Jak wspierać bliskiego po traumatycznym wydarzeniu?

Na jednym z obozów harcerskich doszło niedawno do tragedii – utonął piętnastolatek wskutek próby, która obiektywnie rzecz ujmując była zbyt ryzykowna i byłaby trudna nawet dla żołnierzy zawodowych. Jego koledzy i opiekunowie przeżyli traumę i otrzymali pomoc psychologiczną. Jednak są otoczeni bliskimi osobami, które często czują się bezradne. Co można zrobić by pomoc  osobie po traumatycznym wydarzeniu?

Wyjazdy młodzieży – obozy, rekolekcje, szkoła – kojarzą się z radością i przyjaźniami. Nikt nie zakłada, że nagle może wydarzyć się coś tak dramatycznego jak śmierć uczestnika. Jednak co jakich czas możemy przeczytać o kolejnej tragedii. Żal nam ofiar, ale pozostają też świadkowie i osoby, które choć nie widziały na własne oczy śmierci, były ze zmarłym w relacji przyjaźni, koleżeństwa. Byli na tej samej wycieczce, mieli plany na kolejne dni, a tu nagle – śmierć.

To pytanie wraca jak bumerang: co zrobić, jeśli podobne wydarzenie dotknie kogoś nam bliskiego? Co, jeśli byli świadkami czy uczestnikami sytuacji, w której ktoś nagle umiera? Nawet jeśli nie widzieli wszystkiego na własne oczy, sama świadomość potrafi być druzgocąca.

Trauma nie oznacza tylko zespołu stresu pourazowego (PTSD). To szerokie pojęcie obejmujące emocjonalną reakcję na trudne wydarzenie – od nagłej śmierci kogoś bliskiego, przez wypadki, po katastrofy naturalne. American Psychological Association podkreśla, że trauma to właśnie taki gwałtowny wstrząs, który może zniszczyć nasze poczucie bezpieczeństwa.

Objawy są różne. Niektórzy przeżywają natrętne wspomnienia, inni koszmary senne, trudności ze snem, niepokój czy poczucie winy. Częste jest unikanie miejsc, sytuacji lub osób, które przypominają o tragedii. Ktoś może wydawać się nieobecny, jakby wycofany z rzeczywistości. To reakcje normalne – ale wymagają wsparcia.

Pierwszym krokiem jest zrozumienie, czym jest trauma. Nie musisz być ekspertem, ale podstawowa wiedza pomoże ci nie ranić, a wspierać. Gdy bliska osoba zaczyna mówić o tym, co przeżyła, po prostu słuchaj. Nie przerywaj, nie oceniaj, nie pocieszaj na siłę. Twoja obecność i uwaga mogą dać jej poczucie bezpieczeństwa.

Daj ofierze traumy przestrzeń i prawo do decydowania o stopniu bliskości. Człowiek po traumie może reagować na otoczenie w sposób inny niż dotąd. Nie narzucaj bliskości fizycznej, jeśli chcesz dać wsparcie – przytulając – zapytaj czy możesz to zrobić. Daj też przestrzeń emocjonalną – nie zmuszaj do rozmowy, jeśli przeżywający traumę jeszcze na nią nie jest gotowy.

Co jest niezwykle ważne – to pozbawione oceniania bycie dostępnym. Twoja obecność ma ogromne znaczenie. Czasem wystarczy być obok, w tym samym pokoju czy domu by ktoś wiedział, że nie jest sam. Obserwuj zmiany w zachowaniu, ale nie krytykuj i nie komentuj w sposób, który mógłby zabrzmieć oskarżycielsko.

Pomóż też ofierze traumy na początku zapełnić czas różnymi zajęciami, ponieważ pomaga to uciec od ciągłego rozpamiętywania traumatycznego wydarzenia. Wytłumacz intencje. Uważaj, by głównym sposobem odciągnięcia uwagi od powracających nieprzyjemnych wspomnień nie stały się media społecznościowe, gry lub seriale.

Dobre intencje nie zawsze wystarczą. Unikaj słów: „Masz szczęście, że to nie spotkało ciebie”, „Powinieneś o tym zapomnieć”, „Mogło być gorzej”. Takie zdania umniejszają ból i utrudniają proces zdrowienia. Lepiej powiedzieć: „Jestem przy tobie”, „Jak mogę pomóc?”, „Dziękuję, że mi o tym mówisz”.

Może się zdarzyć, że usłyszysz: „To moja wina, mogłem temu zapobiec, mogłem coś zrobić, coś powiedzieć". Unikaj mówienia: „Nie mów tak, to bzdura”, pozwól to z siebie wyrzucić, wypłakać się, jeśli potrzeba i dopiero potem możesz powiedzieć coś delikatnego, wspierającego typu: „To już jest za nami, jak mogę ci pomóc teraz?”

Wspierając osobę po traumie, łatwo zapomnieć o własnych potrzebach. Tymczasem tzw. wtórna trauma – obciążenie emocjonalne osób towarzyszących – jest realnym zjawiskiem. Modlitwa, rozmowa z terapeutą, odpoczynek – to wszystko pomoże ci zachować równowagę.

Kościół uczy nas, że w każdej sytuacji możemy szukać nadziei w Bogu. Modlitwa za osobę cierpiącą, za tych, którzy zmarli i za nas samych, jest drogą, która daje siłę. Nawet w obliczu tragedii pamiętajmy, że Jezus obiecał: „Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię.” Mt 11,28

Jeśli przeżyłeś podobne doświadczenie, nie bój się szukać pomocy – zarówno terapeutycznej, jak i duchowej. To pierwszy krok ku uzdrowieniu, które Bóg może prowadzić przez ludzkie ręce i serca.