Leon IX – niemiecki papież, który chciał uzdrowić Kościół a doprowadził do rozłamu [seria papieska]

Leon IX został narzucony przez cesarza, ale zyskał autorytet jako odnowiciel Kościoła. Jego pontyfikat zakończył się jednak dramatycznie – niewolą i początkiem wielkiej schizmy Wschodu i Zachodu.

W 1049 roku, po dekadach upadku i korupcji w Kościele, na tron Piotrowy wstępuje Bruno z Egisheim-Dagsburga – arcybiskup Toul w Lotaryngii. Zostaje papieżem pod imieniem Leon IX. Wybrany z inicjatywy cesarza Henryka III, miał jedno zadanie: przywrócić porządek w zrujnowanym i upolitycznionym Rzymie.

Był to czas, gdy wielkie rzymskie rody toczyły brutalne walki o kontrolę nad papiestwem. W 1032 roku młody papież Benedykt IX objął urząd dzięki wpływom rodzinym. Został jednak wyparty przez rywala Sylwestra III, powrócił na tron, by ostatecznie sprzedać go swojemu wujowi, Grzegorzowi VI. Cesarz Henryk III interweniował, zwołując synod w Sutri w 1046 roku, który pozbawił urzędu trzech równoległych papieży.

Po detronizacji trójki papieży Henryk III osadził na tronie Piotrowym kolejno dwóch niemieckich duchownych: Klemensa II i Damazego II. Obaj zmarli szybko, drugi – prawdopodobnie na malarię, ale pojawiły się także podejrzenia otrucia.

Cesarz, nie chcąc ryzykować dalszych chaosów, sięgnął po krewnego – Brunona z Toul, znanego z surowości, osobistej pobożności i poparcia dla reformy kluniackiej. Bruno początkowo odmówił, lecz ostatecznie zgodził się na urząd. Co ważne, zanim przyjął tiarę, udał się pieszo do Rzymu, by jego wybór zatwierdzili mieszkańcy miasta.

Leon IX nie był papieżem trzymającym się kurii. Jego pontyfikat to czas intensywnej aktywności: odwiedzał Reims, Bratysławę i Kolonię, uczestniczył w synodach, podejmował działania przeciwko herezjom i zagrażającym z zewnątrz armiom islamu. Zachęcał Normanów i Pizańczyków do obrony wybrzeży Morza Śródziemnego przed piratami barbarzyńskimi.

To właśnie Leon IX przygotował grunt pod reformę gregoriańską, która rozkwitnie dopiero za Grzegorza VII. Współpracował z wybitnymi duchownymi – m.in. z młodym mnichem Hildebrandem z Soano, późniejszym papieżem Grzegorzem VII.

Pomimo autorytetu i odwagi, Leon IX nie zdołał narzucić papieskiej woli na południu Italii, gdzie Normanowie osiedlili się na terenach formalnie należących do Cesarstwa Bizantyjskiego. Papież ruszył przeciw nim zbrojnie, lecz w 1053 roku poniósł klęskę i dostał się do niewoli.

Przetrzymywany przez dziewięć miesięcy, powrócił do Rzymu bardzo chory. Zmarł 19 kwietnia 1054 roku – nie doczekawszy wydarzenia, które miało na zawsze zmienić historię Kościoła.

W lipcu 1054 roku, trzy miesiące po śmierci Leona IX, jego wysłannik do Konstantynopola – kardynał Humbert z Moyenmoutier – złożył na ołtarzu Hagii Sophii bullę ekskomunikującą patriarchę Michała I Cerulariusza i jego otoczenie.

Patriarcha odpowiedział tym samym. Choć nikt nie traktował wtedy tych aktów jako nieodwracalnych, wydarzenie z 16 lipca 1054 roku stało się symbolem – i początkiem – wielkiej schizmy między Wschodem a Zachodem.

Leon IX zmarł jako więzień historii – w chwili, gdy jego reformy zaczęły przynosić owoce, a jednocześnie doszło do rozłamu chrześcijaństwa. Był papieżem reformy, podróży, dialogu – ale też symbolem bezsilności wobec polityki i nieprzejednanych różnic teologicznych.

Leon IX Został kanonizowany w 1087 roku przez papieża Wiktora III. Jego relikwie spoczywają w bazylice św. Piotra w Rzymie, a jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 19 kwietnia.