Sprawa zaczęła się 4 marca 2026 roku, gdy RATP — za pośrednictwem swojej agencji reklamowej Médias Transports — odmówiła przyjęcia kampanii plakatowej portalu Tribune Chrétienne. Portal planował kampanię na stacji Saint-Lazare paryskiego metra: proste plakaty z nazwą redakcji, adresem strony, linią programową „aktualności chrześcijan we Francji i na świecie" oraz logo — krzyżem.
Agencja wyjaśniła, że materiały zawierają „kilka symboli lub terminów religijnych" i że „sam przedmiot przekazu ma charakter wyznaniowy". Wskazano konkretnie: krzyż w logo, wzmiankę o aktualności chrześcijańskiej oraz sformułowania nawiązujące do Ewangelii, jak „wydobądźmy Prawdę z cienia" czy „aby światło trwało". Konkluzja brzmiała: kampania o charakterze wyznaniowym jest niezgodna z zasadą neutralności obowiązującą w przestrzeniach reklamowych transportu publicznego. Portal mógłby wrócić do negocjacji — pod warunkiem gruntownego przeprojektowania materiałów, tak by stały się „neutralne i uniwersalne", czyli pozbawione wszelkich odniesień do chrześcijaństwa.
Kilka tygodni później do odmowy RATP dołączył — ratusz paryski — rozciągając zakaz na wszystkie nośniki reklamowe w przestrzeni miejskiej objętej umową z koncesjonariuszem. W oficjalnym piśmie dział prawny ratusza powołał się na art. 28 ustawy z 9 grudnia 1905 roku o rozdziale Kościoła od państwa, który zakazuje eksponowania symboli lub emblematów religijnych w przestrzeni publicznej. Ratusz zażądał usunięcia co najmniej krzyża i cytatu ewangelicznego, a ponadto — samego sformułowania: „Z Tribune Chrétienne wydobądźmy Prawdę z cienia".
Co znajdowało się na plakatach?
Warto podkreślić skromność zakwestionowanych materiałów. Plakaty zawierały nazwę redakcji: Tribune Chrétienne, adres strony: tribunechretienne.com, linię programową: „aktualności chrześcijan we Francji i na świecie", logo — krzyż będący znakiem rozpoznawczym portalu, nawiązania do tematyki światła i prawdy w nawiązaniu do lokalizacji (stacja Saint-Lazare).
Nie było tam treści politycznych, wezwań, ani treści, które można by uznać za prowokacyjne. Redakcja zaznacza, że setki innych tytułów reklamuje się codziennie w przestrzeni publicznej w analogiczny sposób — podając nazwę, profil i identyfikację wizualną.
Argument prawny i jego interpretacja
Ustawa z 9 grudnia 1905 roku jest kamieniem węgielnym francuskiej laïcité — zasady świeckości. Jej celem było „zagwarantowanie wolności sumienia" i oddzielenie instytucji państwowych od wyznań religijnych. Przepis artykułu 28, przywołany przez paryski ratusz, dotyczy jednak w pierwszym rzędzie budynków i przestrzeni publicznych zarządzanych przez państwo — nie reklamy prywatnych mediów.
Tribune Chrétienne i jej prawnicy wskazują, że interpretacja zastosowana przez ratusz i RATP wypacza ducha ustawy. Laïcité gwarantuje neutralność państwa, nie nakazuje zaś milczenia obywatelom ani usuwania tożsamości z przestrzeni publicznej. Zastosowanie art. 28 wobec reklamy prywatnego medium jest — ich zdaniem — rozszerzeniem daleko wykraczającym poza litery i cel prawa.
Adwokat portalu stwierdził wprost, że decyzja RATP „nie ma innej treści niż wola ocenzurowania prawa do komunikacji medium, które jest otwarcie chrześcijańskie".
Podwójny standard?
Redakcja wskazuje na jaskrawą asymetrię w stosowaniu zasady neutralności. W tym samym czasie, gdy odrzucano plakaty Tribune Chrétienne, na stacji Saint-Lazare pojawiała się wielkoformatowa kampania firmy Western Union — z lampionami i sloganem „Prześlij, podziel się i świętuj". Kampania używała wizualnych kodów jednoznacznie kojarzonych z Ramadanem, nie nazywając wprost żadnego święta religijnego. Według portalu, ta kampania przeszła bez przeszkód.
Wcześniej Médias Transports odmówiła również wyświetlenia reklamy filmu fabularnego „Sacré-Cœur", a lata temu — filmowi „Les prêtres". W tym samym czasie w metrze pojawiały się reklamy serwisu Gleeden promującego zdrady małżeńskie.
Echo Igrzysk Olimpijskich 2024
Tribune Chrétienne przypomina w tym kontekście incydent z Letnich Igrzysk Olimpijskich w Paryżu w 2024 roku. Podczas przygotowań do transmisji i materiałów wizualnych związanych z ceremonią cyfrowo usunięto krzyż ze szczytu kopuły Hôtel des Invalides — budowli, w której mieści się kościół. Decyzja wywołała wówczas oburzenie środowisk katolickich we Francji i za granicą.
Dla redakcji portalu ten precedens nabiera dziś nowego znaczenia: wpisuje się w tendencję, w której symbole chrześcijańskie są „naturalnie" usuwane z przestrzeni wizualnej — nie na mocy wyroku sądowego, lecz w drodze administracyjnej interpretacji zasady neutralności.
Reakcja redakcji i zapowiedź procesów sądowych
Tribune Chrétienne nie zamierza przyjąć decyzji bez walki. Jeszcze przed odmową paryskiego ratusza portal skierował sprawę przeciwko Médias Transports na drogę sądową — zarzucając dyskryminację wobec medium chrześcijańskiego. Teraz zapowiada analogiczne postępowanie przeciwko miastu Paryż.
W komunikacie redakcja formułuje to w słowach nie pozostawiających wątpliwości co do intencji: „Nie chodzi o roszczenie sobie przywileju, lecz o obronę fundamentalnej wolności: wolności istnienia i wyrażania siebie bez konieczności ukrywania, kim się jest. Odmowa krzyża, odmowa odniesienia do Ewangelii, odmowa samego słowa «chrześcijański» w przestrzeni publicznej nie chroni neutralności, lecz ustanawia celowe wymazywanie".
Pytanie szersze
Sprawa Tribune Chrétienne wykracza poza jeden portal czy jedną kampanię reklamową. Stawia pytanie fundamentalne dla interpretacji francuskiej laïcité: gdzie kończy się neutralność przestrzeni publicznej zarządzanej przez władze, a gdzie zaczyna się ograniczenie wolności wypowiedzi podmiotów prywatnych?
Odpowiedź na to pytanie należy teraz do sądów.
