Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
niedziela 01/11/2020 |
Uroczystość Wszystkich Świętych
home iconDuchowość
line break icon

Kyrie eleison: jedna z najstarszych modlitw oraz biblijna deska ratunku

KYRIE ELEISON

Stephen Butler | Shutterstock

Łukasz Kobeszko - publikacja 30.07.19

„Panie, zmiłuj się nade mną”. W domu, w drodze do pracy i szkoły, w podróży i na wakacjach. Nadaje ona swoisty rytm życiu codziennemu i - jak nauczało wielu świętych - stanowi swoisty oddech przenikający nasze ciało i duszę.

Kyrie eleison

„Panie, zmiłuj się nad nami” – to najbardziej znana formuła modlitewna. Jest świadectwem wspólnych korzeni chrześcijaństwa, sięgających czasów apostolskich. Przetrwała w niemal wszystkich tradycjach i obrządkach.


TRISAGION

Czytaj także:
Święty Boże, Święty Mocny… To pieśń aniołów, czyli wspaniały, starożytny Trisagion

Wierni chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu śpiewają ją podczas każdej Eucharystii. Nie istnieje już zapewne język, na który nie przetłumaczono greckich słów „Kyrie eleison” (Κύριε ελέησον ).

Do tej pory są one natchnieniem dla setek artystów: nie tylko muzyków różnych epok i stylów, ale również poetów. Gdy w czasie najbliższej liturgii lub nabożeństwa usłyszymy prosty zwrot „Panie zmiłuj się nad nami”, warto przypomnieć sobie jego bogatą historię.

Biblijna deska ratunku

Zwrot „Kyrie eleison” – „Panie, zmiłuj się nade mną” w piśmiennictwie greckim pojawił się po raz pierwszy w Septuagincie – przekładzie Pisma Świętego. Znajdziemy go dwukrotnie w Księdze Psalmów, w Psalmie 41 (40 wg numeracji Septuaginty).

Stanowi żarliwą prośbę do Boga zanoszoną najprawdopodobniej przez osobę ciężko chorą lub doświadczoną przez grzech. W wersach 5 i 11 słyszymy tam znamienne wezwania:

Mówię: O Panie, zmiłuj się nade mną; uzdrów mnie, bo zgrzeszyłem przeciw Tobie!
i następnie: Ale Ty, Panie, zmiłuj się nade mną i dźwignij mnie, abym im odpłacił.

Na kartach Ewangelii modlitwa ta pojawia się co najmniej czterokrotnie. W przypowieści o celniku i faryzeuszu u świętego Łukasza (rozdz. 18), gdy poborca podatkowy pełen pokory powtarzał w świątyni słowa „Boże, miej litość dla mnie grzesznika!”.

Wezwanie to zostało skontrastowane z egoistyczną i pyszną postawą faryzeusza twierdzącego, że jest lepszy od innych ludzi modlących się obok niego. U św. Mateusza podobną frazę co celnik wypowiedziała do Chrystusa Kananejka, której córka była dręczona przez demony (rozdz. 15). Zatytułowała ona przy tym Zbawiciela „synem Dawida”, wskazując na mesjańskie posłannictwo Syna Bożego.

U tego samego Ewangelisty (rozdz. 17) słyszymy znów brzmiącą w ten sposób prośbę o litość, kierowaną do Jezusa przez ojca syna cierpiącego na epilepsję. W końcu Mateusz opisał historię dwóch niewidomych pod Jerychem, którzy w identycznej formule co Kananejka błagali Chrystusa o uzdrowienie.

Z kontekstów biblijnych można wysnuć wniosek, że „Kyrie eleison” to prośba ludzi znajdujących się w ciężkim położeniu, z którego, myśląc według ziemskiej logiki – nie ma wyjścia. To swoista ostatnia deska ratunku dla cierpiących, zbolałych, osamotnionych i tracących nadzieję. Jednocześnie jednak – kierowana ze świadomością własnej słabości, ułomności i grzeszności.


ŚWIĘTY NEKTARIUSZ Z EGINY

Czytaj także:
Ujrzał w wizji śpiewającą Matkę Bożą i zapisał słowa pieśni. Najpiękniejszy hymn Wschodu

Kyrie eleison: we wszystkich liturgiach

Świadectwo, że zwrot „Panie, zmiłuj się nad nami” był używany w liturgii od pierwszych wieków chrześcijaństwa, znajdziemy w tekście pątniczki Egerii (nazywanej też niekiedy Eterią, Heterią lub Aetherią). W ostatnich dekadach IV w. po Chr. wybrała się do Ziemi Świętej. Opisała szczegółowo przebieg liturgii w Jerozolimie. W jej trakcie kapłan i wierni wielokrotnie wypowiadali i śpiewali wspomnianą formułę.

Historycy przedstawili wiele teorii na temat pojawienia się w liturgii słów „Kyrie eleison”. Być może praktyka taka zaczęła być stosowana w Antiochii, gdzie po raz pierwszy uczniów Chrystusa nazwano chrześcijanami. Możliwe też jest jej pochodzenie jerozolimskie. Faktem pozostaje jednak, że narodziła się na Bliskim Wschodzie w środowisku apostolskim.

W dwóch głównych liturgiach Wschodu: św. Jana Chryzostoma oraz Bazylego przewija się ona niemal przez cały czas trwania celebracji. Wezwania „Kyrie eleison” lub w języku cerkiewnosłowiańskim „Господи, помилуй“ (Gospodi, pomiłuj) słyszymy na samym początku liturgii, gdy kapłan wraz z ludem wznosi modlitwy za cały Kościół i świat, za kraj i miasto, za pokój na ziemi, dobre plony, za podróżujących, chorych i cierpiących.

Następnie, wezwania te z odpowiedziami wiernych i chóru „Panie, zmiłuj się nad nami” powtarzają się tuż po liturgii słowa (lub homilii), przed rozpoczęciem liturgii wiernych i ofiarowania, po zakończeniu Kanonu Eucharystycznego i przed modlitwą „Ojcze nasz”. Formuła „Kyrie eleison” w różnych językach pojawia się również w innych liturgiach wschodnich.

W językach narodowych i po grecku

Ciekawe natomiast jest to, że formuła w brzmieniu greckim znalazła się również w liturgii zachodniej. Miał ją do niej dodać św. papież Grzegorz I, uznawany za głównego twórcę liturgii łacińskiej. W nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego, powszechnej przed Soborem Watykańskim II, powtarzano ją trzykrotnie tuż po akcie pokuty na początku liturgii. Pierwszy raz z trzykrotną sekwencją „Kyrie eleison”, następnie trzykrotną „Christe eleison” i znów trzykrotną „Kyrie eleison”.

Opracowano specjalną księgę zawierająca zmienne melodie Kyrie wraz z innymi melodiami części stałych mszy (Gloria, Sanctus, Agnus Dei) na cały rok liturgiczny pod nazwą „Kyriale Romanum”. Gdy w latach 60. XX wieku trwały dyskusje dotyczące reform liturgii rzymskiej, znani teologowie, jak np. Hans urs von Balthasar, optowali za pozostawieniem tej formuły w liturgii. Wyraża ona bowiem z jednej strony powszechność Kościoła w różnych tradycjach, a z drugiej rys mistycznego Ciała Chrystusa jako wspólnoty grzeszników, potrzebujących ciągłego nawrócenia.

Dzisiaj w liturgii rzymskiej w formie zwyczajnej słyszymy ją najczęściej w językach narodowych, choć przy uroczystych okazjach stosuje się też formę grecką. Wciąż obecna jest ona również na początku różnego rodzaju litanii. W liturgii stosują ją również anglikanie, ewangelicy oraz wspólnoty starokatolickie.


NOKTURNY

Czytaj także:
Nocne zebrania chrześcijan. O starożytnej praktyce liturgicznej

Do ciągłego odmawiania

Podobnie jak inne proste inwokacje, modlitwę „Kyrie eleison” możemy odmawiać zawsze i wszędzie. Po polsku, grecku lub w jakimkolwiek języku, podobnie jak modlitwę Jezusową, opartą w dużej mierze na tej formule.

W domu, w drodze do pracy i szkoły, w podróży i na wakacjach. Nadaje ona swoisty rytm życiu codziennemu i jak nauczało wielu świętych, stanowi swoisty oddech przenikający nasze ciało i duszę. Jest wielkim hymnem na cześć Pana i prośbą o przebaczenie naszych słabości.

A jak podobają się wam muzyczne wykonania tej modlitwy? Oto kilka naszych propozycji:

Kyrie eleison w wykonaniu Divny Ljubojević:

Śpiewają benedyktyni z opactwa św. Dominika z Silos:

Po arabsku:

W tradycji etiopskiej:

Anglikański chór katedry Westminster Abbey:


OJCIEC SERAFIM

Czytaj także:
Przepięknie śpiewa i modli się w języku Jezusa. Poznajcie ojca Serafima

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
anglikanieekumenizmliturgiamodlitwaPrawosławieprotestanci
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkłado...
ABORCJA
Michał Lubowicki
Twoja wiara nie ma nic do rzeczy w kwestii ab...
Theresa Aletheia Noble
Dobra spowiedź. 10 cennych rad od księży
Mathilde de Robien
Imiona, które noszą w sobie pieczęć Boga. Moż...
PAPIEŻ PRZYTULA CHOREGO MĘŻCZYZNĘ
Marine Soreau
„Papież nie bał się mnie objąć”. Opowieść czł...
ST JOSEPH,THE WORKER CARPENTER, JESUS,CHILDHOOD OF CHRIST
Philip Kosloski
Ta starożytna modlitwa do św. Józefa podobno ...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [28 paździe...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail