Aleteia.pl - pozytywna strona Internetu w Twojej skrzynce e-mail

Nie możesz nas wesprzeć finansowo?

Możesz to zrobić na 5 innych sposobów:

  1. Módl się za nasz zespół i powodzenie naszej misji
  2. Opowiedz o Aletei w swojej parafii
  3. Udostępniaj nasze treści rodzinie i przyjaciołom
  4. Wyłącz AdBlocka, kiedy do nas zaglądasz
  5. Zapisz się do naszego newslettera i czytaj go codziennie

Dziękujemy!
Zespół Aletei

 

Katolicki portal bez polityki. Wesprzyj nas!

Aleteia

Groby Pańskie to dziś głównie polska tradycja. Zobaczcie przedwojenne zdjęcia!

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Udostępnij

Odwiedzanie Grobów Pańskich w świątyniach jest dziś tradycją kultywowaną głównie w Polsce i krajach na terenach dawnej Rzeczypospolitej: na Litwie, Białorusi i Ukrainie.

Kliknij tutaj, by przejrzeć galerię

W Europie zwyczaj wystawiania w kościołach dekorowanego Grobu Pańskiego rozpowszechnił się we wczesnym średniowieczu. Stopniowo jednak zanikł w końcem XVIII stulecia. Na terenach dawnej Rzeczypospolitej został podtrzymany, a nawet wzbogacony o zupełnie nowe przesłanie, gdyż wystawianiu Grobu Pańskiego w okresie zaborów towarzyszyły zazwyczaj elementy patriotyczne.

Ks. prof. Józef Naumowicz z UKSW przypomina, że tradycja Grobów Pańskich powstała w IV wieku w Jerozolimie, bo wierni chcieli obchodzić tajemnicę męki i śmierci Jezusa w miejscu, w którym się one faktycznie dokonały. Później, kiedy Palestyna została zajęta przez muzułmanów, w Europie zaczęły powstawać różne Golgoty, Kalwarie, Drogi Krzyżowe, odbywały się widowiska Męki Pańskiej, wyjazdu Jezusa do Jerozolimy. Dodał, że w średniowieczu bardzo popularnym dramatem było Nawiedzenie Grobu Pańskiego.

 

Groby Pańskie w Europie

W Europie pierwsze wzmianki o Grobie Pańskim wiążą się ze św. Ulrykiem, biskupem Augsburga w X wieku. Po odprawieniu nabożeństwa chował on Najświętszy Sakrament do skrytki za ołtarzem i przysłaniał kamieniem. W okresie średniowiecza wystawianie Grobu Pańskiego w Wielki Piątek, do którego chowano krzyż a wystawiano leżącą figurę Jezusa, rozpowszechnił się w całej Europie w okresie średniowiecza, a nowego impulsu dlań przyniosły krucjaty. Dostarczały one wielu inspiracji artystycznych w sensie dekoracji, bądź wręcz starano się budować repliki grobu z jerozolimskiej Bazyliki Bożego Grobu. Zwyczaj wystawiania Grobu Pańskiego nie przyjął się, a nawet został zanegowany w Kościołach protestanckich. Ewangelicy nie praktykują adoracji Grobów Pańskich, ani nie biorą udziału w drogach krzyżowych.

Tradycję adoracji Grobu Pańskiego upowszechniał w Polsce szczególnie zakon bożogrobców. Groby nabrały dekoracyjności dopiero w okresie baroku i reformacji. Umieszczano przy nich skały, kamienie, stawiano warty, np. żołnierzy czy przedstawicieli różnych warstw społecznych.

Od połowy XVII w., pojawia się w Polsce zwyczaj wystawiania honorowych wart przy grobie Chrystusa w świątyni, w co angażowały się różne formacje wojskowe lub parawojskowe. Na przykład w Warszawie za czasów Augusta III straże grobowe składały się z drabantów królowej i oddziałów artylerii konnej, a w innych miastach i miasteczkach – z oddziałów wojskowych różnych rodzajów broni, w paradnych mundurach.

 

2 rodzaje Grobów Pańskich w Polsce

W okresie zaborów Groby Pańskie stały się miejscem manifestowania uczuć i wiary w to, że Polska, podobnie jak Chrystus, zmartwychwstanie. Takie samo znaczenie – pozareligijne, patriotyczne – miały Groby w czasie II wojny św., komunizmu, stanu wojennego. Religia i kontekst czasów ze sobą współistniały. W polską tradycję wpisały się dwa rodzaje Grobów Pańskich: pierwszy nawiązujący do czysto religijnej symboliki i drugi opowiadający aktualne problemy społeczno – polityczne.

W XIX wieku rozpowszechnił się na ziemiach polskich zwyczaj, że „na Groby Pańskie” chodziło się całymi rodzinami, wraz ze znajomymi. Najbardziej popularne to było w Krakowie i Warszawie. Były kolejki, by wejść do kościoła i zobaczyć grób, warstwy bogate chodziły po południu, a ubogie wieczorem.

Modnym zwyczajem stało się kwestowanie przy Grobie Pańskim przez dostojne, eleganckie panie z bogatych rodzin. Jednak prawo do zbierania datków miały tylko osoby wydelegowane przez Kościół czy bractwa, a żebracy stali poza kościołem.

Tradycja Grobów Pańskich połączonych z wątkami patriotycznymi ożyła w okresie PRL, gdzie w przestrzeni świątyni można było przekazać wiele treści, do których wizualizacji gdzie indziej nie dopuściłaby reżimowa cenzura.

W Polsce po 1989 r. tradycja ważnego przekazu społecznego, towarzyszącego symbolice grobu, jest kontynuowana w wielu miejscach. Najczęściej przez wiele lat były to wątki związane z ochroną niewinnego, a zagrożonego przez kulturę śmierci życia ludzkiego, bądź liczne wątki narodowo-martyrologiczne, jakie przeżyły swoje odrodzenie w niektórych kościołach po katastrofie smoleńskiej.

mp / Warszawa

Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail