Wykiwał rzymskich legionistów. 5 ciekawostek o św. Atanazym Wielkim

Oto 5 ciekawostek o św. Atanazym Wielkim: biskupie i doktorze Kościoła.

Rok 356. Cesarz Konstancjusz II wysyła do Aleksandrii oddział wojska, by aresztować krnąbrnego biskupa. Żołnierze otaczają kościół w środku liturgii. I co robi Atanazy? Nakazuje diakonom zaintonować psalm, a sam – pod osłoną tłumu wiernych – spokojnie wymyka się przez boczne wyjście. Według jego własnego opisu (zachowanego w Historia Arianorum) wyglądało to niemal jak scena z komedii: legioniści szukają biskupa, a on płynie już Nilem w przeciwnym kierunku.

Co więcej, gdy na rzece dogania go inna łódź z żołnierzami i pytają, czy nie widział Atanazego – ten odpowiada spokojnie, że owszem, jest niedaleko, niech się pospieszą, to go jeszcze dogonią.

Pięć wygnań w ciągu 45 lat biskupstwa – to nieoficjalny rekord, który Atanazy raczej wolałby nie bić. Przebywał na zesłaniu łącznie ponad 17 lat: najpierw w Trewirze (dziś Niemcy), potem w Rzymie, potem na pustyni egipskiej wśród mnichów, a w pewnym momencie – dosłownie w grobowcu swojego ojca poza Aleksandrią, czekając, aż sytuacja polityczna się zmieni.

Dla porządku: był biskupem przez 45 lat, z czego niemal połowę spędził poza swoją diecezją. A mimo to nie podpisał ariańskiego wyznania wiary. Kiedy doradcy mówili mu, że cały świat jest przeciw niemu, miał odpowiedzieć: „Atanazy contra mundum" – Atanazy przeciw światu. 

Około roku 360 Atanazy pisze „Żywot świętego Antoniego” – biografię słynnego pustelnika, z którym przyjaźnił się osobiście. Książka rozchodzi się po całym cesarstwie z prędkością, jakiej późnoantyczny świat jeszcze nie widział. Dociera do Italii, Galii, Afryki Północnej.

Efekt? Tysiące ludzi porzuca miasta i rusza na pustynię, by naśladować Antoniego. Rodzi się monastycyzm chrześcijański jako ruch masowy. Sam Augustyn z Hippony pisze w „Wyznaniach”, że właśnie ta lektura była jednym z impulsów jego nawrócenia.

W 367 roku Atanazy wysyła do egipskich wspólnot monastycznych swój 39. List Wielkanocny. I tam, mimochodem, wymienia – po raz pierwszy w historii – dokładnie 27 ksiąg Nowego Testamentu. Te same, które mamy dziś. To najstarszy znany dokument, w którym kanon Nowego Testamentu wygląda tak jak nasz.

Starożytne źródła – między innymi Grzegorz z Nazjanzu w mowie pochwalnej na cześć Atanazego – opisują go jako człowieka drobnego, niskiego i niepozornego z wyglądu.

A jednak ten niepozorny człowiek stawiał czoła kolejnym cesarzom, prowadził polemiki z całymi synodami, pisał traktaty, ukrywał się, wracał i znowu pisał. Fizyczność była jedyną małą rzeczą w Atanazym. Ducha miał ponadwymiarowego!