Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
czwartek 28/10/2021 |
Świętych Szymona i Judy Tadeusza
Aleteia logo
home iconStyl życia
line break icon

„Wszystko jest bez sensu”, „Nienawidzę cię”… Twój nastolatek i jego niedojrzałe płaty przedczołowe

NASTOLATEK BUNT

Africa Studio | Shutterstock

Joanna Operacz - 19.06.21

Rano do kuchni wchodzi nastolatek z miną, którą można podsumować jako: „Bombowiec tuż przed zrzuceniem bomby”. Na pytanie, co się stało, odburkuje: „A co się miało stać?”. Dojrzewanie dziecka to nie zawsze jest łatwy okres… w życiu rodziców. Jak się w tym odnaleźć?

Po pierwsze – trzeba zrozumieć, skąd się biorą dziwne zachowania dorastającego człowieka. W nastoletnim mózgu (najczęściej w wieku 12-17 lat) zachodzi intensywna przebudowa synaptyczna. Mózg kilkulatka ma dwa razy więcej połączeń między neuronami niż mózg dorosłego, więc w okresie dojrzewania następuje redukcja (w niektórych partiach tracimy nawet 85% połączeń).

Przebudowa mózgu

Za tą przebudową zostają w tyle płaty przedczołowe. To tajemnicza struktura, która znajduje się w najbardziej wysuniętej do przodu części kory mózgowej i która wykształciła się u człowieka jako jedynego ze ssaków. Jest ona odpowiedzialna za racjonalne myślenie, planowanie i hamowanie impulsów. Można ją nazwać częścią nadzorczą całego mózgu.

W wieku nastoletnim dochodzi więc do paradoksalnej sytuacji, że inne ośrodki, np. odpowiedzialne za emocje, odczuwanie przyjemności czy twórcze myślenie, są znacznie bardziej rozwinięte niż część, która je kontroluje. Właśnie dlatego wówczas wszelkie uzależnienia są łatwiejsze i trwalsze. Jednak najbardziej zauważalny skutek to osłabiona kontrola nad emocjami oraz ich wyrażaniem i odczytywaniem.

Starzy i nowi sąsiedzi

Jak tłumaczy neurodydaktyk prof. Marek Kaczmarzyk, można to wszystko porównać do sytuacji, gdy rodzina wprowadza się na osiedle, na którym inne rodziny mieszkają od dawna i wytworzyły sieć powiązań. Jeśli dojdzie do utarczek między zasiedziałymi mieszkańcami, to nowi raczej się nie wtrącą.

Podobnie jest z „nową” korą przedczołową. Kiedy „stare” elementy zaczynają między sobą ostro grać (gdy pojawiają się intensywne emocje, silna potrzeba, głód, zmęczenie itp.), to płaty przedczołowe się wycofują. Ten proces wycofywania się bywa u nastolatka szybki i totalny.

Dojrzewanie nastolatków

Młody człowiek może też znacznie słabiej niż dorosły kontrolować mimikę. Za miną, którą dorosły odczyta jako znamionującą wściekłość, strach czy odrazę, nie zawsze kryją się te właśnie uczucia. Rozpromieniona osoba może być w rzeczywistości smutna albo znudzona.

Co więcej, nastolatek może mylnie interpretować wyraz twarzy i ton innych osób. Ojciec czy matka mówi coś miłego i uśmiecha się, a ich pociecha odbiera to jako cynizm albo atak. I reaguje tak, jakby została zaatakowana.

Maria Kiczka w książce „Już nie dziecko, jeszcze nie dorosły. Dlaczego czasami tak trudno dogadać się z nastolatkiem?” zauważa, że stan permanentnej przebudowy mózgu może skutkować częstymi zmianami. Od zmiany zdania przez zmianę zainteresowań czy stylu bycia, po zmianę nastroju. Nastolatki doświadczają tych zawirowań, ale ich nie rozumieją – co rodzi w nich poczucie niepewności i lęku.

Reagować czy odpuścić?

Najważniejsze pytanie – co ma w takiej sytuacji robić skonfundowany, a nieraz również mocno zirytowany rodzic? Zdecydowanie reagować na każde nieodpowiednie słowo? A może – przeciwnie – nie reagować i przeczekać trudny okres dojrzewania płatów przedczołowych?

Żadna skrajność nie jest tutaj dobra – mówi prof. Marek Kaczmarzyk w rozmowie z Marcinem Sawickim, szefem Montessori Mountain Schools. Jeśli nastolatek porażony jakąś błahostką wykrzyczy nam w twarz: „Nienawidzę cię” i trzaśnie drzwiami, to pobiegnięcie za nim i próba natychmiastowego postawienia go do pionu to kiepski pomysł.

Kiedy płaty przedczołowe się wyłączą, racjonalne argumenty po prostu nie podziałają. Lepiej odczekać jakiś czas (Pół godziny? Kilka godzin? Może nawet kilka dni? Wszystko zależy od sytuacji, od rodzica i od dziecka) i wrócić do tematu na spokojnie.

Rozmowa z nastolatkiem

Trzeba jednak pamiętać, że takie wyłączenie trwa 10-15 minut, a nie kilka lat. Nastolatek nie jest osobą nieposiadającą płatów czołowych, on tylko w pewnych sytuacjach ma do nich słabszy dostęp. Może nauczyć się nie doprowadzać się do stanu, w którym będzie miał problem z odpowiednim wyrażeniem emocji.

Na tym etapie może on bardzo dużo zrobić. Jeśli będzie znał reguły, ograniczenia, własne słabości i konsekwencje pewnych zachowań, jest w stanie pracować nad sobą. Rezygnacja z rozmowy z nastolatkiem, który wykazuje „trudne” zachowania, skończy się tym, że młody człowiek straci okazję do nauczenia się czegoś ważnego. A my przestaniemy znać własne dziecko.

Tags:
dojrzewanienastolatki
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkładowi
2
Katolicka Agencja Informacyjna
Papież: „To najgorsza zniewaga, jaką można wy...
3
HOSPICJUM PERINATALNE
Dominika Cicha-Drzyzga
Umierające dzieci są silniejsze od rodziców. Odchodzą, kiedy trze...
4
JAN PAWEŁ II
Agnieszka Bugała
Tajne eskapady Jana Pawła II. „Stanął przede mną, zdjął czapkę, b...
5
NARODZINY I CHRZEST DAWNIEJ
Gelsomino del Guercio
Chrzty bez rodziców chrzestnych, bierzmowania bez świadków
6
Raimundo Arruda Sobrinho
Ewa Rejman
Jego największym skarbem były zapisane kartki. Poruszająca histor...
7
PODEJMOWANIE DECYZJI
Joanna Operacz
„Tantum quantum”. To nie zaklęcie, to rada św. Ignacego, jak pode...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail