Czy można odmówić Komunii świętej do ust i na kolanach?

Kontrowersje w tej sprawie narastały w Argentynie przez kilka miesięcy. We wrześniu 2025 roku arcybiskup Mendozy, Marcelo Colombo — jednocześnie przewodniczący Konferencji Episkopatu Argentyny — publicznie oświadczył, że „w Argentynie komunię przyjmuje się na stojąco", powołując się na normy zatwierdzone przez episkopat. Słowa te wywołały natychmiastową reakcję środowisk katolickich przywiązanych do tradycyjnej formy przyjmowania sakramentu.

Do szczególnie jaskrawego incydentu doszło w Bazylice San Francisco w Mendozie, gdzie ksiądz miał publicznie upomnieć kilku parafian próbujących przyjąć Komunię na klęcząco. Według relacji jednej z obecnych osób, jednemu z wiernych odmówiono Eucharystii dopóki nie zgodził się przyjąć jej na stojąco i na rękę. Przypadek ten nagłośniły argentyńskie media katolickie, m.in. serwis El Wanderer.

Równolegle w diecezji San Luis biskup Gabriel Barba — jeszcze przed czerwcowym świętem Bożego Ciała 2025 roku — wydał wytyczne promujące przyjmowanie Komunii na rękę. Co więcej, kandydatom do posługi Nadzwyczajnych Szafarzy Eucharystii nakazano przyjmowanie Komunii wyłącznie na rękę, aby pełnili rolę „pedagogów" tej praktyki wśród wiernych. Decyzja ta szczególnie poruszyła lokalną społeczność: diecezja San Luis była przez wiele lat znana z silnej tradycji eucharystycznej kultywowanej przez poprzedniego biskupa, Juana Rodolfo Laise, gorącego orędownika Komunii do ust.

Według doniesień argentyńskich mediów katolickich, Dykasteria ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów przeprowadziła rozmowy z obydwoma hierarchami. Watykańska komisja potwierdziła, że „wierni mają swobodę przyjmowania Komunii Świętej zgodnie z metodami ustanowionymi przez Kościół, a ta wolność nie może być ograniczana". Ani jeden, ani drugi biskup nie mogą — w świetle prawa kościelnego — narzucać wiernym jedynego dopuszczalnego sposobu przyjmowania Eucharystii.

Stanowisko Watykanu ma solidne oparcie w dokumentach Stolicy Apostolskiej. Kluczowym aktem prawnym jest tu instrukcja Redemptionis Sacramentum wydana 25 marca 2004 roku przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Dokument ten, opracowany przy współpracy z Kongregacją Nauki Wiary i wydany za pontyfikatu Jana Pawła II, przypomina istniejące przepisy kościelne dotyczące Eucharystii.

Instrukcja (nr 91) stwierdza jednoznacznie:

Ten sam dokument potwierdza, że „każdy wierny zawsze ma prawo według swego uznania przyjąć Komunię świętą do ust". Przyjmowanie Komunii na rękę jest natomiast możliwością dopuszczoną indultem — czyli szczególnym zezwoleniem — udzielanym przez Stolicę Apostolską poszczególnym konferencjom episkopatów, które o to wnioskują. Co istotne, zezwolenie to nie znosi wcześniej istniejącego prawa wiernych do przyjmowania Komunii do ust.

Tradycja przyjmowania Komunii do ust — jako norma powszechna — sięga dokumentu Memoriale Domini z 1969 roku, w którym Paweł VI, dopuszczając praktykę Komunii na rękę w formie indultu, zachował jednocześnie dotychczasowy zwyczaj jako formę normatywną dla całego Kościoła. Prefekt watykańskiej Kongregacji ds. Kultu Bożego, kardynał Antonio Cañizares Llovera, niejednokrotnie podkreślał, że Komunia do ust pozostaje normą powszechną, a przyjmowanie jej na rękę — jedynie dopuszczonym wyjątkiem. „Jeśli strywializujemy Komunię Świętą, strywializujemy wszystko" — mówił kardynał.

Podobne napięcia pojawiają się w innych krajach. Na początku 2026 roku ponad trzydziestu kapłanów z diecezji Charlotte w Północnej Karolinie (USA) skierowało do Watykanu oficjalne pytania (dubia) po tym, jak miejscowy biskup Michael Martin nakazał usunięcie klęczników i balasek komunijnych z kościołów oraz zakazał ich używania przy udzielaniu Komunii. Biskupi i kardinałowie z różnych krajów wielokrotnie stawali po różnych stronach tej debaty, a przypadki odmowy Komunii wiernym klęczącym odnotowywano m.in. w Brazylii i Chile.

Sprawa argentyńska odsłania głębszy problem: jak daleko mogą posunąć się konferencje episkopatów i diecezje, wprowadzając lokalne normy liturgiczne, które — choć formalnie uzasadniane dokumentami posoborowymi — w praktyce ograniczają prawa zagwarantowane przez prawo powszechne Kościoła?

Redemptionis Sacramentum jest pod tym względem precyzyjne: „Wszystkie normy liturgiczne, jakie zgodnie z przepisami prawa Konferencja Episkopatu ustanowi dla swojego terytorium, muszą być przedłożone do zatwierdzenia przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, bez czego nie mają mocy obowiązującej." Lokalne regulacje nie mogą zatem uchylać praw wyraźnie chronionych przez prawo powszechne — a prawo do przyjmowania Komunii na klęcząco i do ust jest takim prawem.

Dla wielu wiernych przyjmowanie Komunii na klęcząco i do ust jest przede wszystkim aktem głębokiej adoracji i wyrazem wiary w rzeczywistą obecność Chrystusa w Eucharystii — postawą zakorzenioną w wielowiekowej tradycji Kościoła i praktyce świętych. Interwencja Watykanu wobec argentyńskich biskupów jest sygnałem, że Rzym — niezależnie od różnic duszpasterskich akcentów — nie zamierza tolerować faktycznego ograniczania tych praw przez lokalne władze kościelne.

Arcybiskup Colombo opublikował okólnik „Wobec tylu kłamstw i fake newsów", w którym zaprzeczył rzekomej sankcji watykańskiej i potępił działanie anonimowych blogów szerzących ataki na biskupów i kapłanów, ostrzegając przed nieodpowiedzialnym przekazywaniem niezweryfikowanych treści.

W rozmowie z Radio María Colombo stwierdził, że „nie ma w tej sprawie niczego" i że nigdy nie otrzymał żadnej oficjalnej komunikacji ze strony Watykanu.

Dyrektor Biura Komunikacji Konferencji Episkopatu Argentyny zaznaczył, że informacje o interwencji są „całkowicie fałszywe".

Portal El Wanderer podtrzymał swoje doniesienia, wskazując, że nigdy nie pisał o formalnych sankcjach kanonicznych, lecz o prywatnych rozmowach, i zauważył, że Colombo nie zaprzeczył wprost faktowi ich odbycia — co portal uznał za znamienne.