Aleteia
wtorek 20/10/2020 |
Św. Jana Kantego
Kultura

„Zgoda” - film, w którym Polacy nie są tylko ofiarami

FILM ZGODA

fot. Grzegorz Spała

Jolanta Tokarczyk - publikacja 20.10.17

Film Macieja Sobieszczańskiego, o obozie Zgoda w Świętochłowicach, jest trudny. Zrywa z archetypem Polaka-ofiary wojny, a pokazuje Polaka, który staje się katem.

Jest rok 1945. Właśnie kończy się wojna. W Świętochłowicach na Śląsku organy bezpieczeństwa tworzą obóz pracy dla Niemców, Ślązaków i Polaków. Pod pretekstem ukarania zdrajców narodu polskiego, UB dokonuje czystek wśród „niechętnych komunistycznej władzy”. Do pracy w obozie zgłasza się młody chłopak Franek (Julian Świeżewski).

Próbuje ocalić Annę (Zofia Wichłacz), w której jest zakochany. Nie wie, że wśród osadzonych znalazł się Erwin (Jakub Gierszał), Niemiec, jego przyjaciel sprzed wojny, który od dawna skrycie kocha się w dziewczynie… Franek dołącza do komunistów, naiwnie licząc, że uda mu się oszukać system. Już pierwsze dni pracy w obozie odzierają go ze złudzeń. A z czasem przekonuje się, że aby ocalić swoją ukochaną, będzie musiał poświęcić wszystko…

Naiwność młodości i okrucieństwo wojny

To fabuła „Zgody”, debiutanckiego, pełnometrażowego filmu w reżyserii Macieja Sobieszczańskiego. W czasie niedawnego Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni reżyser wspominał, że wszystko zaczęło się od obejrzenia dokumentu „Zgoda – miejsce niezgody”, który przedstawiał historię obozu w Świętochłowicach. Aby nie opowiadać jej ponownie w sposób dokumentalny, trzeba było znaleźć pomysł na fabułę.

A taki miała scenarzystka Małgorzata Sobieszczańska, która chciała opowiedzieć o chłopaku, który za wszelką cenę chciał ratować swoją dziewczynę w obozie. Pokazanie naiwności tego świata połączonej z okrucieństwem czasów wojny stało się pomysłem na film. Nie jest on jednak typową fabułą, wytworem wyłącznie fikcji literackiej. Scenarzystka wnikliwie badała temat i wielokrotnie rozmawiała z byłymi więźniami obozu w Świętochłowicach.

„Pamiętam jak zobaczyłem na nagraniu z przeprowadzonych przez nią wywiadów osiemdziesięcioletniego mężczyznę, który znalazł się w obozie w wieku 14 lat. Odpowiadając na pytanie, jak trafił do obozu po prostu rozpłakał się przed kamerą. Pomyślałem, że temu człowiekowi odebrano pamięć i godność. Pomyślałem, że ci, którzy przetrwali obozy komunistyczne, zostali zapomniani. To był dla mnie ten moment, kiedy zdecydowałem, że chcę nakręcić o tym film”

– tłumaczył reżyser podczas konferencji prasowej na gdyńskim festiwalu.




Czytaj także:
Maksymilian Kolbe i Rudolf Höss. Jak zostać świętym, a jak zbrodniarzem?

FILM ZGODA
fot. Grzegorz Spała

Scenarzystka miała bogatą wiedzę o istnieniu takich obozów, ale dla niej to nie był jeszcze wystarczający powód, aby zająć się tą tematyką. „Chciałam opowiedzieć o tym co najczarniejsze, o demonach które siedzą w nas. Ten powód znalazłam w książce Gerharda Gruszki, który spędził w obozie kilka miesięcy. Autor opisywał jak powstał, a później jak został rozwiązany obóz «Zgoda»” – tłumaczyła scenarzystka.

„Czasami bez żadnej przyczyny trafiali tam ludzie, a później wychodzili również bez orzeczenia o winie. Wychodząc musieli jednak podpisać oświadczenie, że nie powiedzą nikomu o tym, co tam się wydarzyło. To właśnie wzbudziło mój sprzeciw! Chciałam zbliżyć się do odpowiedzi, czym jest człowiek i do czego jest zdolny”

– mówiła w Gdyni Małgorzata Sobieszczańska.

Według uzyskanych przez nią informacji do „Zgody” trafiali często ludzie młodzi. Ale i ci co prowadzili obóz nie mieli dużego doświadczenia – komendant  miał zaledwie około 25 lat. Pytanie, co działo się w Świętochłowicach nasuwało się samo. Obóz powstał w lutym 45, a w listopadzie 1945 już przestał istnieć. Przez tych dziewięć miesięcy mordowano tam i księży protestanckich, i żołnierzy AK, i byłych żołnierzy Wermachtu.


MARIA KWAŚNIEWSKA

Czytaj także:
Mała Polka, która zakpiła z Hitlera

FILM ZGODA
fot. Walenty Wasjanowicz

Polak – ofiara czy kat?

Wielu osadzonych nie było bez winy, wojenne realia wymuszały zachowania, do jakich człowiek w normalnych warunkach nie byłby zdolny. I rodziły chęć odwetu, jakiego człowiek w normalnych warunkach by się nie dopuścił.

Zagranie tak wymagających ról okazało się trudne dla aktorów. Musieli głęboko wejść w swoje role, czytali oryginalne dokumenty ze Świętochłowic, oglądali filmy i relacje świadków i osób więzionych w obozie. Zadanie było wyczerpujące psychicznie i fizycznie, ponieważ aktorzy musieli pokazać wychudzone ciała i wymizerniałe twarze. Sceny polewania wodą na mrozie i wielogodzinnego katowania nikogo nie pozostawiały obojętnym. Wielu przy życiu trzymała nadzieja, że w człowieku jest dobro i że ono zwycięży.

Ten film może być jednak dla niektórych widzów bardzo trudny w odbiorze. Trudny,bo zrywa z archetypem Polaka-ofiary wojny, a pokazuje Polaka, który staje się katem. W takiej sytuacji wszyscy są przegrani, tu nie ma zwycięzców.


KAROLINA LANCKOROŃSKA

Czytaj także:
„Zasług nie mam, służyć się starałam”. Karolina Lanckorońska 

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
filmobóz koncentracyjnywojna
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
Aleteia
Oczy Matki Bożej z Guadalupe. Jedna z najwięk...
MASS,YOUNG CHILD
Anna O'Neil
List do rodziców, którzy zabierają na mszę sw...
Bluźniercze graffiti na murze kościoła
Lucandrea Massaro
Wypisali proaborcyjne grafitti na kościele. R...
ANGEL,CHILD,STATUE
Philip Kosloski
Mamo, martwisz się o swoje dzieci? Módl się t...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [18 paździe...
MODLITWA
Christine Stoddard
Żyjesz w ciągłym napięciu? Poznaj 5 modlitewn...
CARLO ACUTIS
Domitille Farret D'Astiès
Perełki Carla Acutisa: 10 zaskakujących wypow...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail