Prima Aprilis. Dzień Judasza

Choć wielu historyków łączy Prima Aprilis, czyli dosłownie Pierwszy Kwietnia z tradycjami pogańskimi, jest w tym wszystkim i katolicki akcent.

Mało kto dziś o tym myśli, ale data Wielkanocy nie jest przypadkowa. Od wieków wyznacza się ją według precyzyjnego schematu: to pierwsza niedziela po pełni księżyca przypadającej po równonocy wiosennej. Brzmi jak astronomia? Bo nią jest.

Problem w tym, że przez stulecia używany w Europie kalendarz juliański coraz bardziej „rozjeżdżał się” z rzeczywistością. Różnica urosła do około dziesięciu dni. W efekcie wyliczenia świąt – w tym najważniejszego dla chrześcijan – przestawały odpowiadać faktycznemu rytmowi natury.

W XVI wieku papież Grzegorz XIII zdecydował się to uporządkować. W 1582 roku wprowadzono kalendarz gregoriański. W niektórych krajach po prostu… skreślono z kalendarza kilka dni października, by wszystko wróciło na właściwe miejsce.

Brzmi jak drobna korekta. W praktyce był to przewrót w codziennym życiu.

Zmiana kalendarza oznaczała coś jeszcze: przesunięcie początku roku. W wielu miejscach Europy przez wieki Nowy Rok świętowano nie 1 stycznia, lecz 1 kwietnia.

Nagle trzeba było zmienić przyzwyczajenia. A te, jak wiadomo, nie zmieniają się z dnia na dzień.

Niektórzy historycy przypuszczają, że właśnie stąd wziął się zwyczaj prima aprilis. Ci, którzy dalej obchodzili Nowy Rok „po staremu” albo dali się wprowadzić w błąd, stawali się obiektem żartów. Nazywano ich „kwietniowymi głupcami”.

We Francji szczególnie upodobano sobie tę formę zabawy. Do dziś funkcjonuje tam zwyczaj przyklejania papierowej ryby na plecach niczego nieświadomej osoby – poisson d’avril. Ryba, łatwa do złapania, symbolizowała naiwność.

Trudno o bardziej ludzką historię: wielka reforma spotyka się z codziennym zamieszaniem i odrobiną złośliwego humoru.

Jest jednak i drugi trop – mniej oczywisty, bardziej mroczny.

W niektórych europejskich podaniach ludowych 1 kwietnia kojarzono z pechem. Pojawia się nawet przekonanie, że tego dnia miał urodzić się Judasz Iskariota. Gdzie indziej mówiono, że to dzień, w którym się powiesił. Nie chodziło o historyczną pewność, raczej o symboliczne skojarzenie.

Dlatego w tradycjach francuskich, niemieckich czy polskich prima aprilis bywał czasem „rozrachunku sumienia”. Dniem, w którym przypominano sobie o zdradzie, słabości i konsekwencjach złych wyborów.

Motyw ten zresztą łączył się z inną tradycją – palenia kukły Judasza w Wielki Czwartek, lub Wielki Piątek. Tak czy inaczej, Judasz w przewrotny sposób jest związany z tą datą, co dla wielu z nas może być zaskoczeniem.

Oczywiście, co trzeba podkreślić, powyższe teorie co do pochodzenia Prima Aprilis są tylko teoriami, jednak interesującymi.