Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
wtorek 26/10/2021 |
Bł. Celiny Borzęckiej
Aleteia logo
home iconDuchowość
line break icon

Niech nikt nie lęka się śmierci! Ikona Zmartwychwstania: wiosna duchowa i historia zbawienia w pigułce

Public Domain via Wikipedia

Łukasz Kobeszko - 02.05.21

Chrystus zmartwychwstał! Niech nikt nie opłakuje grzechów, przebaczenie bowiem z grobu zajaśniało. Niech nikt nie lęka się śmierci, wybawiła nas bowiem śmierć Zbawiciela. 2 maja chrześcijański Wschód świętuje Wielkanoc.

Podobnie jak inne ikony, Zmartwychwstanie jest nie tylko przedstawieniem samego wydarzenia, ale stanowi katechezę teologiczną, podkreślającą najważniejszy sens zbawczej ofiary Chrystusa i Jego powstania z martwych.

Ikona Zmartwychwstania (gr. Ἀνάστασις/Anastasis), nazywana też ikoną Zstąpienia Chrystusa do Otchłani, jest – obok różnych ikon maryjnych – jedną z najbardziej rozpoznawalnych ikon chrześcijańskiego Wschodu. W tym roku obchodzi on Wielkanoc 2 maja. Warto przy tej okazji bliżej poznać, jaka symbolika kryje się za tą piękną i niezwykle sugestywną ikoną.

Święto Świąt

Teologia wschodnia posiada szczególny wymiar paschalny. Wokół tajemnicy Wielkanocy (Paschy) koncentruje się bogate i rozbudowane życie liturgiczne Kościołów tej tradycji. Zmartwychwstanie to „Święto Świąt”, które programuje kształt wschodniego kalendarza liturgicznego.

Czas od zaczynającego się zazwyczaj jeszcze w lutym (a więc zimą) Przedpościa, poprzez cały Wielki Post, Wielki Tydzień i okres paschalny do Zesłania Ducha Świętego – to zazwyczaj ponad 4 miesiące.

W ich trakcie nabożeństwa celebruje się według specjalnych ksiąg liturgicznych: Triodionu Postnego i Triodionu Kwietnego (Paschalnego). Symbolika Paschy podkreśla swoisty cykl przejścia: z życia do śmierci (poprzez chrystusową mękę, ukrzyżowane i zstąpienie do Otchłani) i ze śmierci do życia wiecznego (przez zmartwychwstanie i wniebowstąpienie).

Wiosna duszy

Ten cykl łączy się naturalnie z cyklem przyrody, gdyż Wielki Post i Pascha obchodzone są w momencie przejścia z zimy do wiosny i często nazywane są „wiosną duchową”. Zmartwychwstanie Pańskie ma przynieść prawdziwą wiosnę nie tylko w otaczającym świecie, ale także w naszej duszy. Powinno zmienić życie w chłodzie i stagnacji grzechu oraz zwątpienia na dynamizm, światło i ciepło, które przynoszą nam paschalne nawrócenie.

Na Zmartwychwstanie, centralne wydarzenie chrześcijaństwa zwraca również uwagę każda niedziela roku, często nazywana na Wschodzie „małą Paschą”. Zgodnie ze słowami św. Pawła z 15. rozdziału 1 Listu do Koryntian:

„A jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara. Okazuje się bowiem, żeśmy byli fałszywymi świadkami Boga, skoro umarli nie zmartwychwstają (…). A jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara i aż dotąd pozostajecie w swoich grzechach”.

Dynamizm zmartwychwstania

Cykl przejścia od śmierci do życia, odrodzenie człowieka i kosmosu oraz radosny dynamizm zmartwychwstania zostały uwydatnione na ikonie paschalnej. Nie jest ona, podobnie jak w przypadku innych ikon wschodnich jedynie dokumentalnym przedstawieniem wydarzenia biblijnego, ale pozostaje formą katechezy, pokazującej jego głęboki sens zbawczy.

Tak jak w przypadku większości ikon wschodnich, autor ikony Zmartwychwstania/Zstąpienia Chrystusa do Otchłani nie jest znany. Zapewne jednak powstała w okresie wczesnochrześcijańskim i jej twórca znajdował się w kręgu oddziaływania pierwszych apostołów.

Ikona Zmartwychwstania prezentuje nie tylko dogmat o powstaniu Chrystusa z martwych, który wyznajemy w Credo, ale również wskazuje, że jako główne wydarzenie chrześcijaństwa dzieje się ono jednocześnie w czasie ziemskim obejmującym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość oraz w pozostającej poza jego ramami wiecznością.

Ikona Zmartwychwstania

W centralnym miejscu ikony widzimy postać Chrystusa. Ma on już przebóstwione ciało, o jasnym lub złotym, wyraźnie promieniującym blasku, który podkreśla mandorla. Jest to rodzaj aureoli z wewnętrznymi, jaskrawymi promieniami pokazującymi moc i siłę Bożej energii, dzięki której dokonało się Zmartwychwstanie.

