Aleteia logoAleteia logoAleteia
czwartek 02/02/2023 |
Święto Ofiarowania Pańskiego
Aleteia logo
Kultura
separateurCreated with Sketch.

Rubens, El Greco, da Vinci. Jak najwięksi artyści przedstawiali Matkę Boską Karmiącą?

Sandro Boticelli, Madonna ze świętymi Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą

Wikimedia Commons | domena publiczna

Sandra Ferrer - 12.01.23

Temat Matki Bożej karmiącej Dzieciątko Jezus był na przestrzeni dziejów wielokrotnie podejmowany przez wybitnych twórców.

Temat Matki Bożej karmiącej Dzieciątko Jezus był na przestrzeni wieków wielokrotnie podejmowany przez najwybitniejszych artystów. Zaowocowało to przepięknymi freskami, manuskryptami, obrazami i rzeźbami.

Obrazy Matki Boskiej Karmiącej

Najstarsze przedstawienia Matki Boskiej Karmiącej zachowały się w rzymskich katakumbach Pryscylli. Na jednym z nich pojawia się Maryja, Jezus i prorok Balaam, wskazujący palcami na gwiazdę. Gest ten nawiązuje do biblijnego tekstu z Księgi Liczb (24,15-17):

I wygłosił swoje pouczenie, mówiąc:
«Wyrocznia Balaama, syna Beora;
wyrocznia męża, który wzrok ma przenikliwy;
(…) wschodzi Gwiazda z Jakuba,
a z Izraela podnosi się berło.
Ono to zmiażdży skronie Moabu,
a także czaszki wszystkich synów Seta.

Galaktotrophousa

W czasach świetności Bizancjum chrześcijanie wschodni spopularyzowali wizerunek Matki Boskiej Karmiącej. Określenie Galaktotrophousa pochodzi z greckiego galakt – mleko oraz trophein – odżywiać lub pielęgnować.  Tradycja przedstawiania Matki Bożej Mlecznej w formie ikony przetrwała do dziś w sztuce prawosławnej.

VIRGIN LACTANS
Matka Boska Karmiąca (Virgin Lactans Galaktotrophousa), Muzeum Kultury Bizantyjskiej w Salonikach
VIRGIN LACTANS

Matka Boska Mleczna

W średniowieczu nastąpił rozkwit kultu Matki Boskiej. W całej Europie powstały niezliczone kościoły ku jej czci. Wizerunki Maryi karmiącej piersią Dzieciątko Jezus pojawiły w wielu miejscach, poczynając od małych formatów (księgi z Liturgią Godzin), kończąc na ołtarzach czy kaplicach.

W Psałterzu z Amesbury (poł. XIII w.), przechowywanym w Oksfordzie, znajduje się piękna miniatura przedstawiająca Matkę Boską Karmiącą.

Gotyk obfituje w przedstawienia karmiącej Maryi. Warto wymienić dzieło Ambrogio Lorenzettiego (1285-1348) przechowywane w Pinacoteca Nazionale w Sienie, Barnaby z Modeny (1328-1386), Jacobello z Fiore (1370-1439), Lorenzo z Saragossy (1363-1406) czy Hansa Memlinga (1433-1494).

VIRGIN LACTANS
Matka Boska Karmiąca, XIV w.
VIRGIN LACTANS
Matka Boska Karmiąca, Narodowe Muzeum Sztuki Katalonii w Barcelonie
VIRGIN LACTANS
Madonna Pokory, Jacobello del Fiore

Matka Boska Karmiąca w sztuce renesansu

W epoce renesansu nie brakuje wizerunków karmiącej Maryi (łac. Virgo Lactans).

Leonardo da Vinci (1452-1519) namalował kilka takich obrazów. W 1510 r. stworzył najbardziej znane dzieło, Madonna Litta (w Muzeum Ermitażu w Petersburgu). Słowo „Litta” pochodzi od nazwiska szlacheckiej rodziny z Mediolanu. Płótno należało do niej przez wieki. W XIX w. nabył je car Aleksander II.

Ołtarz Bardi autorstwa Sandro Botticellego (1444-1510) przedstawia Matkę Boską Mleczną w otoczeniu Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty. Został zamówiony przez Giovanniego d’Agnolo de Bardiego, florenckiego bankiera, do jego rodzinnej kaplicy w kościele Św. Ducha.

Sandro Boticelli, Madonna ze świętymi Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą
„Madonna ze świętymi Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą”, Sandro Boticelli

Proste, a jednocześnie intymne ujęcie, proponuje Tycjan (1477-1576).

VIRGIN LACTANS
„Madonna z Dzieciątkiem”, Tycjan

El Greco i Dürer

Wśród flamandzkich malarzy okresu renesansu wyróżnia się Joos van Cleve (1485 -1541) czy Roger van der Weyden (1400-1464).

VIRGIN LACTANS
„Madonna z Dzieciątkiem”, Roger van der Weyden

Albrecht Dürer (1471-1528), najsłynniejszy niemiecki artysta renesansu, wykorzystał temat do stworzenia jednych z piękniejszych dzieł w swoim dorobku. Jedno znajduje się w Kunsthistorisches w Wiedniu, drugie w National Gallery w Londynie.

Matka Boża z Dzieciątkiem, Albrecht Dürer
„Matka Boża z Dzieciątkiem”, pracownia Albrechta Dürera

W typowym dla siebie stylu El Greco (1541-1614) przedstawił Świętą Rodzinę w towarzystwie św. Anny. Dzieło przechowywane jest w Hospital de Tavera w Toledo.

VIRGIN LACTANS
„Święta Rodzina ze św. Anną”, El Greco

Sztuka baroku

Barok obfituje w przedstawienia Matki Boskiej Mlecznej. Jedna z niewielu artystek tego okresu, Artemisia Gentileschi (1593-1656), znalazła źródło inspiracji w historii chrześcijaństwa. Przynajmniej dwukrotnie przedstawiła Matkę Boską jako dostojną kobietę obejmującą i karmiącą dziecko. Być może w jednym z dzieł artystka nawiązała do osobistej historii. Bardzo kochała swoją matkę. Odeszła ona, gdy Artemisia była dzieckiem.

VIRGIN LACTANS
„Matka Boża z Dzieciątkiem”, Artemisia Gentileschi 

Inna kobieta, hiszpańska rzeźbiarka Luisa Roldán (1652-1706), uchwyciła siłę matczynej miłości w licznych pracach wykonanych z niezwykłą precyzją.

VIRGIN LACTANS
„Matka Boska Karmiąca”, Luisa Roldán

Rubens i Rembrandt

Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu to tytuł obrazu Francisco de Zurbarána(1598-1664). W intymnej scenie św. Józef z czułością obserwuje, jak jego żona karmi piersią Dzieciątko. Nie jest to jedyny wizerunek Matki Boskiej Mlecznej pędzla Zurbarána. W Moskwie znajduje się inny obraz, oddający talent hiszpańskiego geniusza.

VIRGIN LACTANS
„Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu”, Francisco de Zurbarán

Pedro Pablo Rubens (1577-1640) przedstawił Matkę karmiącą we właściwym dla siebie stylu. To piękna kobieta, o krągłych, rubensowskich kształtach. Z jej piersi wprost wytryska mleko. Obraz datowany jest na początek XVII wieku.

VIRGIN LACTANS
„Matka Boska Karmiąca”, Peter Paul Rubens

Rembrandt van Rijn (1606-1669) umieścił Świętą Rodzinę we wnętrzu barokowego domu. Temat Matki Boskiej Karmiącej podejmował w kilku innych swoich obrazach.

VIRGIN LACTANS
„Święta Rodzina”, Rembrandt van Rijn
Tags:
Boże NarodzenieMaryjasztuka
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...





Tu możesz poprosić zakonników o modlitwę. Wyślij swoją intencję!


Top 10
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail