Dlaczego każdy papież podpisuje się jako „PP”?

Intrygujący skrót „PP” przy imieniu papieża zobaczymy na niemal wszystkich papieskich dokumentach – od bulli po encykliki, np.: „Franciscus PP”, „Benedictus XVI PP”, „Ioannes Paulus II PP”. Można przypuszczać, że nowy biskup Rzymu Leon XIV również zachowa ten zwyczaj.

Wbrew temu, co się niekiedy przypuszcza, „PP” to nie „Papa Pontifex” (łac. Ojciec Święty) ani „Pater Patrum” (Ojciec Ojców). W rzeczywistości znaczenie tych inicjałów jest zaskakująco skromne: „Pastor Pastorum”, czyli „Pasterz Pasterzy”.

Tytuł ten podkreśla rolę papieża jako głównego pasterza Kościoła - biskupa, który przewodzi innym biskupom. W Katechizmie Kościoła Katolickiego czytamy: „Papież, Biskup Rzymu i następca św. Piotra, jest trwałym i widzialnym źródłem i fundamentem jedności zarówno biskupów, jak rzeszy wiernych” (KKK 882). Innymi słowy, jego przywództwo nie wypływa z samego autorytetu, ale z jego duszpasterskiej troski.

Skrót „PP” po raz pierwszy zaczął się pojawiać w dokumentach papieskich we wczesnym średniowieczu. Prawdopodobnie był on wzorowany na podpisach rzymskich urzędników, którzy posługiwali się skrótami nazw swoich funkcji. Z czasem papieże przyjęli swój własny charakterystyczny styl, który podkreślał ich duchową tożsamość, a nie status polityczny czy urzędowy.

Wybór tytułu „Pastor Pastorum” subtelnie przypomina zarówno duchownym, jak i świeckim, że autorytet papieża jest głęboko zakorzeniony w Chrystusowym nakazie: „Paś owce moje” (J 21:17). Każdy biskup jest pasterzem swojej lokalnej trzody, ale papież jako następca św. Piotra ma wyjątkowe zadanie prowadzenia ich wszystkich - nie jako władca, ale jako sługa sług.

Jeszcze bardziej podkreślił to Grzegorz Wielki (590–604), który jako pierwszy papież zaczął używać tytułu „sługa sług Bożych” (łac. „servus servorum Dei”). Dziś to jeden z oficjalnych tytułów biskupa Rzymu, mający szczególne znaczenie duchowe i teologiczne. Jest używany przede wszystkim w najbardziej oficjalnych dokumentach. Grzegorz Wielkiego wybrał ten tytuł jako wyraz pokory i w opozycji do rosnących roszczeń patriarchów Konstantynopola, którzy zaczęli nadawać sobie coraz bardziej wyszukane, rozbudowane tytuły.

W Kościele, który obejmuje wszystkie kontynenty i wszystkie kultury, papieski podpis ma swoją wagę. To nie tylko osobisty znak - to widoczny symbol jedności. Za każdym razem, gdy papież Franciszek, Benedykt XVI albo Jan Paweł II lub ich poprzednicy podpisywali dokumenty jako „PP”, zabierali głos nie tylko jako biskupi Rzymu, ale jako pasterze w komunii ze wszystkimi biskupami na świecie.

Te skromne inicjały znajdziemy także w sztuce i architekturze. Na mozaikach, freskach i pieczęciach od średniowiecza litery „PP” często pojawiają się obok imienia papieża - czasami łatwe do przeoczenia, ale nigdy przypadkowe. W świecie, który łatwo utożsamia przywództwo z władzą, „PP” przypomina nam o czymś zupełnie innym: że najwyższy urząd w Kościele jest w istocie posługą miłości, służby i duchowego ojcostwa. Następnym razem, gdy zobaczysz ten krótki, skromny podpis, wiedz, że kryje się za nim głęboka i trwała prawda: papież jest pasterzem wśród pasterzy, powołanym do chodzenia razem z trzodą, a nie wywyższania się nad nią.