Sekret szczęśliwych ludzi? Codzienny trening wdzięczności

Od tysiącleci religie i filozofowie uznają wdzięczność za jedną z najważniejszych cnót. Klasycy mówili o niej jak o „matce” innych cnót i fundamencie dobrego społeczeństwa. Współczesna psychologia  precyzuje: wdzięczność można przeżyć jako trwałą postawę, zmienny nastrój albo chwilową emocję po otrzymaniu dobra.

Te poziomy przenikają się – im częściej trenujemy dostrzeganie doświadczanego dobra, tym łatwiej rodzi się spontaniczne „dziękuję” i tym stabilniejsza staje się postawa wdzięczności.

W przeżywaniu wdzięczności ważne są też intencje osoby obdarzającej nas dobrem. Jeśli podejrzewamy, że za przysługą stoi chęć zrobienia z nas dłużnika, nie odczuwamy wdzięczności a skrępowanie, niepokój.

Obraz wyłaniający się z analizy badań nad wdzięcznością jest zdumiewająco spójny: osoby często doświadczające wdzięczności są zwykle szczęśliwsze, bardziej zadowolone z życia i zdrowsze - też fizycznie.

W badaniach klinicznych chorzy kardiologicznie, którzy prowadzili dziennik wdzięczności, spali lepiej, i mieli niższe wskaźniki stanu zapalnego. W pracy wdzięczność poprawia klimat zespołu, uczy szacunku i życzliwości.  Działa to też w domu. Jeśli wyrażamy wdzięczność wobec członków rodziny, poprawia się jej funkcjonowanie. Oczywiście dotyczy to też wspólnot - takich jak klasztory, domy zakonne.

Wdzięczność wzmacnia też cnoty, których dziś bardzo potrzebujemy: cierpliwość, pokorę, mądrość w ocenie sytuacji. U nastolatków łączy się z lepszym funkcjonowaniem w szkole i większą gotowością do pomagania. Dzieci, które doświadczają kultury dziękowania w domu – choćby przez krótkie „rundki wdzięczności” przy kolacji lub wieczornej modlitwie – uczą się dostrzegać dobro i odpowiadać dobrem.

Nie znaczy to, że wdzięczność to patrzenie na świat przez różowe okulary i udawanie, że nie dzieje się nic złego. To raczej postawa zwracania uwagi na dobro, która pozwala zobaczyć sens także w trudnych doświadczeniach: „nie było łatwo, ale ktoś stanął obok; nie wszystko wyszło, ale nauczyłem się czegoś ważnego”. Taka narracja nie neguje bólu, tylko dodaje mu znaczenia.

Najważniejsza jest prostota ćwiczenia i regularność. Wybierz ładny zeszyt, który będzie aż zachęcał by w nim pisać.  Możesz też kupić do niego ładne pióro. Połóż go w stałym, widocznym miejscu, by nie szukać. Zarezerwuj stałą porę – wielu osobom służy wieczór, gdy dzień jest jeszcze świeży w pamięci.

Warto rozpocząć od wprowadzenia się w nastrój sprzyjający postawie wdzięczności. Na przykład przeczytać Ewangelię dnia albo jeden werset psalmu dziękczynnego (zachęcamy też do modlitwy wieczornej z Aleteią).

Potem zapisz trzy konkretne sprawy, za które dziękujesz. „Kto i co?” jest ważniejsze niż „ile”. Zamiast ogólnego „rodzina”, zapisz: „za rozmowę z mamą, w której usłyszałem zrozumienie”. Zamiast „praca”, zanotuj: „za to, że koleżanka pochyliła się nad moim projektem i pomogła znaleźć błąd”. Postawa wdzięczności rozwija się szczególnie dobrze, jeśli potrafimy dostrzec dobre intencje drugiej osoby i skupić się na nich.

Dodaj krótkie zdanie adresowane do Boga. Dziennik staje się wtedy modlitwą: „Panie, dziękuję Ci za…”.

Warto raz w tygodniu sięgnąć głębiej i opisać jedną sytuację szerzej, notując intencje dobroczyńcy i własne przeżycia. Z czasem odkryjesz, że to właśnie zauważanie intencji szczególnie mocno pomaga w rozwijaniu postawy wdzięczności.

Kiedy przychodzi gorszy dzień, nie udawajmy, że jest świetnie. Zapiszmy szczerze trud, a obok – choćby jedną drobną iskrę dobra. Wdzięczność nie powoduje, że cierpienie zniknie, lecz pomaga je lepiej znieść.

Dobrze działa też napisanie „listu wdzięczności” do kogoś, komu nigdy właściwie nie podziękowaliśmy. Nie musi być długi ani idealny – ma być prawdziwy. Jeśli czujesz się na siłach, wyślij go; jeśli nie, samo napisanie pomaga lepiej docenić ludzi, którzy przewinęli się przez nasze życie.  Warto poświęcić jeden wieczór w miesiącu na napisanie takiego listu.

W rodzinie spróbujcie wprowadzić krótki rytuał. Po kolacji lub podczas wieczornej modlitwy każdy mówi o jednej rzeczy, za którą dziś dziękuje. Bez ocen i dopytywania, z życzliwą ciekawością. Wspólne „dziękuję” wprowadza do domu porządek i pokój, uczy dzieci języka wdzięczności i pokazuje, że dobro zwykle przychodzi przez ludzi.

Wdzięczność rośnie także wtedy, gdy inwestujemy bardziej w doświadczenia niż w rzeczy. Wspólny koncert, spacer o zachodzie słońca, dzielenie się żartami czy rodzinny obiad częściej budzą „dziękuję” niż kolejny gadżet, bo rozwijają dobre relacje.

Początkowy entuzjazm może wkrótce się wyczerpać. Jeśli trudno ci wytrwać, obniż poprzeczkę. Pisz przez pięć minut, nie dłużej. Po miesiącu zobaczysz, jak zmieniło się twoje patrzenie. A gdy dopadnie zniechęcenie, wróć do pierwszych stron – to niezwykłe zobaczyć, ile dobra już doświadczyliśmy.

Nie zniechęcaj się „gorszymi” dniami – zapisz wtedy choć jedną drobnostkę. To właśnie w ciemniejszych chwilach praktyka najpełniej dojrzewa. Z doświadczeń badawczych wynika też, że różne osoby inaczej reagują na tę propozycję: jedni wolą dziennik, inni lepiej odnajdują się w listach, jeszcze inni – w krótkim, wieczornym rytuale wdzięczności .

Dobrze szukać formy, która naprawdę ci służy, zamiast ścigać się z ideałem. A jeśli chcesz włączyć w to rodzinę, zacznij od jednego zdania dziennie, bez oceniania i poprawek. Dzieci szybciej uczą się wdzięczności, gdy jest codziennie ćwiczona.

Wdzięczność nie jest po prostu techniką „pozytywnego myślenia”. Jest odpowiedzią serca na dar – ostatecznie na Dawcę. Dzięki niej dojrzewa zaufanie: skoro dziś zostałem obdarowany, jutro też nie będę sam.

Psalmista zachęca: „Dziękujcie Panu, bo jest dobry, bo na wieki Jego łaska”. Warto więc zamknąć dzień trzema prostymi zdaniami zaczynającymi się od „Panie, dziękuję Ci…”. To naprawdę odmienia życie na lepsze.