Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
poniedziałek 27/09/2021 |
Św. Wincentego à Paulo
home iconFor Her
line break icon

Gardzisz sztuką współczesną, a cenisz duchowość? Ten tekst może Cię zdziwić

SZTUKA WSPÓŁCZESNA

fot. Anna Nycz | Jakcson Pollock, No. 5

Jola Szymańska - 31.05.18

Ostatnio trafiłam na dziwny filmik. Młody mężczyzna, dobry montaż, narracja z założenia o wierze. Ale cała treść zamyka się w jednym słowie: szydera. Między innymi ze sztuki współczesnej. Jakby wychodził z założenia: nie chcę tego, więc obśmieję.

„Stan uczuciowy będący mieszaniną braku szacunku i niechęci oraz poczucia wyższości w stosunku do kogoś” – mówi o pogardzie „Słownik języka polskiego”. Trochę smutny to stan. Nieprzyjemny. Co ciekawe, brak szacunku, niechęć, poczucie wyższości – uruchamiają się w nas w bardzo dziwnych sytuacjach. Na przykład, kiedy czegoś nie rozumiemy.

Wspomniany jutuber wyśmiewał obrazy Pollocka, aleatoryzm, Duchampa i właściwie całą awangardową sztukę połowy XX wieku (nazwał ją: „współczesną”). Przeciwstawił to „sztuce rzemieślniczej”, w ramach której umieścił… Chopina. Bo Chopin to chociaż melodie miał.

Trochę nie wierzyłam w to, co widzę. Ale widziałam to naprawdę.

Efekt Krugera-Dunninga

Ciekawym zbiegiem okoliczności ostatnio Kasia Gandor i Natalia Tur (Nishka) opowiadały na swoich kanałach o rozbieżnościach w naszej samoocenie i faktycznych umiejętnościach (lub wiedzy), powołując się na tzw. efekt Krugera-Dunninga.

Justin Kruger i David Dunning, czyli naukowcy z Cornell University, dowiedli, że osoby niekompetentne oceniają swoje kompetencje wyżej niż osoby kompetentne.

Faktycznie, pomyślałam sobie. Ludzie albo czują się (najczęściej niesłusznie) niewystarczająco kompetentni do czegokolwiek, albo (również – najczęściej niesłusznie) kompetentni do absolutnie wszystkiego.

Ten król jest nagi

Wydaje się to logiczne. Jeżeli posiadamy jakąś wiedzę w danej dziedzinie, zdajemy sobie sprawę, że nie jest ona, ani nigdy nie będzie „pełna”. Obawiamy się więc stawać w roli autorytetu. Myślimy: „a co ja tam wiem! Niech się wypowie profesor Harvardu, nie ja”.

Jeżeli z kolei nie mamy większego pojęcia na temat czegoś, co nas dziwi, wydaje nam się, że nasze oburzenie jest uzasadnione. Wtedy pytanie, co z tym zrobimy. Możemy poczytać, skonfrontować swoją opinię z kimś innym, nie mówić nic albo (jak wspomniany jutuber) być dumnym z własnej, hucznie ogłaszanej, niewiedzy. Ale wtedy staniemy przed tłumem nadzy, jak król z baśni Andersena.

„Lo que el agua me dio” Artista/Artist: Frida Kahlo . . . #arte #art #pintura #painting #surrealism #surrealismo #fridakahlo #dedos #pies #fingers #foot #pain #suffering #dolor #sufrimiento #mexico #mex #mexican #bebe #baby

Post udostępniony przez Art Asylum (@art_asylum_cave)

Zamiast nagim w tłumie, lepiej być nagim w wannie, jak Frida Kahlo. I zobaczyć to, czego widzieć nie chcemy.

Wiedza a wrażliwość

Ja sama na temat sztuki współczesnej mam wiedzę umiarkowaną. Bardziej zresztą nazwałabym to świadomością niż wiedzą. Wiem, gdzie i czego szukać, rozumiem konteksty, mam tak zwane pojęcie o historii muzyki i (mniejsze) o historii sztuki. Dlatego głupio mi wypowiadać się na ten temat. A może powinnam? W końcu nie pretenduję tutaj do roli wybitnego krytyka sztuki poważnej.

Z drugiej strony, nie chodzi przecież o przesadę, w której sztuki nie można czytać bez odpowiednich kwalifikacji. Bardziej niż o nie, chodzi o wrażliwość i otwartość. Na to, co widzimy, co słyszymy, co czujemy. O ciekawość, kiedy przestaję rozumieć i szukam.

A może o zwykłą pokorę?

Dlaczego ta sztuka taka brzydka

Sztuka XX wieku nie jest łatwa w odbiorze. Często nie jest też przyjemna. Ale czy XX wiek był czasem przyjemnym? Czy dwie światowe wojny oraz bezprecedensowo szybkie zmiany społeczne i technologiczne mogły inspirować do łagodności i „ładnych melodii”?

Owszem, taki cel starały się osiągnąć władze Polski Ludowej, wymuszając na twórcach artystyczny socrealizm. Sztukę, która miała zachwalać codzienność, pokrzepiać, motywować do pracy w polu, odbudowy stolicy i realizowania kolejnych planów 6-letnich.

View this post on Instagram

Иосиф Сталин и Максим Горький

A post shared by Соцреализм (@socrealizm.art) on

O proszę, jaki piękny obraz! Nareszcie coś klasycznego! 😉

Sztuka, która płynęła naturalnym rytmem, nie była pozytywna. Podjęte eksperymenty bardzo zresztą zmieniły spojrzenie na sztukę. Przestała być jedynie „wyrazem piękna”. Zaczęła być wyrazem emocji i pytań.

Ta aktualizacja, trwająca od ponad stu lat, nie dotarła jednak do powszechnej świadomości. Nie wiem, czy to źle. Może nie. Sztuka przecież nie wszystkich musi interesować. Szczególnie, od kiedy zabawianie publiki ładną melodią czy pejzażykiem nie jest jej jedynym celem.

View this post on Instagram

Wojciech Fangor, "NJ 3", 1965

A post shared by Wojciech Fangor Foundation (@fangorfoundation) on

Wojciech Fangor, jako jedyny dotychczas polski artysta, miał indywidualną wystawę w słynnym Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku, w 1970 roku.

Duchowość inaczej

Ale jest jeszcze coś, o czym w ogóle rzadko się wspomina. Sztuka pyta o duszę. Nie o religię, poglądy czy regularną spowiedź. O moje wnętrze. Mogę je zasłaniać różnymi filozofiami, tezami, cytatami, ale gdzieś głęboko, pod nimi, znajduje się pytanie: kim jestem? Sztuka sensowna dotyka nas właśnie tam. Dotyka nas kontekstami, skojarzeniami, odcieniem, światłem, pauzą albo zawieszeniem harmonii.

Jeżeli więc pytanie brzmi, czy każda sztuka to sztuka wspaniała, olśniewająca i zmieniająca człowieka, odpowiedź brzmi: nie. Ale – tak jak nie każdy obraz jest wielką sztuką, tak nie każda opinia ma wartość i sens. Bez uczciwości, wrażliwości i wyobraźni nie można mówić ani o jednym, ani o drugim.

Nie od razu

Bach, Mozart czy Chopin nie są uznani za geniuszy z powodu ładnych melodii, ale dzięki złożonym matematycznym strukturom, na których opierają się ich kompozycje. „Mona Lisa” nie zapisała się w historii ładną buzią i romantycznym tłem, ale perspektywą, kontrastem i uśmiechem, uchwyconym na chwilę przed momentem, w którym tak naprawdę mógł się pojawić.

Arnold Schoenberg miał powiedzieć, że „nowa muzyka nigdy nie zachwyca od razu”. Dajmy szansę rzeczom, których nie rozumiemy. Bo może się okazać, że stoimy na scenie nadzy – i że nie jest to wcale nowoczesny spektakl.


SAND

Czytaj także:
Najmniejszymi pędzlami Artysta maluje najlepsze obrazy.




Czytaj także:
„Sztuka kochania” według papieża Franciszka




Czytaj także:
Ładne dewocjonalia – gdzie ich szukać? I komu za nie dziękować?

Tags:
duchowośćpoczucie wartościsztuka
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
SANKTUARIUM W GIDLACH
Anna Gębalska-Berekets
„Mała Częstochowa”. Tu Maryję nazywa się Uzdrowicielką chorych or...
2
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 24 września
3
GRZEGORZ MARKOWSKI
Katarzyna Szkarpetowska
Grzegorz Markowski: „Gromnicę i wodę święconą mam i dziś, choć ró...
4
MAJA FRYKOWSKA
Marta Brzezińska-Waleszczyk
Maja Frykowska: Bóg wybaczył moje grzechy, więc ja sobie też wyba...
5
Maria Paola Daud
Przed snem odmawiaj tę piękną modlitwę do Madonniny – Mateczki
6
Silvia Lucchetti
„Przyłóż relikwię do chorego oka”. Świadectwa cudów za przyczyną ...
7
OJCIEC, SYN
Katarzyna Szkarpetowska
Mój syn otarł się o śmierć. „Prowadzi mnie Jezus” [wywiad]
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail