Aleteia
czwartek 22/10/2020 |
Św. Jana Pawła II
Dobre historie

Swój strażacki hełm oddał papieżowi... Polak wspomina 11 września 2001 [wywiad]

WORLD TRADE CENTER

EAST NEWS

Katolicka Agencja Informacyjna - publikacja 15.09.20

- Zadzwoniła komórka. Z drugiej strony odezwał się młodszy syn Michałek. Powiedział mi: „Tato, kocham cię. Wróć bezpiecznie”. Zakręciły mi się łzy w oczach. Żeby nie myślał, że pękam, powiedziałem: „Wszystko pod kontrolą, kolego...”. Oczywiście, nic nie było pod kontrolą... - wspomina Stanisław Trojanowski.

– Jestem już na całe życie naznaczony tym, co wydarzyło się 11 września 2001 w Nowym Jorku – powiedział KAI Stanisław Trojanowski, polski strażak, który 19 lat temu uczestniczył w gaszeniu pożarów i ratowaniu ludzi po zamachach terrorystycznych na Światowe Centrum Handlowe w tym mieście.

Publikujemy fragmenty tej rozmowy.

Waldemar Piasecki (KAI): Co podarowałeś Janowi Pawłowi II?

W prezencie imieninowym na świętego Karola, 3 listopada 2004 roku, przekazałem mu w darze swój hełm strażacki z 11 września 2001.

Był on obiektem starań i zabiegów wielu muzeów zarówno w Nowym Jorku, jak i w całych Stanach. Również dowództwo polskiej Straży Pożarnej prosiło cię o przekazanie hełmu do muzeum pożarniczego w kraju. Wartość takiego precjozum na aukcji odpowiadała wtedy… cenie samochodu. Dlaczego trafił w ręce papieża?

Dzieci się nawet trochę „burzyły”, bo to pamiątka rodzinna, ale ja wiedziałem swoje. Nikomu innemu bym go nie oddał, tylko jemu… Po pierwsze, uważałem, że Jan Paweł II był jednym z uczestników naszej akcji na WTC. Po drugie, był tym człowiekiem, który jak nikt potrafił zrozumieć cierpienie, poświęcenie bliźniego i sens ofiary życia. Po trzecie, skoro tak cierpiał, chciałem Mu przez ten hełm dodać otuchy i siły do zmagania z chorobą.

Papież był wzruszony, przyjmując ten dar serca i błogosławił mu…

To była dla mnie najlepsza „zapłata” za cały 11 września… Będę o tym pamiętał zawsze.

„Tato, kocham cię. Wróć bezpiecznie”

Jak zaczęła się dla ciebie tego dnia akcja?

Przyszedłem do mojej jednostki Engine 238 na Greenpoincie na ranną zmianę od 9:00 rano. Byłem tam już o 8:10. W pokoju wypoczynkowym stale włączony jest telewizor na miejskim kanale informacyjnym „New York 1”. Napiłem się kawy i poszedłem do swojego wozu, za który odpowiadałem jako kierowca, aby zrobić przegląd. Rutyna.

Nagle usłyszałem krzyk kolegi z wypoczynkowego: „Szybko do mnie! Zobaczcie, co się dzieje!”. Spojrzałem na zegarek. Była 8.52. Na ekranie pokazywali wieże World Trade Center w kłębach dymu. Komentarze były chaotyczne. Mówiono o uderzeniu jakiegoś samolotu i o błędzie w pilotażu. Kumple spojrzeli na mnie. Pomyśleli to samo, co ja: „Jedziemy!”.

Tylko my w mieście mieliśmy wóz o pojemności 12 tysięcy litrów do gaszenia pianą, a gdy pali się benzyna, to tylko piana wchodzi w grę. Centrum dowodzenia zadzwoniło o 9.05, gdy wóz był już gotowy do wyjazdu. Porucznik Glenn Wilkinson wydał komendę: „Do wozu”. Chłopaki wskoczyli. Do mnie powiedział, abym wybrał trasę dojazdową, jaką uważam. Zwykle najkrócej byłoby jechać przez Brooklyn Bridge, ale rozum podpowiadał: Most Manhattański, bo wszystko pakowało teraz na Brooklyński. Wyjąłem zza koszuli medalik, ucałowałem i przeżegnałem się. Z „firehouse’u” wyjeżdżałem na syrenie, światłach i całą mocą, jaką fabryka dała…

Byliśmy w połowie mostu, gdy radio podało o drugim uderzeniu w północną wieżę WTC. Zadzwoniła komórka. Z drugiej strony odezwał się młodszy syn Michałek (miał wtedy 16 lat). Powiedział mi: „Tato, kocham cię. Wróć bezpiecznie”. Zakręciły mi się łzy w oczach. Żeby nie myślał, że pękam, powiedziałem: „Wszystko pod kontrolą, kolego…”.

Oczywiście, nic nie było pod kontrolą…

Pocałowany musi wrócić z akcji

Co było potem?

Wóz dotarł w rejon ulic Liberty i West, gdzie był punkt dowodzenia. Dookoła wszystko było zakorkowane samochodami straży, policji i pogotowia. Wszyscy na siebie trąbili, krzyczeli, wyzywali się najgrubszymi przekleństwami, o krok od rękoczynów. Porucznik Wilkinson podjął decyzję: „Tlen na plecy. Po drugiej butli na zapas. Za mną!”. Starym zwyczajem stanąłem przy drzwiach wozu i całowałem każdego wyskakującego. Tradycja. Znaczy, jeśli pocałowany, to musi wrócić z akcji, żeby… odcałować. Nie zdążyłem pocałować tylko porucznika. Już pędził przez ulicę, więc głupio było gonić… Krzyknąłem tylko: „Kiss you, Glenn!”, żeby zadziałało i na niego. Musiałem zostać przy wozie.

Jakie mieliście zadanie?

Dotrzeć na 78. piętro WTC-1 i tam gasić. Załoga szła po schodach, mijając schodzących w dół pracowników. Ci krzyczeli, że to szaleństwo, że nas posyłają na śmierć. Chłopaki docierają. Żaden hydrant na piętrze nie działał. Szybami windowymi leje się płonąca benzyna. Rozpoczyna się ewakuacja przerażonych ludzi. Wyprowadzają całe piętro do hallu głównego. Wtedy coś wstrząsa budynkiem i następuje seria eksplozji. Lecą wszystkie szyby w hallu. Wybiegamy na zewnątrz. Patrzymy, a tu już nie ma WTC-2, jest tylko góra dymiącego gruzu. Glenn liczy ludzi. Brakuje jednego. Pyta, kto go widział ostatni i gdzie. Pędzi z powrotem do budynku. Ostatni raz widzę go przy życiu…

Co dalej?

Kiedy kurz trochę opadł, zaczynamy się liczyć. Nie ma tylko… Glenna Wilkinsona. Jest ten strażak, który pobiegł, aby go szukać. Ciarki przeszły mi po plecach. Szybka decyzja: „Musimy go znaleźć!”. Ruszyliśmy w kierunku West Street, tam dokąd pobiegł. Rzucamy się do przeszukiwania rumowiska. Strażacy podawali wodę, ale hydranty padały jeden po drugim, bo ciśnienie słabło. Żywych już nie znajdowaliśmy.

Około 21.55 krzyk: „Chłopaki, znalazłem Glenna!”. To woła jeden z kolegów. Jest jakieś 70 metrów od miejsca, gdzie był wieżowiec. Dokopał się do zwłok. Na plecach butla tlenowa, odgarnął gruz, żeby zobaczyć jej numer. Widzi pierwszą cyfrę „5”. Tak zaczyna się numeracja w naszej jednostce. Potem: 2, 3, 8… Glenn.

Pognaliśmy po sprzęt. Podnośniki poduszkowe, rozpieracze hydrauliczne, piły tarczowe do cięcia metalu, młoty, kilofy… Tniemy kawałek rumowiska po kawałku. Mówię: „My cię tu, stary, nie zostawimy. Jedziesz z nami…”. Tarcze pił palą się do białości, sypią iskrami. O północy przychodzą ludzie z dowództwa, żeby nas odesłać na odpoczynek. Mówimy im spokojnie: „Tu jest nasz dowódca. Nie odejdziemy bez niego”. Uparł się jeden taki, że mamy zejść. Wtedy podobno chciałem mu przy…dolić toporkiem. Nie pamiętam… Pozwolili zostać. O siódmej rano wyciągamy Glenna. Połowa ciała spalona. Niesiemy go na ramionach w kierunku wozu. Służby medyczne odbierają nam zwłoki. Nie pozwalają nam odwieźć do kostnicy, jak chcieliśmy… Chcę pocałować Glenna, ale Bóg nie daje siły…

Kiedy był pogrzeb?

Pochowaliśmy swego dowódcę 17 września 2001 roku. Dwa dni wcześniej odbył się pogrzeb kapelana straży pożarnej ks. Mychala Judge’a, uznanego oficjalnie za „ofiarę nr 1”. Zginął, udzielając ostatniego namaszczenia umierającemu strażakowi, memu kumplowi Danny’emu Suhrowi. Po mojemu, to Danny był pierwszym poległym na ziemi. Wcześnie ginęli ludzie w wieżowcach, ale kto był pierwszym, nie da się ustalić. A tak naprawdę, to kapitanem pierwszego uprowadzonego samolotu, który uderzył w wieżę, był John Ogonowski. Z powodzeniem można by uznać jego pierwszeństwo. Wracając do pogrzebów – tego dnia, co ks, Judge’a, pochowano też szefa nowojorskiej straży pożarnej Petera Ganciego, który poległ, kierując akcją.

117 pogrzebów

Na ilu pogrzebach strażackich byłeś?

Na stu siedemnastu…

Czy jest ktoś, kto był więcej razy?

Nie wiem. Rudolph Giuliani, legendarny burmistrz Nowego Jorku, uczestniczył w ponad 160 strażackich pożegnaniach, czasem nawet na trzech pochówkach dziennie. On jednak poruszał się opancerzoną limuzyną w obstawie, a ja jeździłem starym wysłużonym vanem. Ale to nie była rywalizacja. To był mój święty obowiązek. Oni zginęli 11 września 2001 roku, ja wyszedłem z akcji na World Trade Center cało. Być może dlatego, że oni zginęli.

Co się potem z tobą działo?

Do marca 2002 roku byłem na chorobowym. Pogruchotane plecy, zmarnowane płuca, duszności, plucie krwią. Spotkania z psychologiem, żeby zwalczyć depresję, koszmary nocne. Poszedłem na aut. Emerytura w wieku 47 lat.

A koledzy?

Ponad 600 zapadło na różne choroby, z tego przeszło 50 na raka. Zmarło już 64, kilkunastu popełniło samobójstwa. Ponad sto rodzin strażackich rozpadło się przez rozwody i separacje. Do psychiatrów i psychologów trafiło kilkadziesiąt osób… itd. Wielu żyło z dnia na dzień, pili, szukali ratunku w spotkaniach z kumplami. To druga strona medalu naszego bohaterstwa, którym politycy napychają sobie gęby do patriotycznych przemówień.

Podczas akcji na World Trade Center oddało życie 343 nowojorskich strażaków. Jak wiadomo, byli wśród nich Polacy, a ty nieraz zwracałeś się do wielu ważnych ludzi w Polsce o ich upamiętnienie. I co?

Generalnie, g…no! Poszło do ziemi co najmniej dwudziestu chłopaków polskiego pochodzenia. Z pamięci mogę wymienić: Josepha Grzelaka, Scotta Kopytko, Billa Krukowskiego, Allana Tarasiewicza, Michaela Warchalę, Stanleya Smagalę. Byli także nasi o typowo amerykańskich nazwiskach, jak choćby Dennis Crossa.

Czy walczyłeś o ich pamięć?

Mówiłem o nich, kiedy mnie zaproszono do Sejmu, kiedy mnie przyjmowało dowództwo polskiej Straży Pożarnej. O konkretnym już nazwisku powiedziałem komendantowi Straży w Lublinie i tamtejszym oficjelom z prezydentem Wasilewskim na czele, który przyjął mnie w Ratuszu. Chodziło mi o Stanleya (Staszka) Smagalę. Uważałem go za symbol, prosiłem, żeby mu dać w Lublinie ulicę. Olali to…

Zabierz jego syna na mecz koszykówki

Podobno na ruinach towarzyszyły wam podczas akcji plakaty obrazu Matki Boskiej, nazwanej potem Madonną z World Trade Center, która wspomagała ratowników?

Tak, to prawda. Nie wiadomo dokładnie, jak się pojawiły, kto je porozwieszał. Wiele się o nich mówiło. Bez wątpienia były wówczas znakiem otuchy i nadziei dla tych, którzy byli wtedy w tym piekle… Jak później ustalono, były to reprodukcje obrazu „Our Lady of Universe” („Matki Bożej Wschświata”), wystawianego w nowojorskiej siedzibie ONZ w roku 2000, którego autorką jest meksykańska artystka Jacqueline Ripstein, katoliczka żydowskiego pochodzenia.

Mam go na ścianie…

Skoro mówisz, że go masz, to ja powiem skąd… Dostałeś go od nas, od strażaków nowojorskich, wraz ze strzępami flagi z wozu bojowego FDNY. Uważamy cię za „swojego człowieka”, który też był tego dnia w rejonie Ground Zero, który rozumie i pamięta – i nas strażaków, i to, co się 11 września działo.

Rozumiem i pamiętam. A czym pamięć o TYM jest dla ciebie?

Dwie sprawy. Po pierwsze, jak najwięcej opowiadaj o tym, co się wtedy zdarzyło. Wszędzie, gdzie możesz. Ludzie muszą wiedzieć, jak było naprawdę. Bo ta prawda oficjalna i telewizyjna to często pic na wodę i propaganda. Po drugie, to taka zwykła, codzienna pamięć, a nie jakieś dęte mowy do kamer telewizyjnych i dziennikarzy. Proste czyny: zapal znicz na grobie kumpla, zadzwoń do żony i zapytaj, czy nie potrzebuje pomocy, zabierz jego syna na mecz koszykówki czy bejsbola. Reszta jest w nas…




Czytaj także:
Biblia, która wyłoniła się spod gruzów World Trade Center


POLKA, KTÓRA PRZEŻYŁA ZAMACH NA WORLD TRADE CENTER

Czytaj także:
Życie po 11 września – czy może być lepsze?




Czytaj także:
11 września 2001. Jak strażak postanowił zostać księdzem

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
USAzamach
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
MASS,YOUNG CHILD
Anna O'Neil
List do rodziców, którzy zabierają na mszę sw...
RĄCZKA NIEMOWLAKA
Marta Brzezińska-Waleszczyk
Byłam świadkiem 45 minut życia. To była lekcj...
Bluźniercze graffiti na murze kościoła
Lucandrea Massaro
Wypisali proaborcyjne grafitti na kościele. R...
Aleteia
Oczy Matki Bożej z Guadalupe. Jedna z najwięk...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [18 paździe...
BIBLE STUDY
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [20 paździe...
ANGEL,CHILD,STATUE
Philip Kosloski
Mamo, martwisz się o swoje dzieci? Módl się t...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail