„Archanioł Boży Gabriel”… i adwent bez happy endu? O pieśni, którą Aleteia kocha najbardziej

Czytelnicy Aletei wybrali „Archanioł Boży Gabriel” swoją ulubioną pieśnią adwentową. Obiecaliśmy więc wrócić do tematu. Problem w tym, że… ten ukochany utwór to jednocześnie jedna z najbardziej „okaleczanych” pieśni.
Zazwyczaj śpiewamy ją w wersji okrojonej – i wychodzi nam alternatywna, mocno niepokojąca historia zwiastowania.

Zauważyliście, że właśnie w ten sposób kończy się historia Zbawienia w wielu parafiach, gdzie „Archanioł Boży Gabriel” śpiewany jest tylko do drugiej zwrotki?

Efekt? Zamiast radosnego „fiat”, mamy Maryję zawstydzoną, zasmucającą się „z tej mowy”, i… koniec. Zero ciągu dalszego. Zero Wcielenia. Zero nadziei.

To oczywiście nie wina pieśni, tylko bezmyślnej praktyki liturgicznej, pod presją czasu, w której często kończymy śpiew, zanim historia zdąży się rozwinąć.

„Archanioł Boży Gabriel” to utwór anonimowy, obecny w polskiej tradycji od wielu stuleci. W druku pojawił się m.in. w „Kantyczkach” Karola Miarki z 1904 roku, ale jego wcześniejsza wersja została zamieszczona już w „Śpiewniku kościelnym” Michała Mioduszewskiego (1838).

Co ważne: pieśń należy do typu lectio – jej zadaniem jest opowiedzenie całej historii, krok po kroku. Nie powinna być wykonywana jako rodzaj muzycznej pocztówki ze zwiastowania, ale w formie pełnej katechezy o Wcieleniu.

W całości pieśń składa się z jedenastu zwrotek, ułożonych logicznie jak sceny w filmie.

Najpierw słyszymy o posłaniu Gabriela i jego pozdrowieniu. Potem widzimy reakcję Maryi – autentyczną, ludzką, pełną zadziwienia i zakłopotania. Kolejne zwrotki wyjaśniają misję Anioła, obietnicę narodzin Syna Bożego, pytanie Maryi o sposób poczęcia i odpowiedź Gabriela o działaniu Ducha Świętego.

Dopiero wtedy wybrzmiewa to, na co czekamy od początku: zgoda Maryi, Jej jasno wypowiedziane „fiat”.

O czym tak naprawdę jest „Archanioł Boży Gabriel”? Nie tylko o zwiastowaniu, lecz o inicjatywie Boga, Jego miłości i majestacie i niezastąpionej roli Maryi, która całkowicie zaufała Bogu. A po opisie Wcielenia pojawia się piękny gest pobożności: zwrot do Archanioła Gabriela, prośba o modlitwę, i finałowa doksologia – wdzięczne „dziękujmy” skierowane do Boga w Trójcy.

Może w tym roku warto nie tylko słuchać dwóch pierwszych zwrotek, ale pozwolić, by ta pieśń opowiedziała nam wszystko od początku do końca. By była dla nas śpiewaną katechezą, jak dla naszych babć i prababć.

Niech ten Adwent stanie się dla nas czasem, w którym pozwolimy Bogu działać „rychlej niżby kto mgnął okiem”, a Maryja poprowadzi nas swoim prostym, a jednak kluczowym w skutkach dla historii Zbawienia: "Toć ja służebnica jego,  Stań się według słowa tego. "

Skoro już mówimy o pełnej wersji pieśni, warto ją usłyszeć tak, jak została pomyślana: spokojnie, bez pośpiechu, z przestrzenią na rozważanie słów. Dlatego polecamy szczególnie to wykonanie, które pięknie wydobywa narracyjny charakter utworu i pozwala wejść w klimat roratniej modlitwy (choć niestety też kończy się po zwrotce piątej):

Kiedy słucha się tej pieśni w całości, naprawdę łatwiej zrozumieć, dlaczego stała się ulubioną adwentową pieśnią naszych czytelników.

Dla chętnych do samodzielnego wykonania, załączamy też pełną treść, za wydaniem "Śpiewnika kościelnego" pod redakcją Mioduszewskiego, 1838:

 Archanioł Boży Gabryel, * Posłan do Panny Maryi, * Z Majestatu Trójcy świętej. * Tak sprawował poselstwo k’Niej: * Zdrowaś Panno, łaskiś pełna! * Pan jest z Tobą, to rzecz pewna.

 Panna się wielce zdumiała, * Z poselstwa, które słyszała, * Pokorniuchno się skłoniła. * Jako Panna sromieźliwa, * Zasmuciła się z tej mowy, * Nic nie rzekła Aniołowi.

 Ale poseł z wysokości, * Napełnion Boskiej mądrości, * Rzekł Jej: nie bój się Marya! * Najszczęśliwszaś Panno miła! * Nalazłaś łaskę u Pana, * Oto poczniesz Jego Syna.

 Jezus nazwiesz Imię Jego, * Będzie Synem Najwyższego, * Wielki z strony człowieczeństwa, * A niezmierny z strony Bóstwa, * Wieczny Syn Ojca Wiecznego, * Zbawiciel świata wszystkiego.

 A jakożby to mogło być, * Jęła Panna k'niemu mówić: * Ja nie chcę męża nigdy znać; * Jął Jej Anioł tak powiadać: * Iż Duch święty z swej miłości, * Sprawi to w Tobie w czystości.

 Temu Panna uwierzyła, * Przyzwalając, tak mówiła: * O Pośle Boga Wiecznego! * Gdyż to wola Pana mego, * Toć ja służebnica Jego, * Stań się według słowa Twego.

 Rychlej niżby kto mgnął okiem, * Stał się Syn Boży człowiekiem, * W żywocie Panny Najczystszej, * Ze krwie czystego serca Jej, * Sprawą Boga Wszechmocnego, * Miłośnika człowieczego.

 I toć wielka miłość była, * Boga Ojca, Jego Syna, * Iż dla człowieka grzesznego, * Z Majestatu najświętszego, * Z miłości wiecznej przed wiekiem, * Stał się Syn Boży człowiekiem.

 O Aniele Gabryelu! * Najszlachetniejszy z tak wielu, * O Pośle najznakomitszy! * Nie jest równy Tobie inszy. * Z poselstwa, któreś sprawował, * Znać, że cię Bóg umiłował.

 Pośle Boga Wszechmocnego! * Gdyś w tak wielkiej łasce Jego, * Módl się do Pana za nami, * I do tej Najświętszej Panny, * Abyśmy z grzechów powstali, * Po śmierci z Nim królowali.

 Bogu Ojcu Wszechmocnemu, * Synowi Jego miłemu, * I Duchowi Najświętszemu, * Bogu w Trójcy Jedynemu, * Dziękujmy dziś w pokorności, * Za ten cud Jego miłości.