Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
sobota 28/11/2020 |
Św. Stefana Młodszego
home iconKultura
line break icon

Pan Bóg przygotował się na rozmowę. Jerzy Pilch – pisarz (nie)religijny

Beata Zawrzel | REPORTER | East News

Ks. Michał Lubowicki - 30.05.20

Półżartem deklarował, że chce jeszcze napisać zbiór kazań. Pytany w wywiadzie, czy głosiłby Dobrą Nowinę, odpowiedział: „Głosiłbym zmartwychwstanie. Zmartwychwstanie to jest coś!”. Wychowany w tradycji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego literat odszedł 29 maja.

Pan Bóg się przygotował

Wygląda na to, że Pan Bóg wreszcie przygotował się do rozmowy z Jerzym Pilchem. Pisarz twierdził w jednym z wywiadów, że to właśnie robi Stwórca i stąd zwłoka w jego odchodzeniu ze świata. Zmarł wczoraj, po kilku latach zmagań z chorobą Parkinsona. Teraz więc najpewniej właśnie rozmawiają.

Jerzy Pilch urodził się w 1952 roku w Wiśle – jednym z największych ośrodków luteranizmu w Polsce i jedynym mieście, w którym luteranie stanowią większość mieszkańców. Wyrósł i wychował się w tradycji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, co pozostawiło w nim trwały ślad. Do wspomnień z rodzinnego miasta – także tych związanych z wiarą, jej obrzędami i wynikającą z niej obyczajowością – wracał w swoich książkach wielokrotnie. Na tyle często, by na przykład luterański „biskup Wantuła” stał się jedną ze „sztandarowych” postaci jego prozy. Pochodzenie i wiarę luterańską, w której się wychował Pilch bardzo sobie cenił. Pierwsze dziesięć lat życia spędzone w Wiśle nazwał wręcz w jednym z wywiadów „darem” Pana Boga, podobnie jak umiejętność pisania książek oraz swój własny wyjątkowy tegoż pisania styl.

„Luter korzenny”

Nie znosił twierdzeń typu „do kościoła nie chodzę, ale mam taki swój rodzaj religijności” czy deklaracji „wierzę w siłę wyższą, ale nie praktykuję”. Uważał, że praktykowanie wiary jest czymś podstawowym – choć wymagającym pokory, a wiarę niepraktykowaną we wspólnocie religijnej i jej obrzędowości nazywał – jak to on, dosadnie – „religijnym grafomaństwem”. Sam siebie określał jako „lutra korzennego” – kogoś, kto wyrósł w określonej tradycji religijnej, a przez to nabył na zawsze swoistej wyobraźni, wychowania, edukacji, myślenia. Przyznawał, że miewał problemy z wiarą. Jego zdaniem kryzysy religijne miewa czasem każdy myślący człowiek. Ale nawet poważne wątpliwości dotyczące wiary nie sprawiły nigdy, by przestał czuć się luteraninem. Swoją luterańską tożsamość porównywał żartobliwie do „rzadkich barw klubowych” w niemal na wskroś katolickiej Polsce. 

„Zmartwychwstanie to jest coś!”

Religijność nazwał kiedyś „przyjęciem wielkiej obietnicy” i oczekiwaniem na to, co z niej wyniknie. Biblia otrzymana przy konfirmacji (odpowiednik katolickiego bierzmowania) leżała (jak sam twierdził) zawsze na jego biurku. Znał na pamięć całe fragmenty Pisma Świętego wyuczone na pamięć jeszcze w dzieciństwie w ramach katechezy w zborze. Deklarował – choć chyba półżartem – chęć napisania „postylli”, czyli zbioru kazań. Pytany w wywiadzie, czy zatem głosiłby Dobrą Nowinę odpowiedział: „Głosiłbym zmartwychwstanie. Zmartwychwstanie to jest coś!”.

Wątki religijne i związane z wiarą powracają nadspodziewanie często w bujnej prozie tego „piewcy alkoholu i kobiet”. Powieść „Wiele demonów” (tytuł to cytat zaczerpnięty wprost z Ewangelii według św. Marka) w dużej mierze dotyczy wyobraźni religijnej, a sam autor chciał pierwotnie dać jej podtytuł „książka luterańsko-kryminalna”. 

„Fabularny dowód na istnienie Boga”

Napisał kiedyś, że „jedynym zadaniem pisarza jest przeprowadzenie fabularnego dowodu na istnienie Boga”. Czy sam go przeprowadził? W „Wyznaniach twórcy pokątnej literatury erotycznej” narrator deklaruje: „Byłem postacią literacką, choć Pan Bóg wspomniał o mnie tylko mimochodem i między wierszami swego dzieła”. Zaś w „Spisie cudzołożnic” modli się: „Panie – szepnąłem – przebij swym wzrokiem płaski dach tego wieżowca, wejrzyj w swoje dzieło, zobacz tę scenę i weź się wreszcie do pisania”. Na ile było to doświadczenie samego autora? W innym miejscu notował: „Oczywiście: żadnego olewania przykazań Bożych, żadnego olewania Pana Boga. Dalej mam słynne poczucie, że Pan Bóg nie spuszcza ze mnie oka. Może nawet z czasem poczucie to trochę się wzmogło, siła boskiego spojrzenia wzrosła” i prosił: „Boże pisz, abym mógł dać się porwać nurtowi twej boskiej narracji”.

Tak. Wygląda na to, że Pan Bóg przygotował się do rozmowy z Pilchem. Pozostaje ufać, że „korzennemu lutrowi” z Wisły, Krakowa i Warszawy podoba się boska narracja przynajmniej w takim stopniu, w jakim wierni czytelnicy uwielbiali jego własną „barokowo-deliryczną frazę”. Czy teraz „duszę ma uskrzydloną, a myśl jego wiruje jak bęben w ostatniej fazie odsączania”, kiedy nie musi już wędrować „w poszukiwaniu wszystkich utraconych rzeczy”? I czy przekonał się na własnej „luterskiej” skórze, że „zmartwychwstanie to jest coś”? Oby.

Cytaty o uskrzydlonej duszy i poszukiwaniach pochodzą z rozdziału „Wszystkie pralki świata” z książki „Pod Mocnym Aniołem”. Pisząc ten tekst, korzystałem m.in. z wywiadów, które przeprowadziły z pisarzem Aleksandra Krzyżaniak-Gumowska („Bóg przygotowuje się do rozmowy z Pilchem”, Newsweek, 17.01.2014) oraz Justyna Sobolweska („Rozmowa z Jerzym Pilchem o Bogu, demonach i nowej powieści”, Polityka, 23.04.2013).

Tags:
kulturaliteratura
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
WIGILIA W PANDEMII
Katolicka Agencja Informacyjna
Rząd: święta na nie więcej niż 5 osób. Jest p...
Theresa Aletheia Noble
Dobra spowiedź. 10 cennych rad od księży
Stojan Adašević
Anna Gębalska-Berekets
Wykonywał nawet 35 aborcji dziennie. I wtedy ...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [26 listopa...
Redakcja
Modlitwa dla ciebie na dziś [24 listopada]
BIBLE
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [25 listopa...
JAN ZIEJA
Wydawnictwo ZNAK
Zabijali i przychodzili do niego do spowiedzi...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail