jedna z najwięk...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [18 paździe...
BIBLE STUDY
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [20 paździe...
ANGEL,CHILD,STATUE
Philip Kosloski
Mamo, martwisz się o swoje dzieci? Módl się t...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail