Męczeństwo w dymie krematorium. Wkrótce beatyfikacja 9 salezjanów

Słudzy Boży ks. Jan Świerc SDB, ks. Ignacy Antonowicz SDB, ks. Karol Golda SDB, ks. Włodzimierz Szembek SDB, ks. Franciszek Harazim SDB, ks. Ludwik Mroczek SDB, ks. Ignacy Dobiasz SDB, ks. Kazimierz Wojciechowski SDB i ks. Franciszek Miśka SDB zostaną włączeni w poczet błogosławionych. 6 czerwca w Sanktuarium św. Jana Pawła II w Krakowie odbędzie się uroczysta Eucharystia, podczas której dołączą oni do grona błogosławionych Kościoła.

Kiedy we wrześniu 1939 roku Wehrmacht i Armia Czerwona rozdarły Polskę na dwoje, w Krakowie i pobliskim Oświęcimiu działały prężne wspólnoty salezjańskie, które od dziesięcioleci realizowały charyzmat ks. Jana Bosko: wychowanie młodzieży przez miłość, rozum i wiarę. Właśnie ten charyzmat uczynił z nich cel numer jeden dla hitlerowskiego aparatu terroru.

Dla III Rzeszy salezjański oratorium, internat i szkoła zawodowa nie były niewinną działalnością charytatywną, ale kuźnią polskiej tożsamości. Ksiądz, który uczył chłopca śpiewu, stolarstwa czy algebry, uczył go zarazem, że jest Polakiem i katolikiem – a to w oczach Generalnego Gubernatorstwa oznaczało opór. Akcja AB (Außerordentliche Befriedungsaktion), zaplanowana już wiosną 1940 roku eksterminacja polskiej inteligencji i duchowieństwa, trafiła na salezjanów jak sierp w żyto. Gestapo wiedziało, kogo szukać.

Dziewięciu spośród aresztowanych salezjanów zginęło śmiercią męczeńską. 6 czerwca 2026 roku w Sanktuarium św. Jana Pawła II na krakowskich Białych Morzach odbędzie się ich beatyfikacja. Wybór miejsca nie jest przypadkowy. Młody Karol Wojtyła był świadkiem aresztowania sześciu z nich. 

Poniżej przedstawiamy krótkie biogramy przyszłych błogosławionych. 

Ks. Jan Świerc urodził się 29 kwietnia 1877 roku w Królewskiej Hucie (dzisiejszym Chorzowie) i już jako młody człowiek wyjechał do Turynu, gdzie rozpoczął formację w Zgromadzeniu Salezjańskim. Po święceniach kapłańskich w 1903 roku wrócił do Polski, angażując się w rozwój dzieł salezjańskich jako wychowawca, dyrektor i duszpasterz. Organizował nowe placówki, pomagał ofiarom wojny, a także przyczynił się do umocnienia obecności salezjanów w różnych częściach kraju. Przez wiele lat kierował domami zakonnymi m.in. w Oświęcimiu, Kielcach, Przemyślu, Lwowie i Krakowie, ciesząc się opinią gorliwego kapłana i przełożonego. W maju 1941 roku został aresztowany przez Niemców i osadzony w więzieniu Montelupich, skąd trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Już drugiego dnia pobytu w obozie był brutalnie torturowany podczas niewolniczej pracy na żwirowisku i poniósł śmierć męczeńską, modląc się do końca mimo okrucieństwa oprawców. Zginął 27 czerwca 1941 roku w wieku 64 lat.

Ks. Ignacy Antonowicz urodził się 14 lipca 1890 roku w Więsławicach i już jako młody chłopiec trafił do salezjańskiego gimnazjum w Oświęcimiu, gdzie należał do pierwszych wychowanków tej wspólnoty. Po formacji zakonnej i studiach teologicznych we Włoszech został wyświęcony na kapłana w 1916 roku i szybko zdobył opinię wybitnego teologa, pedagoga i wychowawcy. Przez kolejne lata pełnił liczne odpowiedzialne funkcje w zgromadzeniu, m.in. profesora, katechety, dyrektora szkół i seminariów oraz kapelana wojskowego, ciesząc się ogromnym autorytetem. Znany był jako człowiek głębokiej duchowości, dobry spowiednik i skuteczny kierownik dusz, a jego praca wychowawcza obejmowała wiele placówek salezjańskich w Polsce i we Włoszech.

W 1941 roku został aresztowany przez gestapo w Krakowie i osadzony w więzieniu Montelupich, a następnie wywieziony do Auschwitz. Tam, po brutalnych torturach podczas pracy w karnej kompanii, został ciężko pobity i pozostawiony w stanie agonalnym. Jego męczeństwo wpisało się w los salezjanów zamordowanych w obozie 27 czerwca 1941 roku.

Ks. Karol Golda urodził się 23 grudnia 1914 roku w Tychach i już od najmłodszych lat wyróżniał się głęboką pobożnością oraz pragnieniem całkowitego poświęcenia życia Bogu. Jako nastolatek trafił do salezjańskiej szkoły w Oświęcimiu, a następnie wstąpił do Zgromadzenia Salezjańskiego, gdzie szybko dał się poznać jako człowiek zdolny, pracowity i pełen życzliwości wobec innych. Studiował filozofię i teologię, odbył formację w Rzymie, a święcenia kapłańskie przyjął w 1938 roku.

Był cenionym wychowawcą, miłośnikiem sportu i gorliwym duszpasterzem, szczególnie oddanym posłudze w konfesjonale. Podczas II wojny światowej pozostał wierny swojej misji, służąc wszystkim wiernym bez względu na narodowość, także Niemcom. Za udzielanie sakramentów niemieckiemu żołnierzowi został aresztowany przez Gestapo i osadzony w obozie koncentracyjnym Auschwitz. Po miesiącach tortur i prześladowań zginął tam 14 maja 1942 roku w wieku zaledwie 28 lat, pozostawiając świadectwo wierności kapłańskiemu powołaniu aż do śmierci.

Ks. Włodzimierz Szembek urodził się 22 kwietnia 1883 roku w Porębie Żegoty w rodzinie arystokratycznej, ale od młodości wyróżniał się prostotą życia, głęboką wiarą i wrażliwością na ubogich. Po studiach rolniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim prowadził majątek, jednocześnie angażując się w pomoc biednym i życie religijne, stopniowo odkrywając powołanie kapłańskie. W 1928 roku wstąpił do salezjanów, a w 1934 roku przyjął święcenia kapłańskie, po czym pełnił różne funkcje wychowawcze, administracyjne i duszpasterskie w zgromadzeniu.

W czasie II wojny światowej, mimo zagrożenia, pozostał przy swojej posłudze i dał się poznać jako człowiek odważny i gotowy poświęcić siebie za innych. W 1942 roku podczas obławy gestapo w Skawie dobrowolnie zgłosił się zamiast przełożonego, ratując jego życie. Został aresztowany, brutalnie torturowany w kilku więzieniach i obozach, aż trafił do Auschwitz. Tam, wyczerpany i ciężko ranny, zmarł 18 września 1942 roku, dając świadectwo heroicznej miłości bliźniego i wierności Ewangelii.

Ks. Franciszek Harazim urodził się 22 sierpnia 1885 roku w Osinach na Śląsku w religijnej rodzinie, która zaszczepiła mu głęboką wiarę i przywiązanie do modlitwy. W wieku 16 lat rozpoczął naukę w salezjańskiej szkole w Oświęcimiu, gdzie rozwijał swoje życie duchowe oraz talent literacki. W 1907 roku wstąpił do Towarzystwa Salezjańskiego, a po ukończeniu studiów teologicznych przyjął święcenia kapłańskie w 1915 roku. Przez kolejne lata pełnił funkcje nauczyciela, wychowawcy, wykładowcy i dyrektora w salezjańskich placówkach w Oświęcimiu, Krakowie i Aleksandrowie Kujawskim. Współbracia cenili go za pokorę, takt i mądrość, a młodzież darzyła szacunkiem i zaufaniem. Był także utalentowanym pisarzem, tworząc m.in. teksty do salezjańskiego Misterium Męki Pańskiej, które podpisywał pseudonimem „Franciscus Silesius”. Aresztowany przez gestapo w 1941 roku, został przewieziony do obozu Auschwitz, gdzie po brutalnych torturach poniósł śmierć męczeńską 27 czerwca tego samego roku.

Ks. Ludwik Mroczek urodził się 11 sierpnia 1905 roku w Kętach w licznej, ubogiej rodzinie, a po wczesnej śmierci ojca wychowywał się pod opieką matki, która zdecydowała oddać go do salezjanów. Już jako młody chłopiec odnalazł swoje powołanie i po formacji w Zgromadzeniu Salezjańskim złożył śluby zakonne, a następnie przyjął święcenia kapłańskie w 1933 roku. Posługiwał jako wychowawca i duszpasterz w różnych miejscach Polski, szczególnie w pracy z młodzieżą, którą prowadził do sakramentów z wielką gorliwością i serdecznością. W czasie II wojny światowej został aresztowany przez gestapo w 1941 roku i trafił do więzienia Montelupich, a następnie do obozu Auschwitz. Tam był świadkiem śmierci współbraci i sam został ciężko pobity, co doprowadziło do wyniszczających infekcji i ropni w całym ciele. Mimo ogromnego cierpienia zachował wiarę i spokój, zyskując wśród współwięźniów opinię „tytana cierpienia”. Zmarł w obozie 5 stycznia 1942 roku, dając świadectwo wytrwałości i kapłańskiej wierności aż do końca.

Urodził się 14 stycznia 1880 roku w Ciochowicach na Górnym Śląsku w wielodzietnej, religijnej rodzinie. Od młodości czuł powołanie zakonne i po edukacji w szkołach salezjańskich we Włoszech wstąpił do Zgromadzenia Salezjańskiego, gdzie w 1908 roku przyjął święcenia kapłańskie. Po powrocie do Polski przez wiele lat pracował w różnych placówkach salezjańskich jako katecheta, wychowawca i spowiednik, słynąc z ogromnej cierpliwości, dobroci i duchowej mądrości. Szczególnie ceniono go za posługę w konfesjonale, gdzie pomagał zarówno młodzieży, jak i kapłanom.

Nie pełnił wysokich funkcji, lecz prowadził cichą, wierną i oddaną pracę duszpasterską. W 1941 roku został aresztowany przez gestapo i trafił do Auschwitz, gdzie już wkrótce został zamordowany podczas wyczerpującej pracy przymusowej.

Ks. Kazimierz Wojciechowski urodził się 16 sierpnia 1904 roku w Jaśle i już od dzieciństwa wyróżniał się pogodnym usposobieniem oraz zamiłowaniem do muzyki, sportu i pracy z młodzieżą. Wychowany w duchu salezjańskim, po latach formacji zakonnej złożył śluby wieczyste, a w 1935 roku przyjął święcenia kapłańskie, poświęcając się wychowaniu i katechizacji młodzieży. Pracował w wielu placówkach salezjańskich w Polsce jako nauczyciel muzyki, religii i organizator życia oratoryjnego, tworząc chóry, orkiestry i kluby sportowe. Był ceniony przez młodzież i przełożonych za energię, serdeczność oraz umiejętność budowania radosnej atmosfery wspólnoty.

W czasie II wojny światowej pozostał w duszpasterstwie, niosąc pomoc uciekinierom i kontynuując pracę wychowawczą mimo okupacji niemieckiej. W maju 1941 roku został aresztowany przez gestapo i osadzony w Auschwitz, gdzie 27 czerwca 1941 roku poniósł śmierć męczeńską w czasie brutalnej pracy przymusowej. Zginął wraz z innymi współbraćmi, pozostając wierny swojej kapłańskiej misji do końca.

Ks. Franciszek Miśka urodził się 5 grudnia 1898 roku w Świerczyńcu koło Bierunia Starego w wielodzietnej, głęboko religijnej rodzinie, która ukształtowała jego wrażliwość, patriotyzm i wiarę. Już jako młody chłopiec wstąpił na drogę salezjańską, a po studiach i formacji zakonnej przyjął święcenia kapłańskie w 1927 roku, oddając się pracy wychowawczej i duszpasterskiej w różnych placówkach. Pełnił ważne funkcje w zgromadzeniu, m.in. jako dyrektor i proboszcz w Lądzie nad Wartą, gdzie wyróżniał się odpowiedzialnością, troską o współbraci i duchowym autorytetem. Po wybuchu II wojny światowej został internowany przez Niemców w Lądzie, gdzie jako przełożony więzionych kapłanów podtrzymywał ich na duchu i dawał świadectwo niezłomnej wiary. W 1941 roku został deportowany do Dachau, gdzie doświadczył brutalnych tortur, pracy ponad siły i wyniszczenia organizmu. Mimo cierpienia do końca zachował postawę modlitwy i umacniał innych współwięźniów. Zmarł 30 maja 1942 roku w obozie, oddając życie jako świadek wierności i nadziei chrześcijańskiej.

Kościelno-prawna kategoria in odium fidei – męczeństwo zadane z nienawiści do wiary – wymaga precyzji, której historycy i teolodzy poświęcili w tym procesie beatyfikacyjnym wiele lat. Naziści zabijali polskich duchownych nie tylko dlatego, że byli Polakami, ale dlatego, że byli księżmi – nosicielami tożsamości, której III Rzesza zamierzała pozbawić podbitą Europę Środkową. To rozróżnienie jest istotne: prześladowanie miało wymiar zarazem narodowy i wyraźnie antyreligijny.

Dla dziewięciu salezjanów in odium fidei nabiera szczególnego wymiaru. Ks. Bosko uczył, że kapłan jest ojcem, bratem i przyjacielem młodego człowieka. System prewencyjny, oparty na rozumie, religii i miłości, nie był metodą pedagogiczną – był ewangelizacją życiem. Każda klasa, każde oratorium, każda spowiedź była aktem wiary publicznie wyrażonej. Kiedy hitlerowska machina zniszczyła tych ludzi, wymierzyła cios nie tylko w ich ciała, ale w sam rdzeń ich powołania: miłość do dziecka odrzuconego przez świat.

6 czerwca Kościół oficjalnie potwierdzi ich heroiczność, dołączając ich do grona błogosławionych.

Źródło: vaticannews.pl, opoka.org.pl, Życie Zakonne, Radio Rzseszów, kosciol.wiara.pl, niebo.salezjanie.pl