Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
wtorek 26/01/2021 |
Świętych biskupów Tymoteusza i Tytusa
home iconStyl życia
line break icon

„Jaki Nowy Rok, taki cały rok”. Znacie dawne zwyczaje sylwestrowe i noworoczne?

TRADYCJE NOWOROCZNE

Biblioteka Narodowa

Joanna Operacz - 31.12.20

Dawniej w Polsce noc sylwestrowa była czasem psot i żartów, przy których dzisiejsze imprezy noworoczne wypadają czasem jak „grzeczna” herbatka u cioci.

Wóz na stodole

Mój tata (rocznik 1950) wspominał, jakie harce urządzało się w wieczór sylwestrowy w jego rodzinnej wsi na wschodnim Mazowszu. Któregoś roku dziadkowie wrócili w sylwestra z kolacji u sąsiadów i poszli doić krowy. Wchodzą do obory, patrzą… a tu stoją inne krowy. Chwilę potrwało, zanim ustalili, z którego gospodarstwa żartownisie przyprowadzili zwierzęta i gdzie są ich własne. Ponoć najbardziej spektakularny figiel w powiecie to było rozłożenie wozu i ponowne złożenie go… na dachu stodoły. Mina gospodarzy, którzy rankiem 1 stycznia zobaczyli swój wóz na dachu, musiała być bezcenna.

W sylwestra malowano też często szyby w oknach – najpierw sadzą, a potem kolorowymi farbami. Największym powodzeniem cieszyły się oczywiście okna w domach, w których mieszkały panny na wydaniu.

Draby

Oskar Kolberg w wydanym pod koniec XIX wieku opracowaniu „Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce” pisze, że w wielu rejonach Polski (np. na ziemi rzeszowskiej i sądeckiej, ale też na Kaszubach) w sylwestra i Nowy Rok wędrowali po wsiach chłopcy i młodzi mężczyźni nazywani drabami noworocznymi albo jukacami. Owinięci słomą, z wysokimi słomianymi czapami na głowach i z drewnianymi mieczami w rękach, wpadali do domów z krzykiem, śmiechem i wesołymi przyśpiewkami i urządzali różne psoty – wywracali sprzęty, wylewali wodę z naczyń, rozsypywali śmieci.

Nikt się na nich nie gniewał, bo taka wizyta oznaczała pomyślność dla mieszkańców, zgodnie z powiedzeniem: „Gdzie drab w domu, szczęście w domu będzie, krowa się ocieli, dziewka za mąż wyjdzie”. Częstowano ich smakołykami. Gdzieniegdzie słomianym kawalarzom towarzyszyły inne cudacznie wystrojone postacie, np. Dziad i Baba, Cygan, diabły, jeźdźcy na drewnianych koniach.

Na Kujawach i Kaszubach do dzisiaj gdzieniegdzie kultywuje się zwyczaj, który Oskar Kolberg zanotował jako „wytrzaskiwanie starego roku”. 1 stycznia draby głośno strzelają z batów, co ma „wygonić” stary rok z jego troskami i niedostatkami.

Nowe latko

Inny popularny dawniej a dzisiaj kompletnie zapomniany zwyczaj to wypiekanie specjalnego rodzaju pieczywa, niekiedy słodkiego. Na Podlasiu, Mazurach i Kurpiach były to byśki w kształcie zwierząt (kilka albo kilkanaście zwierzątek umieszczonych na okręgu z ciasta tworzyło nowe latko), na Podhalu – chlebki nazywane kukiełeczkami albo moskaliczkami, a na Pogórzu i Sądecczyźnie – szczodraki w kształcie bułeczek, niekiedy posmarowane bryndzą. Do upieczenia szczodraków szczególnie zobowiązane były matki chrzestne, które rozdawały te przysmaki swoim chrześniakom. Noworocznym pieczywem częstowano też gości i służbę.

U progu nowego roku tradycyjnie życzono sobie „do siego roku”. Zapomniany dzisiaj zaimek „si” oznacza: „ten” (w domyśle: następny). Można go dzisiaj spotkać w takich archaicznych formach, jak np. „tak czy siak”, „siaki i owaki”. Ciekawostka – w latach 90. producent proszku do prania Dosia wyprodukował reklamę ze sloganem „Dosiego roku!”.

Pomysłowy żart językowy okazał się tak skuteczny, że niektórzy wręcz uznali formę „do siego” za błędną. Ważne było, kto komu składał życzenia jako pierwszy – choć w tej sprawie obyczaj nie był jednolity: w niektórych rejonach życzenia zawsze zaczynała osoba stojąca wyżej w hierarchii społecznej (np. gospodarz parobkom, ojciec dzieciom, dziedzic chłopom itd.), a w innych inicjatywa należała do niższych rangą.

Mężczyzna na szczęście

Sylwestrowy wieczór – podobnie jak wieczór wigilijny – był dla młodzieży czasem wróżb, najczęściej oczywiście oscylujących wokół przyszłego małżeństwa. 1 stycznia wszyscy bacznie zwracali uwagę na to, kto pierwszy odwiedzi ich dom. Jeśli był to mężczyzna, rok miał być pomyślny, a jeśli kobieta – pechowy.

Z Nowym Rokiem związane były różne przysłowia dotyczące pogody. Najbardziej znane to oczywiście Na Nowy Rok przybywa dnia na barani skok. Ale powszechnie uważano także, że słońce i mróz 1 stycznia zwiastują udane zbiory, a mgła i deszcz – nieurodzaj. Np.: Jaki Nowy Rok, taki cały rok; Na Nowy Rok pogoda, będzie w polu uroda oraz Jak Nowy Rok jasny i chłodny – cały roczek pogodny i płodny.


PODSUMOWANIE ROKU

Czytaj także:
Jeśli chcesz nabrać sił na nowy rok, spójrz wstecz


BIURKO DO PRACY

Czytaj także:
Inwestycja w nowy rok zaczyna się od dbania o wnętrze

Tags:
Nowy RokSylwesterzwyczaje
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
1
Fabio Marchese Ragona
O tym, jak sutanna Jana Pawła II zrobiła się całkiem czarna. Opow...
2
ŚMIERĆ
Dorota Mazur
Ksiądz, który przeżył śmierć kliniczną: przejście do wieczności j...
3
KOLĘDA
Jarosław Kumor
Szczęść Boże, czy mogę zapalić? Kolęda z humorem: 8 zabawnych syt...
4
Joanna Operacz
Jak pięknie umierać? Nauczy was 6-latek chory na raka
5
Ksiądz modli się przy ołtarzu
Sergio Argüello Vences
Jezus mnie skarcił, gdy odprawiałem mszę świętą
6
KARDYNAŁ ROBERT SARAH
Katolicka Agencja Informacyjna
Kard. Sarah: po sposobie sprawowania mszy świ...
7
SZATAN NIE MA KOLAN
Joanna Operacz
Dlaczego diabeł nie ma kolan? Czyli o grzechu prawdziwie szatańsk...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail