Aleteia
piątek 23/10/2020 |
Św. Jana Kapistrana
Kościół

Kilka konkretów, które Kościół zawdzięcza Janowi Pawłowi II. Rozmowa z ekspertem

CO ZMIENIŁ PONTYFIKAT JANA PAWŁA II

EAST NEWS

Barbara Stefańska - publikacja 22.10.18

Na ulice miast europejskich wróciły procesje Bożego Ciała, pielgrzymi znów wyruszyli na szlaki, a w Polsce niemal w każdej parafii czczone jest Boże miłosierdzie – o wpływie papieża Polaka na religijność i życie Kościoła mówi prof. Paweł Skibiński, historyk.

Barbara Stefańska: Minęło już 40 lat od wyboru, a ponad 13 lat od śmierci Jana Pawła II. Patrząc okiem historyka, czy możemy ocenić, jakie zmiany przyniósł jego pontyfikat?

Paweł Skibiński*: Jan Paweł II wzmocnił kult maryjny i pobożność eucharystyczną, odnowił praktykę pielgrzymowania, wyniósł na ołtarze wielką liczbę świętych i błogosławionych oraz rozpowszechnił nowe nabożeństwa: do miłosierdzia Bożego czy Matki Bożej Fatimskiej.

Ponadto na niespotykaną skalę wprowadził praktykę długotrwałych programów duszpasterskich skierowanych do całego Kościoła. Ten zwyczaj jest kontynuowany przez kolejnych papieży. Do dziś cyklicznie odbywają się zainicjowane przez niego Światowe Dni Młodzieży i Światowe Spotkania Rodzin. Nastąpiły także istotne zmiany w strukturach Kościoła – powstała Papieska Rada ds. Kultury, a zagadnienia dotyczące rodziny stały się częścią działalności instytucjonalnej Stolicy Apostolskiej.

W jaki sposób Jan Paweł II przyczynił się do rozpowszechnienia pobożności maryjnej?

Papież Polak bardzo wzmocnił tradycyjne formy pobożności, które za Pawła VI wydawały się démodé. Za czasów Jana Pawła II kult maryjny stał się absolutnie centralnym elementem funkcjonowania Kościoła na świecie. Tymczasem za pontyfikatu papieża Pawła VI niektórzy teolodzy, a także ludzie z Kurii Rzymskiej, traktowali nabożeństwo do Matki Boskiej z pewną podejrzliwością, jako coś utrudniającego dialog ekumeniczny z protestantami, choć sam Paweł VI tego spojrzenia nie podzielał. Papież Polak regularnie odwiedzał sanktuaria maryjne, modlitwa różańcowa była centralną formą Jego pobożności, nabożeństwu do Matki Bożej Fatimskiej nadał charakter globalny, ogłaszał lata maryjne. To wszystko powoduje, że możemy mówić o renesansie kultu maryjnego pod osobistym wpływem Jana Pawła II.

Jakie inne formy tradycyjnej pobożności wzmocnił papież z Polski?

Jan Paweł II z dużą konsekwencją przywracał praktyki eucharystyczne, zwłaszcza procesje Bożego Ciała, które zniknęły w ciągu 30 lat poprzedzających jego pontyfikat z większości miast europejskich. Procesje wróciły na ulice Rzymu, Madrytu czy Amsterdamu. To samo dotyczy spowiedzi usznej – zdecydowanie wzmocnił tę praktykę, także poprzez jej osobiste sprawowanie. W tej chwili istnieje już dużo mniej wątpliwości odnośnie spowiedzi usznej niż w latach 70. W Europie Zachodniej, Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie ta praktyka pobożności była mocno zapominana przez wiele środowisk. Jan Paweł II przeciwstawił się temu i przywrócił ją jako obowiązującą każdego katolika.

Jan Paweł II znany jest także z licznych beatyfikacji i kanonizacji…

To rzeczywiście spektakularne, gdyż Jan Paweł II wyniósł na ołtarze więcej świętych i błogosławionych niż wszyscy papieże epoki potrydenckiej razem wzięci, czyli od drugiej połowy XVI wieku. Papież chciał podkreślić powszechność powołania do świętości poprzez wskazanie środowisk, które dotychczas nie dały oficjalnych świętych i błogosławionych. Wiele narodów afrykańskich, z Ameryki Południowej czy z niektórych krajów europejskich zostało dowartościowanych przez wyniesienie na ołtarze lokalnych świętych.

Poza tym propagował kult męczenników, dokonując masowych beatyfikacji, a także kult osób wywodzących się spośród wiernych świeckich. To charakterystyczne, że wynosił na ołtarze: dzieci – np. św. Teresę de los Andes czy José Sáncheza del Río, matki – Joannę Berettę Molę czy małżeństwo Quattrocchich. Wprowadzenie takiej „kategorii” świętych jest nowym zjawiskiem, które znacznie poszerzyło „wachlarz świętości”.

Jeśli chodzi o panteon polskich świętych, większość z nich została wyniesiona na ołtarze właśnie przez Jana Pawła II. Spośród pięciu polskich świętych kobiet cztery kanonizował papież Polak: Kingę, Jadwigę Królową, s. Faustynę Kowalską, Urszulę Ledóchowską (etnicznie dwie z nich nie były Polkami). Ponadto beatyfikował 108 polskich męczenników II wojny światowej i grupę męczennic nowogródzkich.

Co jeszcze zmieniło się pod wpływem pontyfikatu Jana Pawła II?

Warto wspomnieć o pielgrzymowaniu. Jan Paweł II sam pielgrzymował po Włoszech i po całym świecie. A ta praktyka pobożnościowa w wielu miejscach niemal zamarła przed Jego pontyfikatem. Hiszpanie opisują wpływ papieża Polaka, analizując przypadek Santiago de Compostela. W 1978 roku religijne pielgrzymki do tego sanktuarium niemalże ustały. A w tej chwili chodzą tam tysiące ludzi, duża część turystycznie, jednak liczba pielgrzymów religijnych jest nieporównywalnie większa niż przed rozpoczęciem pontyfikatu Jana Pawła II. Zatem można powiedzieć, że papież Polak wpłynął na zwyczaje społeczne, a nawet na kulturę masową.

Jan Paweł II wprowadzał także nowe kulty. Można wymienić trzy, które się upowszechniły globalnie: Matki Bożej Fatimskiej, miłosierdzia Bożego i związane z tym nabożeństwo do św. Faustyny Kowalskiej i bł. Michała Sopoćki oraz wreszcie reforma modlitwy różańcowej, czyli wprowadzenie tajemnic światła, które weszły w krwiobieg Kościoła bez większych protestów. A była to zasadnicza reforma nabożeństwa sięgającego korzeniami czasów średniowiecza.

Patrząc na oblicze Kościoła w Polsce przed pontyfikatem Jana Pawła II i po nim, w jakich obszarach jest najbardziej widoczny jego wpływ?

Przede wszystkim istnieje kult samego Jana Pawła II, który jest globalny, ale w Polsce jest to niemal „obowiązkowa” forma religijności. Jeszcze wiele innych aspektów jego działalności wpłynęło na pobożność przeciętnego Polaka.

Rozpowszechniły się nabożeństwa fatimskie, wizerunki Matki Bożej Fatimskiej, a kościołom nadawane jest takie wezwanie. Ma to bezpośredni związek z zamachem na życie papieża Polaka w 1981 roku i późniejszą interpretacją tego faktu przez samego Papieża [Matka Boża Fatimska ocaliła go, zamach dokonał się w dniu jej wspomnienia liturgicznego – przyp. red.].

Drugą ewidentną kwestią jest rozpowszechnienie kultu miłosierdzia Bożego, który jest obecny w niemal 100 proc. polskich parafii. I oczywiście, wprowadzenie nowych świętych i błogosławionych polskich, z których niektórzy są czczeni w całej Polsce, a inni bardziej lokalnie czy środowiskowo, jak np. bł. Stefan Wincenty Frelichowski znany w środowiskach harcerskich czy bł. ks. Józef Stanek, męczennik powstania warszawskiego, czczony na Spiszu i w Warszawie. Jest to po prostu zmiana panteonu polskich świętych.




Czytaj także:
Jedna ręka strzelała, a inna kierowała kulą. Jan Paweł II wierzył, że ocaliła go Maryja

Czy w związku z tym możemy mówić o „rewolucji Jana Pawła II” dokonanej w Kościele?

Nie jest to ani restytucja, ani rewolucja, lecz głęboka, organiczna zmiana. Postawę Jana Pawła II dobrze pokazuje Jego stosunek do reform soborowych – papież Polak nie podkreślał kluczowego po soborze sporu o reformę liturgiczną, ale pokazywał elementy ciągłości. Odwoływał się przy tym mocno do pobożności ludowej.

*Dr hab. Paweł Skibiński, prof. Uniwersytetu Warszawskiego – historyk, zajmuje się zwłaszcza historią współczesną i historią Kościoła.


KONKLAWE, KTÓRE WYBRAŁO JANA PAWŁA II

Czytaj także:
Tajemnica konklawe, która umknęła biografom św. Jana Pawła II. Rozmowa z Jackiem Moskwą


SŁYNNE GESTY JANA PAWŁA II

Czytaj także:
Gesty Jana Pawła II, które przeszły do historii. Które najbardziej zapamiętaliście?

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
jan paweł II
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
RĄCZKA NIEMOWLAKA
Marta Brzezińska-Waleszczyk
Byłam świadkiem 45 minut życia. To była lekcj...
MASS,YOUNG CHILD
Anna O'Neil
List do rodziców, którzy zabierają na mszę sw...
Bluźniercze graffiti na murze kościoła
Lucandrea Massaro
Wypisali proaborcyjne grafitti na kościele. R...
Katolicka Agencja Informacyjna
Papież: „To najgorsza zniewaga, jaką można wy...
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkłado...
BIBLE STUDY
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [20 paździe...
ST JOSEPH,THE WORKER CARPENTER, JESUS,CHILDHOOD OF CHRIST
Philip Kosloski
Ta starożytna modlitwa do św. Józefa podobno ...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail