Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
czwartek 06/05/2021 |
Świętych Filipa i Jakuba
home iconWiedziałeś o tym?
line break icon

Jak to zrozumieć, czyli co problemy z tłumaczeniem Biblii mówią nam o języku?

BIBLIA

Priscilla Du Preez/Unsplash | CC0

Rafał Urbanowicz - 02.12.19

Greka i hebrajski, z fragmentami po aramejsku. Już w starożytności bariera językowa między oryginalnymi tekstami Biblii a mową większości wiernych stanowiła poważny problem, do dziś budzący spory nie tylko na tle samej Biblii, ale języka w ogóle.

Najsłynniejszy w dziejach przekład Biblii, czyli łacińska Wulgata był też w dziejach Kościoła jednym z najbardziej… kontrowersyjnych. Święty Hieronim, jej autor, otrzymał od papieża Damazego I polecenie opracowania jednej, spójnej wersji Pisma Świętego, która zastąpiłaby wcześniejsze częściowe przekłady, których jakość nierzadko pozostawiała wiele do życzenia.

O ile jednak nowy przekład Nowego Testamentu nie wzbudzał raczej większych problemów, to poważne komplikacje wiązały się z przyjęciem przez wiernych hieronimowej wersji Starego Testamentu. Przez kilka stuleci chrześcijanie posługiwali się bowiem Septuagintą – wykonanym przed Chrystusem tłumaczeniem z języka hebrajskiego na grecki. Z Septuaginty korzystano zarówno w greckim oryginale, jak i tłumaczono ją na łacinę.

Tymczasem Hieronim po jakimś czasie porzucił Septuagintę na rzecz hebrajskiego oryginału. W konsekwencji, wielu chrześcijan podeszło do nowego wydania chłodno, szybko wyłapując nasuwające się różnice. Szczególnie ciekawe argumenty wysuwał św. Augustyn. Nie podważał on, że Hieronim dobrze przetłumaczył Biblię, ale że nowe tłumaczenie może spowodować oddalenie się greckojęzycznych chrześcijan ze wschodu od łacińskiej części Kościoła. Czy ten pragmatyzm Augustyna, nakazujący wybrać praktykę ludu nad prawdą nie szokuje? Nie, jeżeli zrozumiemy, jak św. Augustyn podochodził do Biblii i tekstów w ogóle.

Św. Augustyn: rzecz i znak

W starożytności wielu wykształconych ludzi czuło odrazę do Pisma Świętego ze względu na jego prostą i niewyszukaną formę. Pytali: „Jak to jest, że Słowo Boże jest napisane gorzej niż pogańskie przemyślenia Platona czy Cycerona?”. Augustyn jako człowiek wykształcony również dostrzegał ten problem. Rzeczywiście – starożytni retorzy i filozofowie lepiej władali językiem niż prorocy, ale czy aby to na pewno jest poważny zarzut?

Św. Augustyn odróżnił dwie kwestie: rzecz (np. kamień) i znak (np. wyraz „kamień”). Właściwa lektura Pisma powinna służyć dotarciu do istoty rzeczy, nie zaś poprawności językowej i estetycznej. Stąd swoisty „relatywizm” świętego filozofa: „litera” Pisma ma charakter przede wszystkim funkcjonalny, liczy się zaś „duch”.

Św. Augustyn w swojej filozofii rozróżniał dwie kwestie: słowo wewnętrzne, czyli to co ktoś tak naprawdę chce wyrazić i słowo zewnętrzne, czyli słowa i wyrazy, jakie ktoś wymawia albo pisze. Słowo wewnętrzne zawsze jest szersze niż słowo zewnętrzne. Trudno się więc dziwić, że Biblia jest, pod względem literackim, niedoskonała – nie o taką doskonałość chodziło!

Św. Augustyn w związku z tym odrzucał literalną lekturę Pisma Św. Biblia to nie instrukcja pralki. Znalezienie właściwego sensu wymaga pewnego przygotowania i dopuszczenia, że niektóre wyrażenia mają sens metaforyczny. Przede wszystkim nie traktował Augustyn dosłownie opisu stworzenia świata i człowieka w Księdze Rodzaju. Przecież Bóg nie mógł „ulepić” człowieka w takim samym sensie jak garncarz lepi wazon!

Do dnia dzisiejszego nie ustaje dyskusja o tym, co to właściwie znaczy „zrozumieć” jakiś tekst i na czym powinien się skupić tłumacz: na oddaniu literalnego przekładu czy też „sensu”, co z kolei oznacza, że wprowadza się pewien element interpretacji. Warto pamiętać, że św. Augustyn był jednym z pionierów tej problematyki.


SPRINKLES

Czytaj także:
Nie możesz przestać jeść słodyczy? Biblia przyjdzie ci z pomocą


DZIEWCZYNKA Z BIBLIĄ

Czytaj także:
Biblia i dziecko – od czego zacząć?




Czytaj także:
Biblia w 100 godzin, sandał Jezusa i Wojtyła na nartach – katolickie ciekawostki odc. 7

Tags:
bibliaciekawostki
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
NAJMNIEJSZE DZIECKO NA ŚWIECIE
Kamila Marczak
Poznajcie Saybie – najmniejsze dziecko, które przyszło na ś...
2
Dziewczynka chora na raka
Rogério Brandão
Śmierć widziana oczami umierającej na raka dziewczynki
3
POŚCIG, POLICJA
Redakcja
Myśleli, że zatrzymują pirata drogowego. Za kierownicą siedziała ...
4
ŚLUBY LWOWSKIE
Dawid Gospodarek
Czy 3 maja katolicy są zobowiązani do uczestniczenia w mszy święt...
5
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 4 maja
6
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 3 maja
7
MSZA ŚWIĘTA
Michał Lubowicki
Kto, kiedy i dlaczego zdecydował, że „niechodzenie do kościoła” t...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail