Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
czwartek 29/07/2021 |
Św. Marty
home iconStyl życia
line break icon

„Ale sztos!” – język młodych Polaków. Sprawdź, czy rozumiesz Młodzieżowe Słowa Roku!

MŁODZI RADOŚNI LUDZIE

Jared Sluyter/Unsplash | CC0

Dominika Cicha-Drzyzga - 15.12.17

„Idziemy dzisiaj na balety? Będzie grubo! Tylko najpierw skoczmy po coś do Biedry, żeby nie było przypału!”. Nie mieliście problemu ze zrozumieniem, prawda?

Nic dziwnego. Coraz więcej młodych słów zadomawia się na dobre w potocznej polszczyźnie. Tak było w czasach naszych rodziców, tak pewnie będzie też za kilka pokoleń. I choć przykro, że niektóre wyrazy (jak winszować, repasaczka, absztyfikant czy tużurek) odchodzą do lamusa, nie ma się co buntować. To tylko dowody na to, że polszczyzna żyje!

Kiedyś chodziło się do budy, dziś idzie się np. do podbazy. Dawniej biba mogła być klawa, dziś melo może być zajebongo… Ale już matma, polak, anglik czy histra – jak były, tak są.

Młodzieżowe Słowo Roku

Pamiętam, jak mój młodszy brat zaczął opowiadać przy rodzinnym stole o „dwóch dzikach w tank topach, którzy robią plecy na siłce”. Wyobraźcie sobie miny starszego pokolenia… Ale człowiek uczy się przez całe życie, prawda? Dlaczego by nie wzbogacić słownika o takie wyrazy? [W ramach wyjaśnienia: dzik to osoba silna, dobrze zbudowana; tank top – koszulka na szerokich ramiączkach; robić plecy – wykonywać ćwiczenia rozbudowujące tkankę mięśniową pleców; siłka – siłownia].

O tym, że sami językoznawcy są otwarci na nowe słowa, świadczy kolejny już plebiscyt na Młodzieżowe Słowo Roku, zorganizowany przez PWN, Instytut Języka Polskiego UW i słownik miejski.pl.

W 2020 roku Młodzieżowe Słowo Roku nie zostało co prawda wyłonione, ale do plebiscytu napłynęła rekordowa liczba zgłoszeń – 194 tys. Wśród nich znalazły się:

  • tozależyzm: postawa światopoglądowa polegająca na poszukiwaniu najlepszych/najbardziej moralnych rozwiązań danej sytuacji/problemu w szerokim kontekście społecznym, historycznym, religijnym oraz moralnym.
  • rzepiara: dziewczyna, najczęściej influencerka, robiąca zdjęcie w polu rzepaku.
  • skarpeciara: osoba posiadająca dużo pięknych skarpetek, eksponująca je.
  • covidiota: osoba podważająca istnienie koronawirusa.
  • koronaferie: okres przerwy w nauce i nauczania zdalnego związanych z epidemią koronawirusa.
  • atencjusz/-ka: osoba poszukująca ciągłej atencji.
  • zdalka: zdalna praca lub nauka polegająca na pracy przy komputerze w domu w godzinach, w których w standardowych warunkach przebywałoby się w pracy lub szkole.

Młodzieżowym Słowem Roku 2019 została „alternatywka”, czyli „dziewczyna o alternatywnych upodobaniach i zachowaniach”. Drugie miejsce zajął rzeczownik „jesieniara”, czyli „miłośniczka jesieni”. Trzecie miejsce zajął rzeczownik „eluwina” – powitanie, efekt przekształcenia słowa halo/elo.

W 2018 r. największą liczbę głosów zdobył „dzban” („duże naczynie baniaste zwężone z dzióbkiem z jednej, a uchem z drugiej strony”, dzbanem nazwać można również osobę niezbyt inteligentną, niewygadaną a do tego bardzo niemiłą”).

W 2017 roku, podobnie jak w roku 2016, najwięcej głosów zebrało słowo sztos(coś fajnego). Na drugim miejscu znalazł się „dwudzionek” (czyli weekend), a na trzecim… XD / iksde.


PAPIEŻ FRANCISZEK W BIRMIE

Czytaj także:
Franciszek do młodych: Zróbcie trochę hałasu! Chcę byście krzyczeli waszym życiem

Ze względu na to, że z „dwudzionka” wyśmiewał się już sam Julian Tuwim, komisja została przy XD, używanym jako wykrzyknik, partykuła, przysłówek i nieodmienny przymiotnik.

Język polski merda ogonkami

I choć młodzieżową mową można się świetnie bawić, nie wolno jej mylić z… językowym niechlujstwem. Już mało kto pamięta na co dzień, że „język polski jest przyjazny, merda ogonkami” (Loesje). Kilkanaście lat temu uczyliśmy się pisać bez znaków diakrytycznych, czyli ą, ę, ś, dż itd.ze względu na SMS-ową oszczędność. Teraz, kiedy powoli porzucamy takie wiadomości na rzecz Messengera czy WhatsAppa – teoretycznie – moglibyśmy do ogonków, kropek i kresek wrócić. Ale to już wymaga więcej wysiłku. I czasu.

W dzisiejszym pośpiechu młodzież idzie jeszcze o krok dalej. Po co pisać co u ciebie?, jeśli można co u cb? Po co zaraz wracam, jeśli każdy zrozumie zw? Zamiast Wrocławia mamy też Wro, zamiast Łodzi – Łdz, Krakowa – Krk. Internet zamieniamy na net, Ewę Chodakowską na Chodę, korporację na korpo, pozdrawiam na pzdr, a nawet – o zgrozo! – polonistykę na polo


ADAM SZUSTAK, KAROLINA BASZAK, BILLIE SPARROW

Czytaj także:
Jak traktować hejt? Zobacz 4 mądre lekcje YouTuberów

I jeszcze ten językowy minotaur, „polisz-inglisz” – ni to polski, ni to angielski. Dzięki niemu przed imprezą mamy biforek, a po niej afterek. Możemy mieć też lajtowy dzień, a po ciężkim – chillout. Jeśli coś umiemy, mamy skile. Jeśli czujemy się dobrze, mamy powera. I w końcu: zamiast dziękuję piszemy sobie thx, zamiast przepraszam – sorki, sorka czy… sorewicz.

I o ile taki język nie razi mocno w komunikacji prywatnej, wśród dobrych znajomych, tak w korespondencji oficjalnej – co naprawdę się zdarza! – już tak.

Czy polszczyźnie grozi… wyginięcie?

Bez obaw! Polszczyzna nie umrze w najbliższym czasie, ale stoi w obliczu kilku poważnych zagrożeń. Pierwszym z nich jest wulgaryzacja, której doświadczamy często w miejscach publicznych. Kilka lat temu śp. prof. Walery Pisarek mówił: „Mam wrażenie, jakby naszą mowę wszy oblazły. To są przekleństwa, zwłaszcza jedno, które ma swoje łagodne odpowiedniki, które są zresztą niewiele łagodniejsze od tego najbardziej rozpowszechnionego i zaraźliwego”.

Znika też, niestety, poprawność językowa. Polonistom włosy stają dęba, gdy słyszą, że ktoś je pomarańcz lub winogron i wtedy, kiedy obserwują plagę wielkich liter (Mój Synek poszedł Dziś do Przedszkola). A mdleją już prawie, gdy słyszą, że ktoś cofa się do tyłu, widzi akwen wodny, planuje coś w dwutysięcznym osiemnastym roku albo ubiera swetr.




Czytaj także:
Życie online – polskie nastolatki w sieci

Niemniej, jak w wywiadzie dla „Niedzieli” podkreślał prof. Jan Miodek, najważniejszym problemem nie jest język, który zawsze się obroni, ale sfera obyczajowa. Co zrobić, żeby na stadionach ludzie nie zachowywali się tak, jak się zachowują? Co zrobić, żeby w pociągach, autobusach nie dominowała wulgarność? Co zrobić, żeby ludzie w pewnych oficjalnych sytuacjach życiowych wiedzieli, jak się zachować? Nie odważyłbym się postawić tezy, że nam się język popsuł, może ludzie się popsuli, ale nie język”.

I pamiętajcie – słowniki nie gryzą. Zwłaszcza te internetowe (sjp.pwn.pl, wsjp.pl, dobryslownik.pl). Macie wątpliwości? Sprawdzajcie! O polszczyznę – jak o wszystko, co cenne – trzeba dbać.


CHŁOPIEC Z LIŚCIASTYM WĄSEM

Czytaj także:
QUIZ „Papaciepa”: czy dogadasz się z kilkulatkiem?

Tags:
językmodamłodzież
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Marta Brzezińska-Waleszczyk
„Urodziłam martwe dziecko. Nie żałuję” [wywiad]
2
Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów
„Nic tak nie gniewa Boga”. Od takich drobiazg...
3
EUCHARIST
Philip Kosloski
Jak się modlić, gdy podczas mszy ksiądz wznosi hostię i kielich?
4
ŻAŁOBA
Katolicka Agencja Informacyjna
Straciła syna i napisała papieżowi o buncie n...
5
PAPIEŻ PRZYTULA CHOREGO MĘŻCZYZNĘ
Marine Soreau
„Papież nie bał się mnie objąć”. Opowieść człowieka zdeformowaneg...
6
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 27 lipca
7
Przemysław Radzyński
Pobudka o piątej i zawsze zimny prysznic. Jak wyglądał dzień św. ...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail