Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
niedziela 18/04/2021 |
Św. Ryszarda Pampuri
home iconWiedziałeś o tym?
line break icon

Świat jako Boska emanacja? Poglądy Plotyna

PLOTYN

Wikipedia | Domena publiczna

Rafał Urbanowicz - 29.06.20

Gdy wszystko na świecie doczesnym się wali, wiele osób poszukuje pociechy i szczęścia poza jego granicami. Jedną z takich osób był Plotyn, ostatni wielki filozof pogański.

W III wieku naszej ery Imperium Rzymskie zaczęło mocno się chwiać. Wojsko regularnie zmieniało cesarzy, a niestabilne państwo stało się łatwym celem dla plemion germańskich i Persów. Tam gdzie wrogie armie nie dosięgały, nie było wcale lepiej: rozprężenie kontroli nad lokalną administracją sprawiało, że urzędnicy byli nierzadko dużo gorsi niż najazdy barbarzyńców.

Jednak w pismach Plotyna, najwybitniejszego umysłu epoki, trudno znaleźć ślad tych strasznych wydarzeń. Właściwie rzecz ujmując, w ogóle niewiele czasu poświęcał on materialnemu światu. Nie dlatego, że uważał go za coś złego. Świat materii jest dobry, ale ten duchowy jeszcze lepszy. Tam też znajdziemy to, co według filozofa jest bytem doskonałym: Jedno.

Jeżeli weźmiemy kartkę papieru i przerwiemy ją na pół, to otrzymamy dwie kartki. Ale każda z nich ciągle będzie jedną, osobną kartką papieru. Jedność przenika wszystko, co istnieje. Plotyn utożsamiał ją z Dobrem, Pięknem i Bogiem. Jednak powiedzieć coś więcej o Jednym jest naprawdę trudno. Jego doskonałość sprawia bowiem, że jest niemożliwe do ujęcia w ramy ograniczonej ludzkiej myśli i wyrażającego je języka.

Jedność według Plotyna

Jak więc Jedność przenika do niedoskonałego świata materii? Plotyn porównywał to do Słońca, które oświetla inne rzeczy, ale samo nie traci nic ze swej jasności. Im bliżej Słońca coś się znajduje, tym więcej światła na to coś pada. Ciemność, czyli wszelka niedoskonałość nie jest tu jakimś realnym bytem, lecz po prostu brakiem światła. To od Plotyna właśnie wzięło się obecne w chrześcijaństwie pojęcie zła jako braku dobra.

Pomiędzy doskonałym Jednym a codziennie obserwowaną rzeczywistością jest jeszcze kilka stadiów pośrednich. Pierwszym jest „Umysł”, spełniający u Plotyna rolę faktycznego Stwórcy świata – a właściwie jego wizji. Doskonałe Jedno nie może bowiem stwarzać, gdyż stwarzanie to jakaś zmiana, a zmiana oznaczałaby, że są dwa różne stany: przed i po zmianie, które różnią się brakiem czegoś. Jedno natomiast jest doskonałe, a więc pozbawione wszelkich braków i niezmienne. Porównał więc powstanie Umysłu grecki filozof do zwierciadła, w którym Jedno się przegląda: samemu nic ze swojej jedności nie tracąc i tworząc jednocześnie mniej doskonałe odbicie.

W Umyśle istnieją wzorowe idee świata i rzeczy materialnych. Tak jak artysta czy rzemieślnik ma w swojej głowie jakiś pomysł, który chciałby zrealizować i dzieło często jest mniej doskonałe niż to co zaplanował, tak idee są z zasady doskonalsze niż ich zmysłowa realizacja.

Dusza

Za tą z kolei odpowiada kolejny poziom, niższy od umysłu: Dusza. Albo też dusze (pisane małą literą). Zdaniem Plotyna istnieje bowiem jedna wielka niepodzielna Dusza Świata, w której uczestniczą pojedyncze dusze ludzkie. Zachodzi tu identyczna konstrukcja jak w przypadku Trójcy Świętej: istnieje jedna Dusza, ale w wielu duszach.

Dusza ma dwojaki charakter. Z jednej strony zwrócona jest w stronę wyższych poziomów świata duchowego, kontempluje idee obecne w Umyśle, a za jego pośrednictwem Jedno, z drugiej strony zwraca się w stronę świata zmysłowego, gdzie to co zaobserwowała, próbuje zmaterializować.

Nie trudno więc zrozumieć pogląd Plotyna o tym, że celem życia powinno być oderwanie się od doczesności. Poznania wyższych warstw świata duchowego doszukiwał się w różnego rodzaju stanach ekstazy i… w sztuce. Jego zdaniem artysta tworząc, zwraca się ku ponadzmysłowym ideom, dzięki czemu sięga do tej prawdziwszej rzeczywistości. Pogląd ten wróci w wielkim stylu w epoce renesansu.

Choć filozofia Plotyna może się dzisiaj wydawać dziwna i przesadnie mistyczna, to odegrał on niebagatelną rolę w kształtowaniu się myśli chrześcijańskiej. Św. Augustyn powiedział, że gdyby Plotyn urodził się nieco później i zamienił kilka zdań, byłby chrześcijaninem. Jeden ze współczesnych badaczy twierdził z kolei, że św. Tomaszowi dużo bliżej do Plotyna niż do Arystotelesa. Nawet zagorzały ateista i antyklerykał Bertrand Russell twierdził, że choćby ze względu na piękno tej misternej, metafizycznej konstrukcji warta jest ona bliższego poznania.

Źródła: F. Copleston – Historia filozofii t. 1


WILLIAM JAMES

Czytaj także:
Filozofia Williama Jamesa: czy praktycznie jest wierzyć w Boga?


FILOZOFIA CHODZENIA

Czytaj także:
Spacer, włóczęga, pielgrzymka… Na czym polega „Filozofia chodzenia”?

Tags:
ciekawostkifilozofia
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Ciało św. Bernadetty
Aleteia
Nietknięte ciało św. Bernadety. Niesamowite raporty lekarzy po ek...
2
JÓZEF MONTWIŁŁ, TITANIC
Anna Gębalska-Berekets
Ksiądz z Suwalszczyzny, który pozostał na Titanicu. Oddał miejsce...
3
MARIA DULCISSIMA HOFFMANN
Anna Gębalska-Berekets
Oddała własne oczy chłopcu, który stracił wzrok i słuch. Helena H...
4
EMILIA KACZOROWSKA WOJTYŁA
Esprit
Emilia Wojtyłowa. Zagrożona ciąża i heroizm, który ocalił przyszł...
5
VIRGIN
Redakcja
Najpiękniejsze modlitwy do Maryi: do odmawiania w różnych okolicz...
6
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 15 kwietnia
7
MAMA JA STADO
Edycja św. Pawła
Maja: Mam marzenie, że jak pójdę do nieba, to Bóg da mi Hanię don...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail