500 lat Wacława z Szamotuł. Jedyny taki koncert w Bazylice

Wacław z Szamotuł – nazywany często po prostu „Mistrzem z Szamotuł” – obok Mikołaja Zieleńskiego uchodzi za jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów renesansu. Urodził się w Szamotułach lub ich okolicy około roku 1525. Studiował w Poznaniu i Krakowie, zdobywając gruntowne wykształcenie humanistyczne.

W młodym wieku trafił na dwór królewski Zygmunta Augusta w Wilnie jako kompozytor. Jego muzyka rozbrzmiewała więc w najważniejszych miejscach ówczesnej Rzeczypospolitej, a on sam obracał się w środowisku elit intelektualnych i religijnych epoki. Choć żył zaledwie około trzydziestu czterech lat, zostawił po sobie dzieła, które do dziś zachwycają precyzją kontrapunktu, głębią wiary i muzyczną wyobraźnią.

Co paradoksalne, do naszych czasów zachowało się jedynie dziesięć jego utworów, co do których mamy pewność, że był ich autorem. Kilka dodatkowych, które pojawiają się, są rekonstrukcjami, czyli rodzajem logicznej ekstrapolacji na podstawie fragmentów opisywanych w różnych źródłach historycznych. Tym bardziej godny podkreślenia jest fakt, że podczas jednego koncertu usłyszymy je wszystkie – właśnie w mieście, z którego pochodzi.

Koncert w szamotulskiej Bazylice będzie miał charakter wydarzenia absolutnie wyjątkowego: to pełne wykonanie wszystkich zachowanych kompozycji Wacława z Szamotuł. Cztery z nich zabrzmią w premierowych aranżacjach na chór i orkiestrę przygotowanych przez dr. Macieja Bolewskiego.

Chodzi o:
– „Błogosławiony człowiek” (Psalm pierwszy),
– „Alleluja, chwalcie Pana Boga” (Psalm CXVI),
– „Pieśń o Narodzeniu Pańskim” („Pochwalmyż wszytcy społem”),
– „Już się zmierzcha” („Modlitwa, gdy dziatki spać idą”).

Te utwory, znane melomanom głównie w wersjach chóralnych, zyskają nowy blask dzięki towarzyszeniu Orkiestry Kameralnej Szamotulskiego Towarzystwa Muzycznego. Pomysł aranżacji nie odbiera im renesansowej szlachetności, ale otwiera przed słuchaczem dodatkową przestrzeń – pozwala mocniej przeżyć emocje zapisane w tekście i muzyce.

Pozostałe kompozycje Wacława – motety i pieśni – wykonane zostaną a cappella przez Zespół Muzyki Dawnej Anonymous. Dzięki temu podczas jednego wieczoru usłyszymy całe zachowane dzieło Mistrza z Szamotuł w bogactwie jego form: od czystej polifonii renesansu po nowe, współczesne opracowania.

Zespół Muzyki Dawnej Anonymous powstał w 2004 roku w Poznaniu. Tworzy go grupa pasjonatów śpiewu, zafascynowanych brzmieniem muzyki dawnej wykonywanej w kameralnym składzie, a cappella. Nazwa zespołu nawiązuje do anonimowych kompozytorów średniowiecza, ale w repertuarze Anonymous dominują utwory renesansowe autorów, których dziś dobrze znamy z imienia: Palestrina, Victoria, des Prez, Byrd, Tallis, Gorczycki, Zieleński  – i właśnie Wacław z Szamotuł.

Anonymous ma na swoim koncie znaczące sukcesy konkursowe. W 2012 roku zdobył główną nagrodę w Ogólnopolskim Konkursie Chóralnym im. Wacława z Szamotuł oraz nagrodę za najlepsze wykonanie utworu tego kompozytora. W 2018 roku zdobył Grand Prix w Ogólnopolskim Konkursie Chóralnym Muzyki Dawnej im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego, otrzymał także Złotą Longę i wyróżnienie dla najlepszego dyrygenta.

Podczas szamotulskiego koncertu zespół oraz orkiestrę poprowadzi dyrygent Anonymousa, Zbigniew Kaczmarek.

Orkiestra Kameralna Szamotulskiego Towarzystwa Muzycznego, pod dyrekcją Macieja Bolewskiego skupia z kolei absolwentów Państwowej Szkoły Muzycznej im. Wacława z Szamotuł oraz muzyków związanych z regionem. Orkiestra wyróżnia się na tle innych faktem, że wszelkie decyzje – o repertuarze, podejmowanych wyzwaniach, projektach podejmowane są demokratycznie - w drodze głosowania wszystkich członków zespołu.

To ważny znak: muzyka renesansowego mistrza powraca do rodzinnego miasta i jest wykonywana przez współczesnych Szamotulan i ich gości. W koncercie weźmie też udział organista bazyliki, Michał Dąbrowski, a całość poprowadzi red. Adam Rozlach – znany popularyzator muzyki poważnej i komentator Konkursu Chopinowskiego.

 W projekt angażuje się całe lokalne środowisko. Organizatorami wydarzenia są: starosta szamotulski, burmistrz Miasta i Gminy Szamotuły, proboszcz parafii i bazyliki pw. Matki Bożej Pocieszenia i św. Stanisława Biskupa, Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Szamotuły im. Edmunda Calliera, Muzeum Zamek Górków, Szamotulski Ośrodek Kultury, Państwowa Szkoła Muzyczna im. Wacława z Szamotuł oraz Szamotulskie Towarzystwo Muzyczne.

To właśnie dzięki ich współpracy w niedzielne popołudnie bazylika stanie się miejscem spotkania kilku czasów naraz: renesansowego dworu królewskiego, dawnego miasteczka Szamotuły i współczesnej wspólnoty, która chce pamiętać o swoich korzeniach.

Muzyka Wacława z Szamotuł jest więcej niż  historyczną ciekawostką, znaną polskim chórzystom. Jest modlitwą zapisana nutami. Kompozytor traktował tekst biblijny i religijny z ogromnym szacunkiem – jego utwory są muzycznym komentarzem do słowa Bożego. Linie melodyczne ilustrują sens psalmów, lamentacji i pieśni, a całość prowadzi słuchacza ku głębszemu przeżyciu wiary.

Kiedy w szamotulskiej bazylice zabrzmią na nowo dzieła zebrane wielkiego kompozytora  niech będzie to zaproszeniem, by razem z Mistrzem z Szamotuł dziękować Bogu za dar jego talentu, za pięćset lat kultury zakorzenionej w Ewangelii i za to, że Kościół wciąż potrafi modlić się śpiewem.

Jeśli więc szukasz wydarzenia, które łączy piękno, historię, lokalną dumę i głęboką duchowość – zarezerwuj sobie niedzielne popołudnie 30 listopada. W tej muzyce naprawdę słychać, że Pan Bóg pisze historię człowieka nie tylko słowami, ale i dźwiękami.

Wstęp wolny.