Jedna z najważniejszych ikon w dziejach sztuki staroruskiej, „Trójca Święta” Andrieja Rublowa, ma zostać przekazana Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu do bezpłatnego użytkowania. Dzieło pozostanie własnością państwa, ale zostanie przeniesione z Galerii Tretiakowskiej, gdzie było przechowywane od początku XX wieku.
Podjęta 15 maja przez prezydenta Rosji decyzja o przekazaniu Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu (RKP) ikony „Trójca Święta” Andrieja Rublowa odbiła się szerokim echem w światowych środkach przekazu. dku „ikona może zostać nieodwracalnie zniszczona”.
Słynna „Trójca” Rublowa zostanie przeniesiona z Galerii Tretiakowskiej
Jedna z najważniejszych ikon w dziejach sztuki staroruskiej, „Trójca Święta” Andrieja Rublowa, ma zostać przekazana Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu do bezpłatnego użytkowania. Dzieło pozostanie własnością państwa, ale zostanie przeniesione z Galerii Tretiakowskiej, gdzie było przechowywane od początku XX wieku.
Ikona najpierw ma trafić do świątyni Chrystusa Zbawiciela w Moskwie. Następnie planowane jest jej przeniesienie do soboru Trójcy Świętej w Ławrze św. Sergiusza w Siergijew Posadzie pod Moskwą.
Arcydzieło sztuki staroruskiej
„Trójca Święta”, nazywana także po prostu „Trójcą”, powstała w pierwszej połowie XV wieku, prawdopodobnie w latach dwudziestych tego stulecia. Jest jedynym zachowanym dziełem Andrieja Rublowa, którego autentyczność nie budzi wątpliwości.
Ikona uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł sztuki sakralnej dawnej Rusi. Przez dziesięciolecia znajdowała się w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie, gdzie była przechowywana w warunkach muzealnych, pod opieką konserwatorów.
Własność państwa, użytkowanie przez Kościół
Informację o przekazaniu ikony Patriarchatowi Moskiewskiemu podała ihumenia Ksenia, przewodnicząca zarządu prawnego Patriarchatu. Wyjaśniła, że zawarto porozumienie dotyczące bezpłatnego korzystania z przedmiotów muzealnych o przeznaczeniu religijnym.
Oznacza to, że ikona nie przestanie być własnością państwa. Rosyjski Kościół Prawosławny otrzyma ją do użytkowania. Ewentualne kwestie konserwacji, finansowania prac i rozstrzygania sporów między Patriarchatem Moskiewskim a Galerią Tretiakowską mają podlegać ustaleniom z udziałem rosyjskiego Ministerstwa Kultury.
Konserwatorzy ostrzegają przed ryzykiem
Decyzja o przeniesieniu ikony wywołała niepokój części muzealników, historyków sztuki i konserwatorów. Zwracają oni uwagę, że dzieło składające się z drewnianych desek i warstw malarskich jest niezwykle delikatne i wymaga stabilnych warunków przechowywania.
Jelizawieta Lichaczowa, dyrektorka Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie, ostrzegła, że ikona może zostać bezpowrotnie uszkodzona. Podobne obawy wyraziła historyczka sztuki Sofia Bagdasarowa, porównując zabytek do pacjenta podtrzymywanego przy życiu dzięki specjalistycznej aparaturze.
Rosyjska historyczka sztuki Jelena Rodnina podkreślała, że dzieło powinno być przechowywane w stałej temperaturze 18–20 stopni Celsjusza i przy wilgotności 50–55 procent. W przeciwnym razie, jak ostrzegała, może dojść do nieodwracalnych zniszczeń.
Wcześniejsze wypożyczenie zakończyło się uszkodzeniami
Obawy konserwatorów wzmacnia doświadczenie z 2022 roku. Wówczas, na prośbę patriarchy Cyryla, ikonę wypożyczono na dwa dni do soboru Trójcy Świętej w Ławrze św. Sergiusza. Stało się to z okazji obchodów 600. rocznicy przeniesienia tam relikwii św. Sergiusza z Radonieża.
Po powrocie dzieła do Galerii Tretiakowskiej pracownicy muzeum mieli stwierdzić około 60 uszkodzeń, w tym kilka poważnych. Dlatego obecna decyzja o dłuższym przeniesieniu ikony budzi sprzeciw części specjalistów.
Nie „zwrot”, lecz przekazanie do użytkowania
W rosyjskich mediach pojawiły się także komentarze dotyczące języka używanego przy opisie tej decyzji. Niezależny dziennik „Kommiersant” zwrócił uwagę, że ani władze państwowe, ani Patriarchat Moskiewski formalnie nie mówią o „zwrocie” ikony. Chodzi o przekazanie jej do bezpłatnego użytkowania przez Rosyjski Kościół Prawosławny.
Dziennik podważył również twierdzenie, że decyzja zapadła w odpowiedzi na liczne prośby wiernych prawosławnych. Według „Kommiersanta” nie przedstawiono dowodów na istnienie takich zbiorowych inicjatyw.
Zabytek o wyjątkowym znaczeniu
Spór wokół „Trójcy” Rublowa dotyczy więc nie tylko miejsca przechowywania ikony, lecz także szerszego pytania: jak pogodzić religijne znaczenie dzieła z koniecznością jego ochrony jako bezcennego zabytku.
Dla wiernych prawosławnych ikona ma ogromną wartość duchową. Dla historyków sztuki i konserwatorów jest zarazem jednym z najcenniejszych zabytków kultury rosyjskiej. Właśnie dlatego decyzja o jej przeniesieniu wywołała tak silne reakcje.
