Droga Niczego: Kontemplacja ze św. Janem od Krzyża

Św. Jan od Krzyża, słynny XVI-wieczny hiszpański mistyk, poeta i karmelita, przedstawia jeden z najbardziej uderzających opisów ścieżki kontemplacji w tradycji chrześcijańskiej. Jego nauki rzucają światło na drogę radykalnego poddania się Bogu poprzez to, co nazywa „niczym” (nada) – ścieżkę, która wymaga wyzbycia się przywiązań, pragnień, a nawet potrzeby doświadczenia duchowego. Dla Jana życie kontemplacyjne nie polega na dostrzeganiu czy rozumieniu więcej, lecz na odpuszczaniu.

W swoim słynnym dziele „Droga na Górę Karmel” Jan opisuje ten proces kontemplacyjny jako przechodzenie od „nada” do „nada”, przez „nada” – przejście od własnej nicości do absolutnego poddania się woli Bożej. Dusza musi przejść przez różne etapy oderwania, porzucając wszystko, co odciąga ją od ostatecznego zjednoczenia z Bogiem.

Gdy życie wewnętrzne uwalnia się od zależności od ziemskich i duchowych pocieszeń, wkracza w „ciemną noc” – czas, w którym Bóg jest niewidzialny i nieodczuwalny. Choć trudna, ta noc jest przemieniająca, ponieważ przygotowuje duszę na czystość miłości, która nie może współistnieć z żadnym konkretnym pragnieniem – gdyż odwracałaby ona uwagę od Boga.

Święty karmelita naucza, że ​​akceptując tę ​​nicość, wkraczamy w przestrzeń, w której może zamieszkać tylko Bóg.

W przeciwieństwie do typowych form modlitwy czy pobożności, które opierają się na konkretnych obrazach, uczuciach czy słowach, kontemplacja wymaga dla Jana wyjścia poza wszystko, co stworzone, skończone czy znane. Dusza musi być „pusta”, aby przyjąć pełnię Boga. W swojej poezji Jan porównuje to do wejścia na górę (Karmel), gdzie dusza zrzuca z siebie liczne ciężary, aby doświadczyć Boga takim, jakim On naprawdę jest (na ile jest to możliwe dla człowieka), poza ograniczeniami ludzkiej percepcji czy języka.

To odarcie pozwala duszy spocząć w ciszy i absolutnej prostocie, oczekując obecności Boga bez szukania pocieszenia. W tym stanie Jan opisuje duszę jako „samą z Jedynym”.

Taka cisza nie jest pustką, której należy się obawiać; to święta przestrzeń, w której mieszka Boża miłość, przemieniając duszę od wewnątrz

Dla tych, którzy podążają ścieżką Jana, kontemplacja oznacza podążanie wąską drogą odpuszczania, aby odnaleźć Boga takim, jakim On naprawdę jest. Na tej tajemniczej ścieżce (gdzie „nic” prowadzi do pełni boskiego zjednoczenia) dusza zostaje ostatecznie pochłonięta miłością i osiąga szczyt duchowej bliskości z Bogiem. W tym zjednoczeniu nie potrzeba niczego więcej, ponieważ tylko Bóg wypełnia duszę.

Artykuł ukazał się w amerykańskiej edycji Aletei.