Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
piątek 24/09/2021 |
Św. Gerarda
home iconWiedziałeś o tym?
line break icon

Machiavelli. Człowiek, dla którego cel uświęcał środki

NICCOLO MACHIAVELLI

Wikipedia | Domena publiczna

Rafał Urbanowicz - 30.12.19

Przymiotnik „makiaweliczny” oznacza potocznie osobę, która nie cofnie się przed niczym, by zrealizować swoje plany. Ale rzeczywista myśl Nicolo Machiavellego jest dużo bardziej skomplikowana.

Ojczyzna filozofa, Florencja, była w XV wieku zaledwie jednym z równie bogatych jak małych państewek, na jakie dzielił się ówcześnie Półwysep Apeniński. W historii Włoch czasy te zapisały się jako okres, w którym sztylet i trucizna były naturalnym narzędziem zmiany władzy, zaś dzisiejszy wróg mógł być jutrzejszym sojusznikiem. Albo odwrotnie. Machiavelli zdawał sobie sprawę z tego, że taki brak stabilności i pluralizm ośrodków władzy tak naprawdę nikomu nie służy. Uważał, że najlepszym rozwiązaniem byłoby zjednoczenie kraju i stworzenie rządzonej przez elity i klasę średnią republiki. Rozumiał jednak, że chcieć nie zawsze znaczy móc.

Włoski myśliciel uważał, że podstawą tworzenia jakiejkolwiek filozofii polityki powinna być analiza zastanych stosunków. Te natomiast były wręcz antytezą wzniosłych idei, jakie przez wieki głoszono. Machiavelli więc w swych rozważaniach na plan dalszy odsunął etykę i rozważania na temat tego, jaka władza jest słuszna. Dużo ważniejszą kwestią pozostawało dla niego to, jaka władza jest skuteczna.

Przypadek i spryt

Filozof wyszedł z założenia, że światem, w tym społeczeństwem rządzą odwieczne reguły. Są przy tym dwie potęgi, które mają wpływ na życie człowieka. Pierwsza to fortuna – siła od ludzkiej woliniezależna, moc przypadku, którego nie sposób przewidzieć. Jednak oprócz fortuny jest jeszcze virtu, czyli spryt i inteligencja, przedsiębiorczość i zdolność do aktywnego działania. Zdaniem Machiavellego zasadą jest, że fortuna czyha głównie na ludzi biernych i słabych, więc im bardziej aktywni i mądrzy w działaniu jesteśmy, tym łatwiej nam przed nią uciec.

Florentczyk nie miał wątpliwości co do tego, że mądre działanie polityka musi uwzględnić naturę jego poddanych. I nie był wobec niej zbytnio optymistycznie nastawiony. „Ludzie prędzej przeboleją śmierć ojca, niż stratę ojcowizny” – pisał. Człowiek jest według niego dobry tylko wtedy, gdy zewnętrzne okoliczności go takim uczynią. Machiavelli nie odrzucał więc norm etycznych, uważał po prostu, że władca musi się czasem do nich zdystansować, jeżeli chce, by jego poddani się do nich stosowali.

Ludzie, którzy nie cofną się przed niczym

Włoch uważał, że polityk który wyżej ceni sobie reguły etyczne nad reguły politycznej skuteczności szybko przestanie być politykiem. Twierdził, że moralny rozkład w jakim znalazła się jego ojczyzna jest spowodowanym brakiem realistycznego myślenia w polityce. Choć uważał, że republika byłaby   docelowo najlepszą formą rządów, to jest ona możliwa jedynie wtedy, jeżeli wcześniej jakiś niebojący się pobrudzić sobie rąk władca „zaprowadzi porządek”.

Jak się nie trudno domyślić, filozofia Machiavellego doczekała się potępienia z wielu stron (w tym Kościoła), uwielbiali go zaś miłośnicy wszelkiej maści autorytaryzmów. Trudno jednak powiedzieć, czy taki był pierwotny zamysł autora.

Dziś powiedzielibyśmy, że Włoch był raczej socjologiem, który badał to, jaki świat stosunków międzyludzkich jest, niż jaki powinien być. Nawet jeżeli jego myśl wywołuje w nas święte oburzenie, to z pewnością jest uniwersalna prawda, o której dzieła florenckiego myśliciela nam przypominają: są na świecie ludzie, którzy dla realizacji swoich celów nie cofną się dosłownie przed niczym. I warto na nich uważać.


SOKRATES

Czytaj także:
Sokrates. Zaczepiał ludzi i pytał: „co to jest dobro?”




Czytaj także:
Wielcy filozofowie, których Kościół wyniósł na ołtarze

Tags:
filozofia
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
PADRE PIO DEVIL
Gelsomino del Guercio
Pouczająca historia o tym, jak o. Pio wyrzucił diabła z konfesjon...
2
MODLITWA
Michał Lubowicki
„W ten sposób otwiera uszy Boga”. Modlitwa to za mało, by wybłaga...
3
Dominika Cicha-Drzyzga
„Oświęcim przy nich to była igraszka…” Witold Pilecki na zdjęciac...
4
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 20 września
5
WHISPER
Claudio de Castro
Szatan istnieje, naprawdę. Nie bądź naiwny i broń się przed jego ...
6
PRAY
Redakcja
Modlitwa dla ciebie na dziś 21 września
7
SAINT JANUARIUS
Redakcja
Powtórzył się cud św. Januarego. Krew męczennika przeszła w stan ...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail