Irlandzki jezuita uwiecznił ostatnie chwile Titanica

Kiedy myślimy o obrazach związanych z nieszczęsnym Titanikiem, wielu z nas widzi oczami wyobraźni Leonarda DiCaprio i Kate Winslet stojących razem na dziobie statku.

Ten obraz jest oczywiście hollywoodzką fikcją. Istnieją jednak prawdziwe fotografie statku i jego pasażerów, wykonane krótko przed katastrofą.

Najbardziej znane z nich zrobił jezuita — ojciec Francis Browne SJ.

Browne urodził się 3 stycznia 1880 r. w Cork w Irlandii (która w tamtym czasie, przed uzyskaniem niepodległości, należała do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii). Był najmłodszym z ośmiorga dzieci zamożnej i wpływowej rodziny.

Mogłoby się wydawać, że był to niezwykle uprzywilejowany początek życia. W rzeczywistości jednak bardzo wcześnie doświadczył cierpienia. Jego matka zmarła zaledwie osiem dni po jego narodzinach — dzień po chrzcie syna. Kilka lat później ojciec Browne’a utonął podczas kąpieli.

Osierocony chłopiec wychowywał się pod opieką starszego rodzeństwa oraz wuja, katolickiego biskupa z hrabstwa Cork w Irlandii.

Browne uczęszczał do kilku renomowanych szkół katolickich. Później odbył długą podróż po Europie, podczas której rozwinął swoją pasję do fotografii. Aparat fotograficzny otrzymał w prezencie właśnie od wuja.

Po powrocie do Irlandii rozpoczął studia na University College Dublin, znanym wówczas jako Royal University of Ireland. Jednym z jego kolegów był James Joyce, który wiele lat później sportretował Browne’a w słynnej powieści „Finnegans Wake”.

Po ukończeniu studiów Browne, przygotowujący się do kapłaństwa w zakonie jezuitów, studiował filozofię we Włoszech, a następnie wrócił do Dublina, gdzie wykładał w jezuickim Belvedere College.

W 1909 r. Browne i jego wuj — biskup — spotkali się prywatnie z papieżem Piusem X, późniejszym świętym Piusem X. Papież zgodził się nawet na krótką sesję fotograficzną.

W 1912 r. wuj Browne’a kupił mu bilet pierwszej klasy na część dziewiczego rejsu Titanica. Jezuita wszedł na pokład 10 kwietnia 1912 r. w Southampton w Wielkiej Brytanii. Podczas podróży wykonał wiele fotografii, a także poznał bogate amerykańskie małżeństwo, które — najwyraźniej zachwycone jego towarzystwem — zaproponowało, że opłaci mu dalszą podróż aż do Nowego Jorku i z powrotem.

Była to propozycja niezwykła. Tylko nieliczni ludzie na świecie mieli szansę przeżyć transatlantycki rejs podczas inauguracyjnej podróży Titanica.

Rozważając tę hojną ofertę, Browne wysłał telegram do swojego jezuickiego przełożonego z prośbą o zgodę. Odpowiedź była krótka: odmowa. Browne opuścił Titanic 11 kwietnia w Queenstown w Irlandii, nie mając pojęcia, jak wielkie szczęście właśnie go spotkało.

Titanic po zderzeniu z górą lodową zatonął w lodowatych wodach północnego Atlantyku o godz. 2:20 nad ranem 15 kwietnia — niespełna cztery dni po zejściu ojca Browne’a na ląd.

Kiedy doszło do katastrofy, ojciec Browne był już z powrotem w Dublinie. Tragiczny los Titanica sprawił, że jego fotografie — ostatnie znane zdjęcia wielu pasażerów i członków załogi, w tym kapitana — zaczęły być gorączkowo poszukiwane przez redakcje na całym świecie. Firma Kodak podarowała mu nawet dożywotni zapas filmów fotograficznych — niezwykle cenny prezent w epoce sprzed fotografii cyfrowej.

Już wtedy znany jako fotograf, Browne został wyświęcony na kapłana 31 lipca 1915 r. Wkrótce po święceniach rozpoczął służbę podczas I wojny światowej jako kapelan Gwardii Irlandzkiej.

Choć nie brał udziału w walkach, posługa ta była niezwykle niebezpieczna. Browne wielokrotnie odnosił obrażenia i omal nie zginął po ataku gazowym. Za odwagę został odznaczony brytyjskim Krzyżem Wojskowym oraz francuskim Krzyżem Wojennym.

Po wojnie wrócił do Dublina i posługiwał jako kapłan w kościele św. Franciszka Ksawerego. Jednak — podobnie jak wielu weteranów I wojny światowej — przez lata zmagał się ze skutkami zatrucia gazami bojowymi.

W 1924 r., zgodnie z zaleceniem lekarzy, ojciec Browne wyruszył statkiem do Australii, by dojść do zdrowia w łagodniejszym klimacie. Także podczas tej podróży nie rozstawał się z aparatem fotograficznym.

Po powrocie ponownie podjął pracę duszpasterską w Dublinie, a później dołączył do jezuickiego dzieła rekolekcji i misji. Przez kolejne dekady robił to, co kochał najbardziej: głosił kazania, podróżował i fotografował Irlandię.

Ojciec Francis Browne zmarł w Dublinie 7 lipca 1960 r. Miał 80 lat.

W 1985 r., około 25 lat po jego śmierci, jego historia znów ujrzała światło dzienne. Inny jezuita, ojciec Edward O’Donnell, przeglądał archiwa starego domu zakonnego w Dublinie, gdy natrafił na wielki kufer. W środku znajdowało się ponad 40 tys. negatywów ze zdjęciami wykonanymi przez ojca Browne’a — człowieka, który przypadkiem ocalał z Titanica i pozostawił światu jego ostatnie obrazy.

Artykuł tłumaczony z portugalskiej wersji Aletei.