Skarby sacrum. Co kryje Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu?

Na poznańskim Ostrowie Tumskim znajduje się najstarsza w Polsce placówka tego typu. Muzeum Archidiecezjalne zostało założone przez arcybiskupa metropolitę oraz prymasa Polski Floriana Stablewskiego w 1898 roku. Od 1936 ekspozycja znajduje się w budynku dawnej Akademii Lubrańskiego. Po remoncie w początkach XXI wieku Muzeum stało się nowoczesną przestrzenią, prezentującą prawie 800 artefaktów sztuki sakralnej.

Wedle zamysłu założyciela, arcybiskupa Stablewskiego, zadaniem Muzeum miało być gromadzenie i zabezpieczanie przedmiotów posiadających wartość artystyczną, historyczną czy materialną. Przede wszystkim zbiory te mają stanowić świadectwo kultury i wiary naszych przodków. Wśród najcenniejszych skarbów, które ma w swoich zasobach Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu wymienić należy: pastorał z Limoges, monstrancję króla Władysława Jagiełły czy szczerozłoty kielich biskupa Wojciecha Tolibowskiego.

Pastorał - a raczej pozostała z niego górna zakrzywiona część, zwana krzywaśnią - wykopany został w 1953 roku w podziemiach poznańskiej katedry. Prawdopodobnie należał to jednego z poznańskich biskupów w XIII wieku. Jest to jeden z powstałych w Limoges (Francja) tzw. „pastorałów z wielkim kwiatem”, których niewiele zachowało się w Europie. A z pewnością jest to jedyny taki obiekt w Polsce.

Wykonany jest techniką emalii żłobkowej na złoconej miedzi. Mieni się pięknymi kolorami: ciemny i jasny błękit, czerwień, biel, zieleń, żółć. Na małej przestrzeni zachwyca także bogactwo ornamentów: gryfy o smukłych ciałach, długich, giętkich szyjach, psich łebkach i rozpostartych, pierzastych skrzydłach, fantastyczne zwierzęta stojące na jednej nodze, stylizowane krzewy o wielobarwnych kwiatach.

Takich kielichów istnieje tylko kilka - a poznański jest największy i najcięższy. Został ufundowany przez biskupa poznańskiego Wojciecha Tolibowskiego dla katedry poznańskiej ok. 1660 roku. Złotnik odlał kielich z całości i wycyzelował na nim sceny biblijne. Na stopie wyobrażono: Świętą Rodzinę, Nauczanie w Świątyni i Ostatnią Wieczerzę. Zaś na samej czarze widnieją sceny Biczowania, Ukrzyżowania i Zmartwychwstania.

Z kolei monstrancja wykonana ze złoconego srebra i drogich kamieni jest obiektem jeszcze starszym. Stanowi niezwykły przykład gotyckiego złotnictwa. Powstała ona około roku 1400 na terenie Prus Zakonnych. Według tradycji, monstrancja została zdobyta przez wojska Władysława Jagiełły podczas wielkiej wojny w latach 1409-1411. Król ofiarował ją do karmelitańskiego kościoła Bożego Ciała w Poznaniu, swojego ulubionego sanktuarium eucharystycznego.

Najcenniejszym obiektem w zbiorach Muzeum jest starożytny miecz. Choć tak naprawdę jest to tasak, zwyczajowa nazwa przylgnęła do niego na stałe. Długi na ok. 70 cm, wykuty jest z pojedynczego kawałka żelaza. Według tradycji ma to być narzędzie, którym św. Piotr odciął ucho Malchusowi w Ogrodzie Oliwnym podczas pojmania Chrystusa.

Jego pojawienie się w Poznaniu długo wiązano z początkami samej diecezji. Miał on przybyć do miasta wraz z biskupem Jordanem, jako ważny znak łączący biskupstwo ze Stolicą Apostolską. Prawdopodobnie jednak trafił na ziemie polskie później, pod koniec średniowiecza. Wspomina o nim w XV stuleciu słynny kronikarz Jan Długosz.

Ważną częścią Muzeum jest galeria sztuki średniowiecznej. Bardzo liczne są obiekty pochodzące z ziem wielkopolskich, pojawiają się także zagraniczne. Na ekspozycji najwięcej jest przedstawień Maryi z Dzieciątkiem, Chrystusa Ukrzyżowanego oraz Piety. To nieprzypadkowe, ta popularność wskazuje, o czym najchętniej „opowiadała” ówczesna sztuka.

Z kolei galeria sztuki nowożytnej zaskakuje niezwykłym sposobem aranżacji wystawy.

Muzeum oferuje też atrakcyjny zbiór dzieł sztuki - galerię online, którą można zobaczyć z każdego miejsca globu.

Źródło opisów obiektów muzealnych - strona Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu.