Tajemnicza śmierć papieża Leona V. Morderstwo w cieniu walk o władzę [seria papieska]

W lipcu 903 roku wybrano nowego papieża – mnicha o reputacji świętego. Wkrótce trafił do więzienia i został uduszony. Kim był Leon V i dlaczego jego pontyfikat zakończył się tak dramatycznie?

Nowo wybrany na papieża benedyktyn przyjmuje imię Leon V. Jego pontyfikat trwa zaledwie kilka tygodni. Po około miesiącu zostaje obalony przez niejakiego Krzysztofa – zapamiętanego przez historię jako antypapież – a następnie najprawdopodobniej zamordowany.
Ten krótki, krwawy epizod należy do najbardziej ponurych wydarzeń tzw. saeculum obscurum – „ciemnego wieku” Kościoła, jak nazwał ten czas w XVI wieku kardynał Cesare Baronio. Do dziś historycy nie potrafią jednoznacznie wyjaśnić wszystkich okoliczności.

Aby zrozumieć sytuację Leona V, trzeba cofnąć się o piętnaście lat. W 888 roku zmarł cesarz Karol III Gruby, wnuk Karola Wielkiego. Po jego śmierci imperium się rozpadło. Nowy władca, Eudes, nie miał już możliwości potwierdzania wyboru papieży, co dotychczas należało do obowiązków cesarskich. Tron Piotrowy stał się więc przedmiotem rozgrywek w nowym układzie sił, w którym coraz większe znaczenie zdobywała potężna rodzina książąt Spoleto.

Ówczesny papież, Stefan V, został zmuszony do koronacji Gwidona ze Spoleto na króla Italii, a potem na cesarza. Kiedy Gwidon zmarł w 894 roku, kolejny papież, Formozus, odmówił koronacji jego następcy Lamberta i zamiast niego wybrał Arnulfa, króla Niemiec. Był to akt oporu wobec wpływów rzymskiej arystokracji związanej ze Spoleto. Konflikt eskalował i doprowadził do głośnego „trupiego synodu” w 897 roku. Papież Stefan V zwołał synod, który miał na celu pośmiertne osądzenie oraz pozbawienie czci papieża Formozusa. W tym celu wydobyto jego zwłoki z grobu i przyodziano w szaty pontyfikalne. Następnie odcięto mu trzy palce służące mu do błogosławienia ludu, a po dokonaniu sądu zwłoki, poćwiartowane, wrzucono do Tybru.

Po tych wydarzeniach kolejni papieże próbowali przywrócić Formozusowi dobre imię, lecz napięcia trwały. Rody powiązane z książętami Spoleto nadal miały ogromny wpływ na wybory papieskie, a ich przeciwnicy – zwolennicy większej niezależności papieża – zyskali miano formozjan.

Leon V, wybrany w 903 roku, nie należał do rzymskiego kleru. Miał jednak opinię człowieka świętego i – jak podejrzewają niektórzy – mógł sympatyzować z obozem formozjan. To czyniło go potencjalnym przeciwnikiem wpływowych rodów.

Według tradycji, jego upadek nadszedł szybko. Człowiek, który miał być jego bliskim współpracownikiem i kapelanem, Krzysztof, uwięził Leona V i zlecił jego uduszenie. Po śmierci papieża Krzysztof ogłosił się nowym biskupem Rzymu.

Nie trwało to długo. Już po kilku miesiącach Krzysztof został obalony – prawdopodobnie stracony lub zesłany – przez zwolenników nowego pretendenta do tronu Piotrowego, Sergiusza III, który został wybrany w styczniu 904 roku.

Niektórzy kronikarze, zwłaszcza formozjanin Eugeniusz Wulgariusz, sugerują, że faktycznym inspiratorem obu zbrodni – zabójstwa Leona V i późniejszego Krzysztofa – był właśnie Sergiusz III. Ten papież pochodził z obozu spoletańskiego i miał za sobą potężne wsparcie rzymskiego rodu hrabiów Tusculum.
Hipoteza ta pozostaje trudna do udowodnienia, lecz zyskała na wiarygodności z powodu ponurej opinii o Sergiuszu III, uważanym za pierwszego papieża okresu nazywanego „pornokracją” – czasów głębokiego upadku moralnego, w których wpływy przy tronie Piotrowym miały mieć nawet dawne kurtyzany.

Co ciekawe, Krzysztof, mimo że nie jest oficjalnie uznawany jako prawowity papież, pojawia się na fryzie papieskim w bazylice św. Pawła za Murami – umieszczony pomiędzy Sergiuszem III a efemerycznym Leonem V.
To symboliczny znak czasów, w których walka o władzę, intrygi i brutalne zbrodnie kładły się cieniem na Kościele. Krótki pontyfikat Leona V pozostaje dla historyków tajemnicą – dramatycznym epizodem burzliwego saeculum obscurum, który pokazuje, jak wielkie znaczenie miały wówczas polityczne układy i lokalne rody w obsadzaniu tronu Piotrowego.