Znamy tytuł przyszłej encykliki papieża Leona? Oto „Rerum Novarum” XXI wieku

Pierwsza encyklika papieża Leona będzie najprawdopodobniej nosiła tytuł Magnifica Humanitas („Wspaniałe Człowieczeństwo”), tekst nie został jeszcze opublikowany, ale sama jego (rzekoma) nazwa daje wgląd w priorytety nowego pontyfikatu.

Od lata 2025 roku watykańscy urzędnicy potwierdzają, że Leon XIV nieprzerwanie pracuje nad tym fundamentalnym dokumentem. W listopadzie kardynał Víctor Manuel Fernández, prefekt Dykasterii Nauki Wiary, zasygnalizował, że encyklika będzie poruszać kwestię sztucznej inteligencji – tematu bliskiego papieżowi – oraz „ogólnej sytuacji społecznej”.

Wybór tytułu – przynajmniej według włoskiej prasy – jest wymowny. Magnifica Humanitas stawia godność człowieka w centrum, podkreślając, że ludzkość pozostaje „wspaniała” nawet w obliczu zagrożenia ze strony przyśpieszonego rozwoju technologicznego, wykluczenia ekonomicznego czy rozdrobnienie kulturowe.

Sformułowanie to stanowi również celowe nawiązanie do papieskiego imienia, które Leon XIV wybrał po swoim wyborze – wyraźnego odniesienia do Leona XIII i jego przełomowej encykliki Rerum Novarum z 1891 roku.

Podobnie jak tytuł nie został jeszcze potwierdzony przez Watykan, tak samo nie ogłoszono daty publikacji. Jednak wiele encyklik społecznych z ostatnich ponad 100 lat ukazało się w rocznice Rerum Novarum, m.in.: w maju 1931, 1961, 1981.

Rok „6..” to kolejna rocznica, więc wydaje się prawdopodobne, że „Wspaniała Ludzkość” ukaże się 15 maja 2026 roku. (Encyklika społeczna Jana Pawła II z 1981 r. Laborem Exrcens ukazała się dopiero we wrześniu tamtego roku, ale jej wydanie zaplanowano na 15 maja – zostało ono przesunięte z powodu zamachu.

Ukazanie się Rerum Novarum uderzyło świat niczym grom z jasnego nieba. Leon XIII stawił czoła wstrząsom epoki przemysłowej: ogromnym nierównościom, koncentracji bogactwa i wyzyskowi pracowników w obliczu „niezwykłego postępu w sztuce i nowych metodach przemysłowych”. Sformułował zasady, które miały stanowić fundament katolickiej nauki społecznej – prawo do własności prywatnej, sprawiedliwe wynagrodzenie, odpoczynek od pracy i szczególną ochronę najsłabszych.

Ponad wiek później konflikt się zmienił. Dziś napięcie nadal istnieje między kapitałem a pracą, ale także między ludzkim działaniem a inteligencją maszyn – często w samym miejscu pracy.

Leon XIV wielokrotnie powracał do tego tematu od czasu swojego wyboru, sugerując, że Kościół ponownie przygotowuje się do stanowczego zabrania głosu w obliczu przemian cywilizacyjnych.

W czerwcu 2025 roku, przemawiając na Drugiej Konferencji na temat Sztucznej Inteligencji, Etyki i Ładu Korporacyjnego, papież ostrzegał przed wpływem sztucznej inteligencji na rozwój neurologiczny i intelektualny dzieci i młodzieży. Uznając jej „niezwykły potencjał” jako owoc ludzkiej pomysłowości, przestrzegł, że młodzież musi być wspierana – a nie hamowana – na drodze do dojrzałości i odpowiedzialności.

Problem ten wykracza poza samą technologię. Przemawiając w październiku 2025 roku do ruchów oddolnych zgromadzonych w Auli Pawła VI, Leon XIV oświadczył, że „wykluczenie jest nowym obliczem niesprawiedliwości społecznej”. Słowa te odbiły się echem XXI-wiecznej encykliki Rerum novarum. Zauważył, że rynki globalne mogły rozpowszechnić narzędzia cyfrowe na całym świecie, ale ziemia, mieszkania i godna praca pozostają poza zasięgiem milionów ludzi.

Papież wielokrotnie ostrzegał przed pewną utratą poczucia człowieczeństwa. Sztuczna inteligencja, jak twierdzi, jest narzędziem – nigdy podmiotem moralnym. Używana bez sumienia, może pogłębiać nierówności, podsycać konflikty i sprowadzać ludzi do punktów danych. Miarą etyczną, argumentuje, musi być zawsze zachowanie „nienaruszalnej godności każdej istoty ludzkiej”, wraz z poszanowaniem różnorodności kulturowej, duchowej i społecznej.

Jeśli Magnifica Humanitas podąży tą trajektorią, może okazać się kluczowym wkładem Leona XIV: odnowionym wezwaniem do sumienia w epoce nieprzejrzystych systemów, przypominającym chrześcijanom i całemu światu, że postęp bez odpowiedzialności nie jest żadnym postępem.

Artykuł ukazał się w amerykańskiej edycji Aletei.