12 lutego 2026 w w Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej zaprezentowano raport Komisji „Wyjaśnienie i naprawa” Spraw Wrażliwych Diecezji Sosnowieckiej, powołanej 26 października 2024 r. przez bp. Artura Ważnego.
To pierwszy, częściowy raport ze pracy Komisji. Dokument obejmuje stan wiedzy na 31 stycznia 2026 r. i dotyczy wykorzystania seksualnego osób małoletnich przez osoby związane z diecezją.
„Raport otwarcia”
„To jest pewien raport otwarcia” – mówiła podczas prezentacji prof. dr hab. Monika Przybysz, członkini Komisji. Jak podkreśliła, dokument jest również apelem do osób, które posiadają wiedzę o nadużyciach, a także do tych, do których – jak zaznaczono – zespół mógł jeszcze nie dotrzeć.
Przewodniczący Komisji Tomasz Krzyżak podkreślił, że prace nie są zakończone. „Nasz raport jest nie końcem, ale początkiem pewnej pracy. Prezentujemy stan naszej wiedzy na koniec stycznia 2026 r. Mamy świadomość, że nie wszystkie osoby skrzywdzone się ujawniły” – zaznaczył.
Członkowie Komisji konsekwentnie mówią o „osobach skrzywdzonych”, a nie „ofiarach”. Jak wyjaśnił ks. dr Jacek Prusak SJ, chodzi o uniknięcie stygmatyzacji i podkreślenie podmiotowości tych, którzy doświadczyli przemocy.
29 osób zidentyfikowanych, 19 księży z potwierdzonymi zarzutami
Komisja zidentyfikowała 29 osób oskarżonych lub podejrzanych o wykorzystanie seksualne małoletnich w diecezji sosnowieckiej lub z nią związanych. W tej grupie znajduje się:
- 23 księży inkardynowanych do diecezji,
- 4 osoby świeckie (m.in. animator wspólnoty, organista, katecheta, kleryk),
- 1 zakonnik pracujący na terenie diecezji,
- 1 ksiądz pochodzący z diecezji, ale w niej niepracujący.
W odniesieniu do całej grupy:
- w 7 przypadkach przestępstwa zostały stwierdzone, a sprawcy ukarani,
- w 4 przypadkach domniemani sprawcy nie żyją,
- w 3 sprawach toczą się procesy przed sądami państwowymi,
- 10 spraw jest w trakcie badania,
- w 5 przypadkach organy ścigania nie potwierdziły popełnienia przestępstwa.
Wśród 23 księży inkardynowanych do diecezji w 4 przypadkach zarzuty się nie potwierdziły. Oznacza to, że w 19 przypadkach Komisja uznała je za zasadne do dalszych analiz. Sześciu duchownych zostało już ukaranych – dwaj zostali wydaleni ze stanu kapłańskiego, w jednym przypadku orzeczono dożywotni zakaz posługi i kontaktów z małoletnimi, w innych zastosowano kary czasowe lub upomnienia. W jednej sprawie proces kanoniczny wciąż trwa.
Komisja złożyła zawiadomienia do prokuratury w sprawach dotyczących 8 osób oraz zainicjowała kanoniczne dochodzenia wstępne wobec 5 duchownych.
Co najmniej 50 osób skrzywdzonych
Minimalna liczba osób skrzywdzonych to 50. Komisja zastrzega jednak, że rzeczywista liczba może być wyższa. „Widzimy w aktach jedną osobę, ale mogło być ich więcej” – tłumaczył Tomasz Krzyżak.
96 proc. znanych przypadków dotyczyło osób poniżej 15. roku życia. Między 15. a 18. rokiem życia – około 4 proc. Dwukrotnie częściej skrzywdzone były dziewczynki niż chłopcy.
Część zgłoszeń dotyczy zdarzeń sprzed wielu dekad. W jednym z przypadków do wykorzystania doszło w 1971 r., a formalne zgłoszenie do kurii wpłynęło dopiero w 2019 r. Takich spraw, w których milczenie trwało kilkadziesiąt lat, było dziesięć.
Chaos w dokumentach i „środki duszpasterskiej troski”
Raport opisuje również poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu diecezjalnej administracji w latach 1992–2023. Dokumenty w teczkach personalnych były nieuporządkowane i przechowywane bez jasnych zasad. Akta tajnych dochodzeń wstępnych znajdowano w zwykłych teczkach personalnych, co stanowiło naruszenie przepisów.
Brak jasnych zasad obiegu korespondencji sprawiał, że część pism – w tym kierowanych bezpośrednio do biskupa – mogła nie trafiać do oficjalnych rejestrów. Odnotowano również zaginięcie elektronicznego dziennika korespondencji z lat 2011–2016.
Przez lata dominującą praktyką wobec oskarżonych duchownych było stosowanie tzw. „środków duszpasterskiej troski”, czyli przenoszenie do innych parafii bez wszczynania pełnych procedur kanonicznych czy informowania Stolicy Apostolskiej. W co najmniej dwóch przypadkach takie decyzje miały – jak wskazuje raport – tragiczne konsekwencje i prowadziły do kolejnych krzywd.
Zdarzało się również, że duchowni objęci zakazami pracy z dziećmi nadal publicznie sprawowali liturgię lub kontaktowali się z małoletnimi, ponieważ nadzór nad wykonaniem nałożonych ograniczeń był niewystarczający.
3,2 proc. duchownych od 1992 r.
Od powstania diecezji w 1992 r. do dziś pracowało w niej 590 księży diecezjalnych. Jeśli 19 przypadków z potwierdzonymi zarzutami odnieść do tej liczby, daje to 3,2 proc. Komisja zaznacza jednak, że dane te mogą ulec zmianie wraz z zakończeniem trwających postępowań.
Członkowie zespołu podkreślili także, że raport dotyczy wyłącznie wykorzystania małoletnich w rozumieniu prawa kanonicznego (do 18. roku życia) i nie obejmuje innych „problemów obyczajowych”, z którymi diecezja bywała medialnie kojarzona.
„Naprawa zaczyna się od prawdy”
Raport ma charakter naprawczy. Wśród rekomendacji znalazły się m.in.: osobiste spotkania biskupa ze skrzywdzonymi, nabożeństwa ekspiacyjne, pełna współpraca z organami ścigania, wprowadzenie profesjonalnych standardów ochrony dzieci w parafiach oraz konsekwentna polityka „zero tolerancji”.
Komisja zapowiada kontynuację prac i ponawia apel do osób, które posiadają wiedzę o przypadkach wykorzystania, o kontakt. Dokument – jak podkreślono podczas prezentacji – nie zamyka sprawy. Ma być początkiem drogi, na której w centrum stoi nie sprawca, lecz człowiek skrzywdzony.
„Naprawa zaczyna się od prawdy” – to zdanie wybrzmiewa w raporcie i wyznacza kierunek, od którego nie ma już odwrotu.
Źródło: KAI, Deon.
