Dlaczego Leon XIV? O duchowym i społecznym znaczeniu imienia nowego papieża

Wybór imienia przez nowego papieża nigdy nie jest przypadkowy. To nie tylko hołd oddany poprzednikom, lecz także program pontyfikatu i sygnał dla całego Kościoła. Papież Leon XIV swoim wyborem przywołuje dziedzictwo jednego z najbardziej przenikliwych papieży XIX wieku — Leona XIII. To gest pełen znaczenia zarówno duchowego, jak i społecznego.

Kardynał Robert Prevost, zanim został biskupem Rzymu, dał się poznać jako człowiek bliski sprawom społecznym i ubogim. Przez lata towarzyszył ludziom żyjącym na marginesie, w krajach rozwijających się, gdzie nędza nie jest jedynie brakiem dochodu, ale doświadczeniem strukturalnej niesprawiedliwości. Wybierając imię Leon, wydaje się świadomie nawiązywać do papieża, który w XIX wieku podjął trud odnowy katolickiej nauki społecznej — Leona XIII.

W czasach rewolucji przemysłowej i pogłębiającego się rozwarstwienia społecznego Leon XIII wydał encyklikę Rerum novarum, która była próbą odpowiedzi na cierpienie robotników i wyzysk, ale odpowiedzią inną niż ta, jaką proponował Karol Marks. Papież nie odrzucał potrzeby zmian, ale wskazywał, że prawdziwa odnowa społeczna musi opierać się na godności osoby ludzkiej i sprawiedliwości zakorzenionej w Ewangelii.

Dziś, podobnie jak w XIX wieku, świat stoi wobec nowych form ubóstwa i wykluczenia — choćby w postaci wykluczenia cyfrowego, kryzysów migracyjnych, nierówności klimatycznej czy alienacji społecznej w zglobalizowanym świecie. Leon XIV, mający za sobą lata pracy z ubogimi, może być tym, który odczyta te wyzwania nie przez pryzmat ideologii, ale przez pryzmat osoby — jej godności i relacji z Bogiem.

Wydaje się, że jego pontyfikat może wpisywać się w linię, którą wyznaczyli jego poprzednicy: Benedykt XVI w Caritas in veritate, przypominający o prymacie miłości i prawdy w życiu społecznym, oraz Franciszek w Laudato si’, wskazujący na nierozerwalność troski o ubogich i troski o stworzenie. Nadzieją pozostaje, że Leon XIV podejmie to dziedzictwo, nie wchodząc przy tym w pułapki nowoczesnych ideologii, które często proponują rozwiązania szybsze, lecz oderwane od pełni prawdy o człowieku.

Nie jest bowiem tajemnicą, że także Laudato si’, mimo swej głębokiej teologii, niekiedy ocierała się o język charakterystyczny dla świeckich koncepcji transformacji społecznej, w których trudno rozpoznać jednoznacznie prymat Boga. Tymczasem to właśnie ten prymat był sercem nauczania Leona XIII, a jego brak grozi zastąpieniem jednego modernizmu drugim — nowszym, ale niekoniecznie bliższym Ewangelii.

Papież Leon XIV, wybierając imię i idąc śladem swojego wielkiego poprzednika, może być głosem wzywającym do duchowej odnowy społecznej: nie przez rewolucję, lecz przez nawrócenie; nie przez ideologię, lecz przez Ewangelię; nie przez utopie, lecz przez realizm chrześcijańskiej nadziei.

Czy Kościół i świat są gotowe usłyszeć ten głos — to pytanie otwarte. Ale wybór imienia to już pierwszy znak odpowiedzi.