Aleteia logoAleteia logoAleteia
środa 01/12/2021 |
Bł. Karola de Foucauld
Aleteia logo
Styl życia
separateurCreated with Sketch.

Zamiast księdza – urzędnik, zamiast chrzestnych – honorowi opiekunowie. „Świeckie chrzty” w PRL

Uroczystość nadania imienia dziecku, 1980. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Joanna Operacz - 17.07.21

„Świecki chrzest” to oksymoron? Jeśli urodziliście się w latach 70. lub 80., to możecie mieć w domowym archiwum zdjęcie z uroczystości nadania imienia, która w zamyśle władz PRL miała zastąpić chrzest.

„W lipcu 1975 roku urodziła nam się córka i mąż poszedł do urzędu, żeby ją zarejestrować. Urzędniczki namawiały go, żeby przyszedł jeszcze raz, tym razem ze mną i z dzieckiem, żeby urządzić uroczystość nadania imienia. Jakoś się wyłgał. Rok później urodziłam syna. Panie powiedziały mężowi, że tym razem nam nie odpuszczą. Ale jakoś się udało, z niewielką pomocą czekoladek i paczki kawy z Anglii, które trzymaliśmy specjalnie na tę okazję. Po kolejnych dwóch latach, przy kolejnym dziecku, aż bał się iść. Ale urzędniczka tylko sapnęła ze złości i nic nie powiedziała. W latach 70. była straszna nagonka na to, co ludzie złośliwie nazywali świeckimi chrztami albo czerwonymi chrztami” – wspomina Anna Lipnicka, matka pięciorga dzieci urodzonych w końcówce PRL.

Skąd taki pomysł? Pod koniec lat 60. władze PRL doszły do wniosku, że wielką przeszkodą w zbudowaniu socjalistycznego społeczeństwa są uroczystości religijne obchodzone w rodzinnym gronie. Postanowiły wypowiedzieć wojnę „zabobonom” i wylansować własne święta. Wtedy właśnie zaczęto organizować w urzędach stanu cywilnego eleganckie sale na śluby cywilne, ale też wymyślono całkiem nowe świeckie celebry, np. właśnie uroczystość nadania imienia, ale też pasowanie dziesięciolatków na młodzików (to chyba zamiast Pierwszej Komunii?) i wręczenie 18-latkom dowodów osobistych. Była też oferta na kres życia – świecki obrzęd pogrzebu.

Socjalistyczny humanizm

Propagowaniem takich uroczystości zajmowało się powołane w 1969 r. Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej, którego celem był, jak zapisano w statucie: „rozwój przekonań i postaw współczesnego człowieka – wolnego od mitów i złudzeń religijnych, walczącego aktywnie o zwycięstwo ideałów socjalistycznego humanizmu”. Towarzystwo prowadziło bardzo ożywioną działalność, np. wydawało książki, organizowało pogadanki, inicjowało różne lokalne uroczystości oraz przygotowywało i publikowało scenariusze świeckich uroczystości.

Pierwsza uroczystość nadania imienia odbyła się w 1968 rokuw Urzędzie Stanu Cywilnego Praga Północ. Głównym bohaterem było dziecko dwojga funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Ostatnie takie ceremonie organizowano jeszcze pod koniec lat 80.

Świadomi praw i obowiązków

Jak wyglądał „czerwony chrzest”? W urzędzie stawiali się odświętnie ubrani rodzice z dzieckiem, dwojgiem honorowych opiekunów (podobieństwo do chrzestnych zapewne całkowicie przypadkowe) i ewentualnie rodziną oraz przedstawicielami swoich zakładów pracy. Z głośnika puszczano muzykę – coś z klasyki albo np. Pszczółkę Maję czy rosyjską piosenkę Pust’ wsiegda budziet sołnce…. Urzędnik prowadzący uroczystość, ubrany w togę i łańcuch z godłem państwowym, wygłaszał krótką przemowę. Potem rodzice składali przysięgę:

Świadomi praw i obowiązków rodzicielskich przyrzekamy, że dołożymy wszelkich starań, by zapewnić dziecku szczęśliwe dzieciństwo, jak najpomyślniejszy rozwój fizyczny i umysłowy oraz wychować go na uczciwego i szczerze oddanego ojczyźnie obywatela Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

Honorowi opiekunowie przyjmując tę rolę, zobowiązywali się do pomocy w wychowaniu dziecka. W niektórych urzędach rodzina dostawała upominek albo niewielką kwotę pieniędzy. Takie ceremonie chętnie relacjonowały lokalne gazety.

Mimo starań władz uroczystość nadania imienia nigdy się w Polsce nie upowszechniła. Decydowali się na nią jedynie ci, którzy wierzyli w świetlaną przyszłość komunizmu (a tych raczej było niewielu) albo ci, którzy czuli się do tego zobligowani z powodu pracy, np. żołnierze zawodowi, milicjanci, wysoko postawieni działacze PZPR. Takie celebry były nieco popularniejsze w innych krajach socjalistycznych, np. opis uroczystości nadania imienia można znaleźć w jednej z powieści Milana Kundery.

Pod portretem Hitlera

Warto wiedzieć, że komuniści nie byli pierwszymi twórcami „nowego, lepszego świata”, którzy wpadli na pomysł imitowania chrztu. W hitlerowskich Niemczech uroczystości nadania imienia organizowali swoim dzieciom członkowie SS i inni wysoko postawieni funkcjonariusze III Rzeszy.

Tamten rytuał była jednak znacznie bardziej ponury. Niemowlę owijano w chustę z symbolem SS i kładziono pod portretem Hitlera, na czymś w rodzaju ołtarza przystrojonego nazistowskimi artefaktami, np. egzemplarzem Mein Kampf. Potem przykładano mu sztylet do szyi i poświęcano je Führerowi.

Tags:
ciekawostkihistoriaPRL
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail