Leon VIII – świecki wybrany na papieża ze złamaniem wszelkich zasad [seria papieska]

To, w jaki sposób doszło do wyboru Leona VIII jest dla współczesnego człowieka niewyobrażalne. W dniu włożenia mu na głowę papieskiej tiary jeszcze rankiem był świeckim protoscriniariusem, czyli głównym notariuszem w Pałacu Laterańskim. W ciągu jednego dnia otrzymał wszystkie święcenia i został konsekrowany.

Pontyfikat Leona VIII (963–965) to jeden z najbardziej kontrowersyjnych epizodów w dziejach papiestwa. Mianowany został przez cesarza Ottona I, w dodatku po obaleniu urzędującego papieża Jana XII. Jego pontyfikat trwał formalnie od grudnia 963 do marca 965, ale przez wiele miesięcy był kwestionowany.

Aby zrozumieć wybór Leona VIII, trzeba się cofnąć do pontyfikatu Jana XII (955–964). Młody papież o fatalnej reputacji, oskarżany o skandaliczne życie prywatne, szukał wsparcia militarnego przeciw królowi Włoch i poprosił o pomoc króla Niemiec Ottona I.

W 962 roku koronował go w Rzymie na cesarza, zapoczątkowując istnienie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W zamian Otton I potwierdził władzę papieża nad Państwem Kościelnym, ale zażądał wierności i podporządkowania papiestwa jego władzy świeckiej.

Gdy Jan XII zaczął szukać nowych sojuszy i zwrócił się przeciwko Ottonowi, cesarz ruszył na Rzym. Zwołał synod, który w 963 roku ogłosił detronizację papieża. Na jego miejsce wskazano Leona – świeckiego urzędnika. Leon VIII, by objąć urząd, musiał tego samego dnia otrzymać wszystkie święcenia – od diakonatu po sakrę biskupią.

Mimo narzuconego charakteru elekcji, Leon VIII rozpoczął urzędowanie. Ale jego pozycja była słaba – nie tylko dlatego, że Jan XII żył, lecz także dlatego, że rzymianie nie zaakceptowali cesarskiego wpływu.

Gdy Otton opuścił miasto, Jan XII powrócił do Rzymu, unieważnił postanowienia synodu, a Leon VIII został zmuszony do ucieczki. Dopiero ponowne wkroczenie wojsk Ottona do miasta pozwoliło Leonowi odzyskać władzę. W międzyczasie Jan XII zmarł – w maju 964 roku – w okolicznościach nie do końca jasnych.

Mimo śmierci rywala, Leon VIII nie mógł liczyć na pełne uznanie ze strony rzymskiej arystokracji. W opozycji do wpływów cesarskich rzymianie wybrali nowego papieża – diakona Benedykta V.

Cesarz Otton I nie mógł pozwolić na taką samowolę. Szybko otoczył Rzym i zmusił mieszkańców do poddania się. Benedykt V został pozbawiony władzy po zaledwie miesiącu pontyfikatu, a Leon VIII odzyskał formalnie urząd papieski.

Jednak jego faktyczna władza była krucha i krótkotrwała – zmarł w marcu 965 roku, zaledwie kilka miesięcy po przywróceniu na urząd. Wraz z nim zakończył się jeden z najbardziej chaotycznych okresów w historii papiestwa.

Do dziś historycy spierają się, czy Leon VIII był prawowitym papieżem, czy raczej antypapieżem narzuconym przez władzę świecką.

Jego wybór, a zwłaszcza narzucenie święceń w jednym dniu pogwałcało prawo kanoniczne, dlatego Leon VIII bywa czasem zaliczany do grona antypapieży. Jednak Annuario Pontificio – oficjalny rocznik papieski – uznaje jego pontyfikat za legalny, stosując zasadę in dubio pro reo („w razie wątpliwości na korzyść oskarżonego”).