Na ciele Pańskim widać jednocześnie ślady niedawnej męki i ukrzyżowania. Chrystus pozostaje w widocznym,dynamicznym ruchu wznoszenia się z pokazanej w minorowych barwach Otchłani. Przypomina ona grób lub głęboki dół, podziemie lub odmęty ciemnej wody, w której niekiedy umieszcza się również kości i narzędzia, którymi zadawano Chrystusowi ból podczas męki.

Ciemna toń jest często otoczona skałami. Stopy wznoszącego się w górę Jezusa znajdują się na skrzyżowanych deskach. Symbolicznie wskazują na złamane bramy Otchłani. To w Otchłani, do której Jezus zstąpił po śmierci w Wielką Sobotę znajdowały się dusze zmarłych sprawiedliwych od czasu stworzenia świata.

W Kanonie Paschalnym (długim poemacie liturgicznym sławiącym Zmartwychwstanie) słyszymy nawiązujące do tego słowa: „Zstąpiłeś w otchłanie ziemi, i bramy wieczne skruszyłeś, a tych, co byli zamknięci, uwolniłeś, Chryste, i trzeciego dnia, jak prorok Jonasz z wnętrza ryby, wyszedłeś z grobu”.

Anastasis, iglesia de San Salvador de Cora (Turquía), comienzos del siglo XIV.

Z Adamem i Ewą oraz prorokami

Wydostając się z tej ciemnej rzeczywistości, Chrystus trzyma i wyciąga z Otchłani obydwoma rękami Prarodziców – Adama i Ewę. To od ich upadku w ogrodzie rajskim rozpoczęła się cała historia zbawienia.

Aby bowiem zbawić ludzkość, Syn Boży musiał się wcielić i przyjść na świat w postaci człowieka, a później umrzeć śmiercią fizyczną i zmartwychwstając, pokonaćśmierć.

Po prawej i lewej stronie ikony widzimy, zazwyczaj na nieco dalszym planie za Adamem i Ewą, postacie patriarchów i proroków ze Starego Testamentu (Abrahama, Mojżesza z tablicami Dekalogu, króla Dawida w koronie, Jonasza, który przebywał trzy dni we wnętrznościach wielkiej ryby) oraz bezpośrednio poprzedzającego Chrystusa św. Jana Chrzciciela.

W zależności od konkretnych przedstawień ikonicznych, postaci obok Zmartwychwstałego może być więcej. Często widoczne są również anioły i moce niebieskie. Niekiedy też Jezus jedną ręką wyciąga z Otchłani Adama i Ewę, a w drugiej trzyma symbol swojej męki – krzyż.

Teologia zbawienia w pigułce

Ikona Zmartwychwstania to teologia zbawienia w pigułce, pokazująca główny sens tego najważniejszego wydarzenia i cudu, na którym opiera się chrześcijaństwo. To wielka dawka nadziei i radości dla wiernych.

Podkreślają to słowa paschalnej mowy katechetycznej św. Jana Chryzostoma, czytanej w święto Paschy w świątyniach, których fragment wskazuje:

„Niech nikt nie opłakuje ubóstwa, objawiło się bowiem wspólne królestwo. Niech nikt nie opłakuje grzechów, przebaczenie bowiem z grobu zajaśniało. Niech nikt nie lęka się śmierci, wybawiła nas bowiem śmierć Zbawiciela. Wygasił ją Ten, który był przez nią trzymany. Ujarzmił piekło Ten, który zstąpił do piekła. Zgorzkniało piekło, skosztowawszy ciała Jego. (…) Zmartwychwstał Chrystus – i nikt martwy nie pozostał w grobie. Chrystus bowiem powstawszy z martwych stał się pierworodnym pośród umarłych” (za: Wielki Tydzień i święto Paschy w Kościele prawosławnym. Biblioteka Ojców Kościoła, tł. Henryk Paprocki, Wydawnictwo M, Kraków 2003).

Tags:
IkonaPrawosławieWielkanoczmartwychwstanie
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Karol Wojteczek
„Dziękuję temu dziecku za lekcję, jakiej nam udzieliło”. Chłopiec...
2
Katolicka Agencja Informacyjna
Papież: „To najgorsza zniewaga, jaką można wy...
3
JAN PAWEŁ II
Agnieszka Bugała
Tajne eskapady Jana Pawła II. „Stanął przede mną, zdjął czapkę, b...
4
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkładowi
5
HOSPICJUM PERINATALNE
Dominika Cicha-Drzyzga
Umierające dzieci są silniejsze od rodziców. Odchodzą, kiedy trze...
6
OJCIEC TAŃCZY Z CÓRKĄ
Karolina Sarniewicz
Mała baletnica zaczyna płakać na scenie. Wtedy jej tata kradnie c...
7
SNOWFLAKE
Joanna Operacz
Pokolenie płatków śniegu. Każdy jest wyjątkowy, wszyscy (zbyt) de...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail