Postanowienia noworoczne? Pierwsza lekcja św. Alfonsa Liguoriego

Co roku wielu z nas wchodzi w styczeń z podobnym zestawem obietnic: tym razem będę bardziej konsekwentny, zdrowszy, spokojniejszy, bardziej obecny. I co roku – zwykle kilka tygodni później – przychodzi ciche rozczarowanie.

Statystyki są niejednoznaczne. Owszem – osoby, które podejmują postanowienia noworoczne, częściej zaczynają żyć w zdrowszy sposób, niż z góry zakładające, że nic nie ma sensu. Ale większość z nas wraca do tych samych obietnic rok po roku, często przez dekadę.

Problem nie leży jednak w słabym charakterze ani w braku motywacji. Leży w tym, że źle rozumiemy, czym naprawdę jest zmiana.

Część historyków mówi, że postanowienia noworoczne powstały w czasach wielkości Babilonu, jednak widzimy ich ślady wyraźniej w XVIII wieku w formie katolickich postanowień poprawy życia. Miały charakter porządkujący życie, a nie poprawiający je w trybie awaryjnym. Były momentem refleksji nad kierunkiem, w którym człowiek idzie, nad tym, co w jego codzienności wymaga korekty, a co umocnienia.

Nowy rok symbolizował nowy początek z prostego powodu - zmiana potrzebuje wyraźnej cezury – chwili zatrzymania, namysłu i decyzji. Dziś ten sens często gubimy. Postanowienia sprowadzamy do listy deficytów: mniej jeść, więcej ćwiczyć, mniej palić, być bardziej miłym dla innych. Nic dziwnego, że budzą opór.

Jednym z najbardziej trwałych mitów jest przekonanie, że jeśli naprawdę się postaramy, to „damy radę”. Że klucz leży w determinacji, w wewnętrznym zaparciu, w byciu dla siebie surowym. Tymczasem badania nad prokrastynacją i zmianą nawyków pokazują coś zupełnie innego: opieranie się wyłącznie na silnej woli znacząco zwiększa ryzyko porażki.

Silna wola jest zasobem ograniczonym. Zużywa się w ciągu dnia, słabnie pod wpływem stresu, zmęczenia, emocji. Jeśli cała zmiana opiera się na niej, prędzej czy później przyjdzie moment przeciążenia. I wtedy pojawia się myśl: „widzisz, znowu nie wyszło”.

Paradoksalnie najlepszym początkiem jest uznanie własnej niedoskonałości. Przyjęcie, że nie wszystko zależy od silnej woli, że potrzebujemy struktur, wsparcia, strategii zabezpieczających. Innymi słowy – ułatw sobie wprowadzanie zmian. Na przykład przez wstawienie pożądanego zachowania zawsze w tę samą porę dnia. Przez przygotowanie potrzebnych do działania przedmiotów lub akcesoriów, tak by były pod ręką. Przez system przypomnień (np w smartfonie). Przez rozpoczęcie realizacji postanowienia wraz z drugą osobą, byście się wzajemnie wspierali. Ale nie tylko to...

Wiara w możliwość zmiany jest konieczna. Bez niej nie ruszymy z miejsca. Ale nadmierna pewność siebie bywa równie groźna jak zwątpienie. Gdy zakładamy, że „tym razem pójdzie gładko”, nie przygotowujemy się na moment kryzysu.

A kryzys przychodzi zawsze. W psychologii nazywa się to efektem naruszenia abstynencji: jedno odstępstwo urasta w naszej głowie do dowodu totalnej porażki. Skoro zapaliłem jednego papierosa, to wszystko stracone. Skoro ominąłem tydzień ćwiczeń, to po co wracać.

Tymczasem zmiana nie jest linią prostą. Jest ruchem falowym. Różnica między osobami, którym się udaje, a tymi, które rezygnują, nie polega na liczbie potknięć, lecz na tym, jak szybko wracają do działania.

Dlatego sensownym pytaniem nie jest: „czy mi się uda?”, ale: „co zrobię, gdy się potknę?”. Im wcześniej mamy na to odpowiedź, tym mniejsze ryzyko, że jedna porażka spowoduje rezygnację.

Kolejny powód porażek jest subtelniejszy. Bardzo często wybieramy cele racjonalne, ale emocjonalnie jałowe. Takie, które „mają sens”, ale nie dają poczucia nagrody.

Tymczasem nasz mózg nie zmienia się pod wpływem argumentów, lecz doświadczeń. Dążymy do tego, co przynosi ulgę, energię, poczucie sensu. Unikamy tego, co kojarzy się z przymusem i deprywacją.

Dlatego warto odwrócić perspektywę i zapytać: jak chcę się czuć dzięki tej zmianie? Silniejszy? Spokojniejszy? Bardziej obecny? Bardziej otwarty na innych? Pełen miłości bliźniego?

Jeśli postanowienie wiąże się z pozytywnym doświadczeniem – choćby niewielkim – o wiele łatwiej będzie w nim wytrwać.

Dobra intencja to dopiero początek. Żeby miała szansę przetrwać, musi zostać przełożona na konkretne zachowania, osadzone w realiach życia.

Nie wystarczy „więcej się ruszać” czy „lepiej się odżywiać”. Potrzebujemy jasnych ram: kiedy, gdzie, jak często. Ale jest jeszcze jeden warunek – kluczowy, a często pomijany. To musi być coś, co już kiedyś na nas działało.

Jesteśmy fatalni w przewidywaniu, co da nam satysfakcję. Za to całkiem nieźli w rozpoznawaniu, co ją dawało w przeszłości. Jeśli jakieś formy aktywności kojarzą się wyłącznie z przeciążeniem i niechęcią, nie ma sensu robić z nich filaru nowego roku. Zastanów się zatem, czy tego samego celu nie da się osiągnąć w sposób mniej zniechęcający?

Na końcu warto wykonać prosty test rzeczywistości: czy to, co planuję, jest wykonalne w moich realnych warunkach? Jeśli nie – zmień plan.

W tym miejscu zaskakująco dobrze spotykają się psychologia i duchowość. Św. Alfons Maria Liguori, patron Aletei na rok 2026, pisał wprost, że wytrwałość nie polega na bezbłędności, lecz na spokojnym powstawaniu po upadku i wierności w drobnych rzeczach dnia.

To właśnie codzienne, małe decyzje – punktualność, umiar, uważność w słowie, konsekwencja – budują zdolność trwania. Nie wielkie zrywy, lecz zwyczajna rzetelność. Dokładnie to samo pokazują współczesne badania nad nawykami: trwała zmiana rodzi się z powtarzalności i zakorzenieniu w jednym kluczowym nawyku, na którym będą opierać się wszystkie inne.

Dla Liguoriego była to modlitwa. Może to dobry trop? Pomódl się i zrób tę jedną rzecz, którą naprawdę chcesz w nowym roku zmienić na lepsze. A dla dodania otuchy -– kilka cytatów z dzieł świętego Alfonsa.