Sakrament jest widzialnym znakiem, który przekazuje niewidzialną łaskę. Aby był on prawdziwie skuteczny, niezbędne są cztery istotne elementy. Nie zawsze jednak zastanawiamy się, co tak naprawdę stanowi sakrament. Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina nam, że „całe życie liturgiczne Kościoła koncentruje się wokół Ofiary eucharystycznej i sakramentów” (KKK 1113).
Istnieje siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń i małżeństwo. Zostały ustanowione przez Chrystusa a ich celem „jest uświęcenie człowieka, budowanie mistycznego Ciała Chrystusa, a wreszcie oddawanie czci Bogu.” (KKK 1123). Są one skutecznymi znakami łaski powierzonymi Kościołowi, poprzez które Bóg udziela swojego Boskiego życia (por. KKK 1131).
Aby sakrament był ważny, muszą być zawsze spełnione cztery warunki.
1Materia
Materia jest namacalnym znakiem wybranym przez Chrystusa do przekazywania łaski. Może to być element materialny (woda, chleb, wino, oliwa) lub znaczący gest (włożenie rąk, znak krzyża, namaszczenie, zanurzenie, zgoda). Poprzez te widzialne rzeczywistości Chrystus działa niewidzialnie.
2Forma
Forma składa się ze słów wypowiadanych podczas obrzędu. Zainspirowane Pismem Świętym i zakorzenione w Tradycji, zostały one zdefiniowane przez Magisterium Kościoła. Na przykład, w przypadku chrztu: „Ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego”.
3Szafarz
Szafarzem jest ten, kto udziela sakramentu w imieniu Chrystusa. W zależności od sakramentu może to być diakon, prezbiter lub biskup. Bywa, że udziela go świecki.
Chrzest: zwyczajnym szafarzem jest prezbiter, diakon lub biskup, ale w razie konieczności każdy chrześcijanin (a nawet osoba nieochrzczona, jeśli zamierza czynić to, co czyni Kościół) może ważnie udzielić chrztu.
Bierzmowanie: zazwyczaj udziela biskup, ale może je również udzielić księdzu.
Eucharystia, pokuta i namaszczenie chorych: prezbiter lub biskup.
Sakrament święceń: tylko biskup, łącznie z papieżem w jego roli Biskupa Rzymu.
Małżeństwo: W obrządku łacińskim szafarzami sakramentu są małżonkowie; prezbiter lub diakon nie jest szafarzem, lecz świadkiem Kościoła, który przyjmuje ich zgodę w imieniu Kościoła. W obrządku wschodnim to duchowni udzielają tego sakramentu narzeczonym.
4Intencja
Szafarz musi mieć intencję czynienia tego, co czyni Kościół, udzielając sakramentu, czyli udzielenia łaski właściwej sakramentowi. Dokument Kongregacji Nauki Wiary „Gestis et verbisque”, opublikowany 2 lutego 2024 r., dogłębnie porusza kwestię intencji w kontekście ważności sakramentów. Stwierdza on, że intencja szafarza, wraz z materią i formą, przyczynia się do tego, że czynność sakramentalna staje się przedłużeniem zbawczego dzieła Chrystusa:
Z materią i formą związana jest intencja szafarza sprawującego sakrament. Oczywiste jest, że temat intencji należy tutaj odróżnić od tematu osobistej wiary i kondycji moralnej szafarza, które nie naruszają ważności daru łaski. W rzeczywistości musi on mieć „intencję czynienia przynajmniej tego, co czyni Kościół”, czyniąc działanie sakramentalne aktem prawdziwie ludzkim, wolnym od wszelkiego automatyzmu, oraz aktem prawdziwie eklezjalnym, wolnym od arbitralności jednostki. Ponadto, ponieważ to, co czyni Kościół, nie jest niczym innym, jak tylko tym, co ustanowił Chrystus, również intencja, wraz z materią i formą, przyczynia się do uczynienia działania sakramentalnego przedłużeniem zbawczego dzieła Pana.
W dokumencie dodano, że w przeciwieństwie do materii i formy, które reprezentują zmysłowy i obiektywny element sakramentu, „intencja szafarza – wraz z usposobieniem odbiorcy – reprezentuje element wewnętrzny i subiektywny”. Można jednak częściowo ustalić, czy szafarz rzeczywiście zamierza udzielić sakramentu, ponieważ intencja ta objawia się zewnętrznie „poprzez zachowanie obrzędu ustanowionego przez Kościół”. Dlatego też, jeśli istotne elementy obrzędu zostaną poważnie zmienione przez szafarza, dopuszczalna jest wątpliwość co do jego intencji, „co zagraża ważności sprawowanego sakramentu”.
Artykuł ukazał się we francuskiej edycji Aletei. Tłumaczenie: Aleteia.
