Jak wychowywać bez przekazywania swoich lęków?

Edukacja nie ogranicza się do karmienia, ubierania, korygowania czy nadzorowania. Polega na przekazywaniu sposobu postrzegania świata, reagowania na cierpienie, stawiania czoła niepewności bez załamywania się. Zanim stała się pedagogiką, edukacja była sposobem podejścia do życia. W istocie dzieci nie uczą się tylko tego, co im się mówi; uczą się przede wszystkim tego, co widzą i czego doświadczają. Chłoną ciszę, intonację głosu, gesty, nagłe ruchy, sposoby kochania i metody rozwiązywania – lub unikania – konfliktów.

Istnieje delikatna prawda, z którą trzeba się zmierzyć: żaden rodzic nie przekazuje tylko tego, co zamierza. Przekazują również to, czego jeszcze w sobie nie zbadali. Czułość może wtedy splątać się z lękiem, a życzliwość z nadmiernym lękiem. W ten sposób dziecko może dorastać pośród sprzecznych sygnałów: jest zachęcane do rozwinięcia skrzydeł, ale może czuć, że skrzydła te są hamowane przez niewidzialne nici zmartwień.

Tak jak nikt nie podałby czystej wody z mętnego dzbana, tak serce przepełnione paniką nie może przekazać spokoju, a osoba zaborcza z trudem uczy wolności. Nie chodzi oczywiście o bycie idealnymi rodzicami, ale o bycie uważnym na siebie: rozpoznawanie własnych ograniczeń, proszenie o pomoc w razie potrzeby i dbanie o to, by dzieci nie nosiły w sobie tego, czego sami jeszcze nie nauczyliśmy się kontrolować. 

Wreszcie, nadopiekuńczość, nawet motywowana czułością, może maskować lęk dorosłego. Z pewnością ma ona na celu ułatwienie dziecku drogi, chroniąc je przed potknięciami, cierpieniem czy frustracją, ale życie wolne od wszelkich trudności nie czyni go silniejszym i może prowadzić do uzależnienia. Dojrzała miłość nie usuwa wszystkich przeszkód; uczy, jak je pokonywać.

Święty Jan Chryzostom , jeden z wielkich Doktorów Kościoła, przypominał nam już, że rodzice nie powinni drażnić swoich dzieci, lecz wychowywać je w zrównoważony sposób. Dziecko nie potrzebuje stałego opiekuna, ale dorosłego, który pracował nad sobą, potrafiącego stawiać granice bez upokarzania i korygować z życzliwością, nie przerzucając na nie własnych ran.  

Rodzice często chcą uczyć czegoś, czego sami jeszcze w pełni nie zinternalizowali. Pragną pewnych siebie dzieci, podczas gdy sami czasami żyją w strachu; pragną odważnych dzieci, jednocześnie wpajając im własne lęki; pragną autentycznych dzieci, ale powstrzymuje ich osąd innych. Dziecko dostrzega te sprzeczności i musi nauczyć się lawirować między aspiracjami a ograniczeniami rodziców. 

Edukacja nie polega na tworzeniu idealnych dzieci, lecz na kształtowaniu autentycznych jednostek, zdolnych do samostanowienia bez ciągłego nadzoru, rozwijania własnego osądu i pozostawania cichym w obliczu trudności. Amerykański psycholog Carl Rogers (1902–1987) podkreślał, że rozwój osobisty rozkwita w atmosferze autentyczności i akceptacji. Poczucie bezwarunkowej miłości za to, kim się naprawdę jest, stwarza dziecku przestrzeń, w której może ono lepiej rozumieć siebie i wyrażać się bardziej otwarcie. 

Autentyczność przejawia się również w głębi edukacji: nie chodzi tu tyle o wpajanie właściwych zachowań społecznych, co o rozwijanie sumienia moralnego, o uczenie ludzi ukrywania niedoskonałości, a raczej o ich zrozumienie, aby je przekształcić, o noszenie maski, a nie o naukę bycia sobą. Autentyczna edukacja stawia na pierwszym miejscu przebudzenie świadomości wykraczającej poza pozory. 

Dziecko potrzebuje granic, ale przede wszystkim silnej więzi emocjonalnej, w której nie musi udowadniać swojej wartości. Kiedy dom ceni jedynie zewnętrzną doskonałość, dziecko uczy się ukrywać swoje błędy. I odwrotnie, kiedy rodzice pielęgnują prawdę, odpowiedzialność i czułość, dziecko uczy się dorastać z pewnością siebie i spokojem, gotowe stać się sobą bez lęku.