Papieże zapisują się w historii nie tylko poprzez swoje słowa i gesty, lecz także przez wielkie teksty, które nadają strukturę ich nauczaniu. Na razie żaden dokument tego rodzaju nie został jeszcze oficjalnie zapowiedziany przez Leona XIV. Wiadomo jednak, że przed śmiercią Franciszek pracował nad adhortacją apostolską poświęconą ubogim, a jego następca – jak wynika z naszych informacji – podjął się kontynuacji tego dzieła.
Leon XIV mógłby więc przejąć dziedzictwo poprzednika, podobnie jak Franciszek uczynił to w roku 2013 wobec Benedykta XVI. Jednak pierwszy tekst papieża to zawsze coś więcej niż kontynuacja: to wyznaczenie drogi, określenie tonu, jaki zabrzmi przez cały pontyfikat.
Redemptor Hominis
Janowi Pawłowi II wystarczyło niespełna pięć miesięcy, by ogłosić swój pierwszy dokument – encyklikę Redemptor Hominis z 4 marca 1979 roku. Stając u progu długiego pontyfikatu (papież miał wówczas niespełna 60 lat), Polak nakreślił wizję Kościoła, którego „fali życia jest potężniejsza od symptomów zwątpienia, załamania, kryzysu” (por. RH, 5). Po dramatycznych napięciach okresu posoborowego i nagłej śmierci Jana Pawła I, nowy następca Piotra tchnął w Kościół ducha optymizmu, podejmując się z determinacją zadań Kościoła, „które tak wyraźnie już ukazał Papież Paweł VI” (por. RH, 22).
Już w tym pierwszym tekście, poświęconym wyzwaniom współczesności, zarysowały się główne akcenty jego nauczania: sprzeciw wobec ateizmu państwowego w bloku wschodnim, obrona wolności religijnej, misyjny zapał, który ukształtuje papieża-pielgrzyma, centralne miejsce Eucharystii oraz głęboka maryjność. Jan Paweł II ogłosi później jeszcze trzynaście encyklik.
Deus Caritas est
Pierwszy dokument Benedykta XVI, Deus Caritas est, ujrzał światło dzienne 25 stycznia 2006 roku. Encyklika, poświęcona miłości chrześcijańskiej, ukazuje papieża-teologa, który niespełna rok po wyborze pragnie ukazać „istotę wiary chrześcijańskiej”: miłość Bożą w świecie targanym przemocą i obojętnością.
Z właściwą sobie precyzją Benedykt wskazuje na „problem języka”: słowo „miłość” należy dziś do najczęściej używanych, a zarazem najbardziej nadużywanych pojęć, którym nadaje się znaczenia skrajnie różne. Papież rozróżnia i zarazem łączy miłość ludzką (eros) i miłość Bożą (agape). Przypomina, że caritas jest jedną z trzech istotnych i nierozdzielnych misji Kościoła – obok głoszenia Słowa i sprawowania sakramentów. Wskazuje przy tym normy dla działalności charytatywnej Kościoła i przypomina państwom o ich obowiązkach wobec najsłabszych.
Lumen Fidei i Evangelii Gaudium
Pierwszy dokument pontyfikatu Franciszka, encyklika Lumen Fidei z 29 czerwca 2013 roku, stanowiła zwieńczenie pracy teologicznej Benedykta XVI. Była ona poświęcona wierze i dopełniała dwa wcześniejsze teksty o cnotach teologalnych (Deus Caritas est oraz Spe salvi). Franciszek podkreślał, że jego poprzednik „praktycznie ukończył” tę encyklikę, której treść ukazuje, jak wiara może rozświetlać ludzkie życie i prowadzić dialog z filozofią oraz nauką.
Choć w tym tekście pobrzmiewają już charakterystyczne akcenty Bergoglia, to dopiero adhortacja apostolska Evangelii Gaudium z 24 listopada 2013 roku w pełni odsłoniła jego styl. Dokument, bardziej pasterski niż akademicki, wyznaczył główne linie programowe jego pontyfikatu: konieczność ewangelizacji, wezwanie do Kościoła zdolnego „wyścia z własnej wygody”, do nawrócenia pastoralnego zarówno świeckich, jak i duchowieństwa, oraz do budowania Kościoła wzrastającego dzięki różnorodności.
Franciszek mocno podkreślał również rolę ubogich, którzy nie tylko mają być przedmiotem troski, ale stają się podmiotami ewangelizacji. Możliwe, że właśnie ta tematyka znajdzie swoje rozwinięcie w pierwszym wielkim tekście Leona XIV.
Tłumaczenie z francuskiego: Aleteia.
