Papież Leon XIV w Algierii: wizyta o złożonych konsekwencjach geopolitycznych

Po przybyciu do Algierii 13 kwietnia 2026 roku papież odwiedzi trzeci – po Turcji i Libanie (2025) – kraj o większości muzułmańskiej (nie licząc Włoch). Ta pierwsza papieska wizyta w Algierii nabiera szczególnego znaczenia w kontekście napiętej sytuacji międzynarodowej, naznaczonej wojną na Bliskim Wschodzie oraz napięciami dyplomatycznymi między Francją a Algierią.

Znaczenie dialogu międzyreligijnego i współpracy kulturalnej w budowaniu pokoju i braterstwa podkreślono już podczas wizyty prezydenta Algierii Abdelmadżida Tebboune w Watykanie 24 lipca 2025 roku, która zapoczątkowała przygotowania do papieskiej podróży.

Dziewięć miesięcy później ta bezprecedensowa wizyta odbywa się w realiach wyraźnie pogorszonej sytuacji międzynarodowej, związanej z trwającą wojną na Bliskim Wschodzie. Algieria czerpie gospodarcze korzyści z kryzysu, który winduje ceny ropy i gazu, jednak jej władze sprzeciwiają się ofensywie izraelsko-amerykańskiej. W tym kontekście papież postrzegany jest jako potencjalny partner, mogący równoważyć wpływy największych mocarstw.

Relacje medialne ze świata arabskiego sugerują, że wypowiedzi papieża na temat konfliktu izraelsko-palestyńskiego są przyjmowane pozytywnie przez znaczną część opinii publicznej. Jego dystans wobec administracji Donalda Trumpa podważył ponadto obawy, że amerykańskie obywatelstwo Leona XIV mogłoby utrudniać relacje z krajami globalnego Południa.

Wizytę biskupa Rzymu można również odczytywać w kontekście zacieśniania relacji między Włochami a Algierią. Od początku wojny w Ukrainie rządy Mario Draghiego, a następnie Giorgii Meloni, dążyły do dywersyfikacji źródeł energii, zwracając się ku Algierii jako alternatywie dla Rosji.

Podpisane umowy handlowe zaowocowały kilkoma wizytami prezydenta Algierii we Włoszech. 23 lipca 2025 roku, w przeddzień wizyty w Watykanie, Tebboune uczestniczył w międzyrządowym spotkaniu w Rzymie, gdzie został przyjęty przez prezydenta Włoch Sergio Mattarellę.

Papież znajduje się również w delikatnej sytuacji w związku z kryzysem w relacjach francusko-algierskich. Zbliżenie Rzymu i Algieru stanowi przeciwwagę dla napięć między Algierią a Francją, związanych m.in. z ograniczeniami wizowymi oraz sprawą uwięzienia pisarza Boualema Sansala, zwolnionego w listopadzie 2025 roku po mediacji niemieckiej.

Niedawna wizyta francuskiego ministra spraw wewnętrznych Laurenta Nuñeza w Algierze, gdzie został przyjęty przez prezydenta Tebboune, umożliwiła wznowienie dialogu na najwyższym szczeblu. 3 kwietnia ogłoszono oficjalnie powrót do współpracy w obszarach bezpieczeństwa, wymiaru sprawiedliwości i migracji, po niemal rocznym zamrożeniu relacji.

Jednym z głównych punktów spornych pozostaje kwestia Sahary Zachodniej, po tym jak prezydent Emmanuel Macron uznał marokańską suwerenność nad tym terytorium. W obliczu napięć rośnie rola przywódców religijnych – kardynała Jean-Paula Vesco, arcybiskupa Algieru, oraz rektora Wielkiego Meczetu w Paryżu, Chems-Eddine’a Hafiza – którzy starają się podtrzymywać dialog między oboma krajami.

W kontekście historycznych napięć, związanych z francuską kolonizacją zakończoną w 1962 roku, szczególne znaczenie będą miały słowa papieża wygłoszone przy pomniku męczenników wojny o niepodległość. Według źródeł papież przemówi po angielsku, a nie po francusku – co można interpretować zarówno jako ukłon w stronę międzynarodowego charakteru Kościoła w Algierii, jak i symboliczne zdystansowanie się od kolonialnej przeszłości.

Wybór odniesień podczas wizyty – na przykład nawiązanie do hiszpańskich zakonnic z Bab El Oued zamiast do postaci silnie związanych z dziedzictwem francuskim – również może być odczytywany jako próba zachowania tej równowagi. Jednocześnie wiele wskazuje na to, że papież odda hołd ofiarom tzw. „Czarnej Dekady”.

Jednym z bardziej drażliwych tematów jest sprawa francuskiego dziennikarza sportowego Christophe’a Gleizesa, skazanego na siedem lat więzienia za „propagowanie terroryzmu” i „posiadanie materiałów godzących w interes narodowy”. Gleizes, katolik, był wielokrotnie odwiedzany w więzieniu przez kardynała Vesco.

Według doniesień prezydent Emmanuel Macron mógł poruszyć tę sprawę podczas spotkania z papieżem 10 kwietnia w Watykanie, na krótko przed jego wyjazdem do Algierii. Istnieje pewien precedens: w 2010 roku Nicolas Sarkozy zwrócił się do Benedykta XVI o wsparcie w sprawie Florence Cassez, uwięzionej w Meksyku.

Zaangażowanie Watykanu i lokalnego episkopatu przyczyniło się ostatecznie do jej uwolnienia w 2013 roku, po ujawnieniu nieprawidłowości w śledztwie.

Wizyta papieża ma również wymiar rywalizacji regionalnej. Dla Algierii stanowi okazję do wzmocnienia swojej pozycji w Afryce oraz na arenie międzynarodowej, zwłaszcza w kontekście wizyty papieża Franciszka w Maroku w 2019 roku, która została chłodno przyjęta w Algierze.

Podobne reakcje towarzyszyły wcześniejszej wizycie Jana Pawła II w Maroku w 1985 roku, szczególnie jego spotkaniu z młodzieżą muzułmańską w Casablance.

Jak zauważa jeden z afrykańskich dyplomatów przy Stolicy Apostolskiej, przyjęcie papieża to dla prezydenta Tebboune wyraźny gest polityczny. Choć Algieria ma mniejsze wpływy w Afryce Subsaharyjskiej niż Maroko, symbolicznie umacnia swoją pozycję jako pierwszy etap tej afrykańskiej podróży papieża.

Dyplomata określa wizytę jako „mocny gest”, jednocześnie wskazując na ryzyko jej politycznego wykorzystania przez władze. Podkreśla jednak, że może ona przyczynić się do poprawy sytuacji katolików w Algierii, którzy w większości są migrantami z innych krajów afrykańskich.

Tłumaczenie z francuskiej edycji Aletei.