Katedra Notre-Dame w Paryżu: przyszłe witraże można obejrzeć w Grand Palais

Kolorowe i figuratywne makiety sześciu przyszłych współczesnych witraży katedry Notre-Dame w Paryżu, stworzone przez artystkę Claire Tabouret, są wystawione w Grand Palais od środy 10 grudnia, przed montażem prawdziwych witraży pod koniec 2026 roku. 44-letnia francuska malarka do 15 marca zajmuje galerię paryskiego muzeum, w której zainstalowano jej dzieła o wysokości prawie siedmiu metrów.

Claire Tabouret została wybrana w grudniu 2024 roku do wykonania tych witraży po ogłoszeniu konkursu przez państwo i diecezję paryską. Chcieli oni dodać współczesny akcent do katedry, która po całkowitej renowacji odzyskała swoje piękno po pożarze, który ją zniszczył w 2019 roku.

Obrazy Claire Tabouret, utrzymane w bardzo żywych kolorach, są wystawione w kolejności, w jakiej jej witraże pojawią się na południowej nawie katedry. Każdy z nich przedstawia wers z Biblii poświęcony Pięćdziesiątnicy, „zstąpieniu Ducha Świętego”, temat narzucony przez arcybiskupstwo Paryża. Pierwszy model przedstawia mężczyzn stojących w kręgu, trzymających się za ręce i modlących się. 

„Ta wizja przyszła mi do głowy, kiedy przeczytałam w Biblii zdanie: «Wszyscy byli razem w tym samym miejscu»” – wyjaśniła Claire Tabouret agencji AFP. Bardziej abstrakcyjny drugi witraż ilustruje „wielki głos Ducha Świętego” poprzez niebo rozrywające się na pół. Na ostatnim modelu postacie w procesji żegnają się z odwiedzającymi, patrząc im w oczy. „To przekaz. Mówią: teraz wasza kolej, aby nieść to przesłanie i żyć w poszanowaniu i tolerancji” – kontynuuje artystka, która mieszka między Paryżem a Los Angeles.

Na środku galerii, na stołach w gablotach, wystawiono szablony, małe monotypy i kawałki kolorowego szkła z pracowni Simon-Marq, która wraz z Claire Tabouret wygrała konkurs na wykonanie witraży. To wyróżnienie dla tej pracowni szklarskiej z Reims, która uniknęła likwidacji sądowej w 2019 roku. „Myślę, że dzięki temu ponownie można zwrócić uwagę na to wspaniałe i kwitnące rzemiosło, a być może prywatni kolekcjonerzy zechcą zainteresować się witrażami” – ma nadzieję Claire Tabouret.

Projekt nowych witraży dla katedry Notre-Dame w Paryżu nie spotkał się z jednogłośnym poparciem, a nawet wywołał kontrowersje. Głównym argumentem wysuwanym przez krytyków jest fakt, że witraże objęte współczesnym projektem, które zostały wykonane w XIX wieku przez Eugène'a Viollet-le-Duca, nie uległy żadnym uszkodzeniom podczas pożaru 15 kwietnia 2019 roku. Znajdują się one w południowej nawie bocznej katedry i zostały ochronione zarówno dzięki położeniu, które w znacznym stopniu uchroniło je przed płomieniami, jak i szybkiej interwencji służb ratowniczych.

Ich wymiana nie wynika zatem z konieczności renowacji lub konserwacji, ale z chęci pozostawienia „współczesnego śladu” w zabytku, jak stwierdzili Emmanuel Macron i biskup Laurent Ulrich. Inicjatywa ta nie wszystkim się podoba. Zwolennicy ochrony dziedzictwa kulturowego wystosowali petycję, pod którą podpisało się dotychczas blisko 300 000 osób. Wniesiono również odwołanie do sądu administracyjnego, które zostało odrzucone pod koniec listopada.

Krajowa Komisja Dziedzictwa Kulturowego i Architektury (CNPA) również wykazała się powściągliwością, a nawet sprzeciwem. Już podczas pierwszych dyskusji jej członkowie wyrazili poważne wątpliwości co do zasadności wymiany historycznych i nienaruszonych witraży. W lipcu 2024 r. zagłosowała przeciwko projektowi, ale bezskutecznie: już we wrześniu w nowym komunikacie Ministerstwo Kultury ogłosiło, że projekt jest nadal aktualny. Nie zatwierdzając projektu nowych witraży, CNPA ostatecznie „przyjęła go do wiadomości” w czerwcu 2025 r., jednocześnie domagając się odpowiedniej konserwacji witraży Viollet-le-Duca oraz ich prezentacji publiczności.

Niezależnie od tego, jak bardzo ten projekt stworzenia nowych witraży jest dyskutowany i szeroko komentowany, nie należy zapominać o miejscu, do którego są one przeznaczone: katedrze Notre-Dame w Paryżu. Francja, kraj katedr, posiada największą powierzchnię witraży na świecie, około 90 000 m2, według Instytutu Sztuki Rzemieślniczej. Witraże, prawdziwa Biblia ze szkła, poprzez przedstawione sceny, zastosowane techniki i użyte kolory, służą zarówno modlitwie wiernych, jak i oddaniu chwały Bogu. Kryteria te nie powinny być przedmiotem kontrowersji i debat dotyczących wyłącznie dziedzictwa kulturowego.

Artykuł jest tłumaczeniem z francuskiego wydania Aletei.