Papież Leon II zasiadał na tronie Piotrowym krótko, lecz jego decyzje wybrzmiewają w historii Kościoła do dziś. Wśród nich – jedna z najbardziej kontrowersyjnych: potępienie herezji głoszonej przez wcześniejszego papieża.
Papież śpiewak i uczony
Leon II urodził się około 611 roku – według niektórych źródeł w Kalabrii, według innych na Sycylii. Zanim został papieżem, uczył się w rzymskiej schola cantorum – szkole śpiewu liturgicznego – i jego związek z muzyką nie skończył się wraz z założeniem papieskiej tiary. Jako papież również był znanym i cenionym śpiewakiem.
Znał biegle łacinę i grekę, co w VII wieku było cennym atutem, szczególnie w kontaktach z cesarstwem wschodniorzymskim. Gdy został wybrany papieżem w 681 roku – już jako około siedemdziesięcioletni człowiek – jego kandydatura czekała aż osiemnaście miesięcy na zatwierdzenie przez cesarza bizantyńskiego Konstantyna IV.
Spór o wolę Chrystusa
To właśnie Konstantyn IV zwołał trzeci sobór konstantynopolitański (680–681), by rozstrzygnąć spór o tzw. monoteletyzm – pogląd, według którego Chrystus miał tylko jedną wolę: bosko-ludzką. Była to próba kompromisu wobec wcześniejszych sporów chrystologicznych, mająca na celu jedność imperium, zagrożonego przez najazdy perskie i arabskie.
Monoteletyzm wzbudzał jednak silne kontrowersje i doprowadził wcześniej do dramatycznych wydarzeń, m.in. uwięzienia i śmierci papieża Marcina I, wywiezionego na Krym w 655 roku. Sobór ogłosił ostatecznie, że Chrystus ma dwie wole – boską i ludzką – z których ludzka jest podporządkowana boskiej, ale żadna nie jest niwelowana ani sprzeczna z drugą.
Potępienie papieża Honoriusza
Z perspektywy Rzymu szczególnie delikatną kwestią była rola papieża Honoriusza, który panował w latach 625–638 i sprzyjał monoteletyzmowi. Leon II, na prośbę cesarza, zgodził się potępić swego poprzednika – wydarzenie rzadkie i doniosłe, bo Honoriusz nie został zakwestionowany jako prawowity papież, ale uznany za heretyka.
To jeden z wyjątkowych przypadków w historii Kościoła, w którym papież, mimo zachowanej sukcesji apostolskiej, zostaje skrytykowany przez swego następcę za błędy doktrynalne. Leon II potwierdził decyzję soboru i w ten sposób zakończył długoletni spór.
Krótkie panowanie, trwałe skutki
Dopiero po sformułowaniu potępienia Honoriusza Leon II uzyskał formalne zatwierdzenie swojej elekcji przez cesarza i mógł zostać uroczyście intronizowany. Jego pontyfikat trwał jednak krótko – zmarł 3 lipca 683 roku, kilka miesięcy po rozpoczęciu urzędowania.
W tym krótkim czasie zdążył jednak wzmocnić pozycję polityczną papiestwa. Uzyskał obniżenie podatków dla Sycylii i Kalabrii oraz formalne uznanie prymatu biskupa Rzymu nad egzarchą Rawenny – przedstawicielem cesarza w Italii. W Rzymie cieszył się sympatią duchowieństwa i wiernych, szczególnie dzięki trosce o ubogich.
Święty zapomniany w cieniu Apostoła
Leon II został uznany przez Kościół katolicki za świętego, a jego wspomnienie liturgiczne przypada na 3 lipca. Niestety, tego samego dnia w kalendarzu przypada również święto apostoła Tomasza, przez co pamięć o papieżu świętym często pozostaje w jego cieniu.
Choć Leon II był papieżem zaledwie przez kilka miesięcy, jego rola w historii Kościoła jest nie do przecenienia. Uporządkował trudną sprawę dogmatyczną, wykazał się odwagą w osądzie swego poprzednika i przypomniał, że prawda wiary wymaga niekiedy trudnych, lecz koniecznych decyzji.
