Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
piątek 26/02/2021 |
Św. Aleksandra
home iconWiedziałeś o tym?
line break icon

Masowa panika, której… nie było

WOJNA ŚWIATÓW

EAST NEWS

Orson Welles otoczony przez dziennikarzy dzień po nadaniu słuchowiska.

Rafał Urbanowicz - 30.10.19

Co rusz na różnych portalach wypływa „ciekawostka” o tym, jak nowojorczycy masowo wpadli w panikę, mylnie biorąc audycję radiową za relację inwazji Marsjan na Ziemię. Problem w tym, że „panika” była równie realna jak Marsjanie...

Zanim pojawiła się telewizja, rynek radiowy wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie. Wiele formatów medialnych znanych z ekranu realizowano wyłącznie przy pomocy dźwięku. Niczym dziwnym była adaptacja słynnych powieści na potrzeby słuchowiska, do którego specjalnie wieczorami zasiadały miliony odbiorców.

Nie inaczej było 30 października 1938 roku, gdy młody i utalentowany reżyser Orson Welles wydał kolejny odcinek swojego programu. „Wojna światów” była popularną powieścią napisaną kilkadziesiąt lat wcześniej przez H. G. Wellsa. Opowiadała o inwazji kosmitów na naszą planetę i powstała w warunkach powszechnego panowania mitu o tym, że na Marsie istnieje inteligentna cywilizacja. Jeszcze w 1938 roku nie było oczywistym, że to przekonanie jest wyłącznie wytworem wyobraźni.

Audycja Wellesa stylizowana była na relację na żywo, w czasie której reporter badający dziwne zjawiska na jednej z wsi miał zostać zaatakowany przez pozaziemskich przybyszów. Rzeczywiście, nawet dzisiaj brzmi to wszystko realistycznie (link do audycji na końcu tekstu) i faktycznie część słuchaczy była nieco zdezorientowana. Kilka osób zadzwoniło na policję z pytaniem co się dzieje, ktoś pojechał w okolice miejsca rzekomego lądowania Obcych, jednak większość zachowała spokój, szczególnie, że… nie słuchała audycji Wellesa. W tym czasie na innym kanale nadawano dużo popularniejszy program, mający kilka razy większą publikę.

Nie zmienia to jednak faktu, że następnego dnia na jedynkach największych amerykańskich gazet pojawiły się sensacyjne informacje o ludziach uciekających z domu, organizujących się w uzbrojone grupy mające odeprzeć najeźdźców czy oblegających państwowe instytucje z błaganiami o pomoc. Skąd ten absurdalny błąd?

Efekt kuli śnieżnej

30 października 1938 roku wypadał w niedzielę. Słabo obsadzone o tej porze redakcje prasowe spieszyły się z materiałem na poniedziałkowe wydanie. Tymczasem agencje prasowe cały czas rozsyłały za pomocą telegrafów spływające informacje, wśród których były te o pojedynczych telefonach słuchaczy, którzy pytali się o realistyczną audycję w radiu.

Dalej zadziałał efekt kuli śnieżnej. Zmęczeni dziennikarze szybko przerysowali doniesienia agencyjne. Zrobili to tym chętniej, że prasa masowa postrzegała coraz popularniejsze radio jako poważną konkurencję i zagrożenie dla jej egzystencji, krytycyzm redaktorów więc był w tym wypadku jeszcze mocniej niż zwykle osłabiony. Zapewne nie sprzyjał też klimat epoki. Prawdziwa wojna wisiała w powietrzu, dziennikarze podświadomie czuli, że niebawem będą relacjonować wielki konflikt zbrojny. Niektórzy nawet wprost pisali, że słuchacze Wellesa wzięli audycję za komunikat o wybuchu konfliktu z udziałem hitlerowskich Niemiec.

Ale chwila, czy aby ta historia na jakimś poziomie nie jest prawdziwa? Do dziś legenda o tym, jak ludzie uciekali przed zasłyszanym w mediach zagrożeniem jest powtarzana w kontekście fake newsów. I słusznie! Nieprawdziwe informacje podane przez gazety wywołały realną panikę. Wiele osób domagało się od władz ściślejszej kontroli nad tym, co podają media masowe, znacznie wzrósł strach przed dezinformacją. Prasowy „fake news o fake newsie” potwierdził te obawy. W dobie internetu jest cała masa przykładów o tym jak jeden twitt czy wpis na Facebooku potrafi obniżyć o miliony wartość jakiejś spółki albo stać się przedmiotem debaty dyplomatycznej.

91 lat temu amerykańskie gazety miały rację, ostrzegając przed zagrożeniem ze strony rozsiewających fałsz mediów. Paradoksalnie, to co zrobiły było tego najlepszym przykładem.

Źródło: A. Schwartz – Broadcast Hysteria: Orson Welles’s War of the Worlds and the Art of Fake News

Audycję znajdziecie TUTAJ.


FAKE NEWS

Czytaj także:
Kim był autor pierwszego „fake newsa” w historii? Papież ma swoją teorię


FAKE NEWS

Czytaj także:
8 sposobów na to, jak rozpoznać fake newsa w internecie

Tags:
ciekawostkihistoria
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
ANMOL RODRIGUEZ
Ewa Rejman
„W środku jesteśmy tacy sami. Powinniśmy żyć szczęśliwie”. Siła t...
2
RECONSTRUCTED CHRIST
Lucandrea Massaro
Mężczyzna z Całunu zrekonstruowany w 3D. Ewangelia mówi prawdę
3
JAN TWARDOWSKI
Katarzyna Szkarpetowska
Kiedy wreszcie ksiądz powie: Idźcie, ofiary, do domu? Anegdoty z ...
4
KAMILA KAMIŃSKA
Marta Brzezińska-Waleszczyk
Kamila Kamińska, odtwórczyni św. Faustyny: Ta rola mnie karmiła [...
5
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 23 lutego
6
ŚWIĘTA FAUSTYNA
Małgorzata Bilska
22 lutego: Dzień, w którym Jezus objawił Faustynie obraz „Jezu uf...
7
Isabelle Cousturié
Prawdziwy krzyż Chrystusa. Co się z nim stało? [zdjęcia]
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail