Episkopat solidarny z samorządowcami sprzeciwiającymi się transkrypcji małżeństw jednopłciowych

22 maja 2026 r. minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski oraz minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński podpisali rozporządzenie wprowadzające nowe wzory aktów małżeństwa. Umożliwia ono transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych we wszystkich polskich urzędach stanu cywilnego — bez wyroku sądu. Rozporządzenie wchodzi w życie pod koniec sierpnia 2026 r. i jest następstwem wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z listopada 2025 r. oraz marcowego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Decyzja rządu wywołała natychmiastową reakcję środowisk samorządowych i kościelnych stojących na straży konstytucyjnej definicji małżeństwa.

Jednym z pierwszych głosów sprzeciwu była deklaracja burmistrza Zakopanego Łukasza Filipowicza, który wprost oznajmił, że zakopiański USC będzie odmawiał dokonywania transkrypcji. Argumentował, że przepisy nie zmieniają Konstytucji, a gmina nie ma prawa interpretować prawa w sposób sprzeczny z ustawą zasadniczą — bez uprzedniej zmiany przepisów wyższego rzędu. „Stoimy na stanowisku, że jest to niezgodne z konstytucją i niezgodne z obowiązującymi przepisami" — podkreślił. Przykład Zakopanego nie jest odosobniony; podobne stanowiska zaczęły pojawiać się w kolejnych samorządach.

Słowo bp. Jeża wychodzi naprzeciw właśnie takim postawom. Hierarcha wyraził szczególne uznanie dla tych przedstawicieli władz lokalnych, którzy publicznie i jednoznacznie odmówili wdrożenia nowych procedur. Jak podkreślił, ich postawa dowodzi, że istnieją wartości nadrzędne, których nie można poświęcić dla świętego spokoju ani pod wpływem zewnętrznych nacisków. Publiczny sprzeciw i ochrona pracowników urzędów przed działaniami sprzecznymi z polskim porządkiem prawnym to, zdaniem biskupa, niezwykle potrzebne świadectwo.

Centralnym argumentem bp. Jeża jest prymat Konstytucji RP — zasada wielokrotnie potwierdzana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Artykuł 18 Konstytucji stanowi, że małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. Jak wskazał biskup, żadne zewnętrzne instytucje ani unijne trybunały nie mają prawa narzucać Polsce odmiennej definicji rodziny, a próby wdrażania procedur urzędowych z pominięciem Konstytucji — choćby przeprowadzane stopniowo pod pozorem wykonywania wyroków sądowych — stanowią uderzenie w suwerenność polskiego porządku prawnego.

Warto odnotować, że sam Naczelny Sąd Administracyjny w swoim marcowym postanowieniu wyraźnie zastrzegł, iż transkrypcja nie przesądza automatycznie o zakresie praw par jednopłciowych w polskim prawie publicznym, prywatnym, administracyjnym ani rodzinnym — co potwierdza, że spór prawny daleko wykracza poza techniczny akt wpisu do rejestru.

Bp Jeż przywołał niedawne wydarzenie duchowe: narodowy Akt Zawierzenia Samorządu Terytorialnego Matce Bożej i św. Kindze, dokonany na Jasnej Górze w uroczystość Zesłania Ducha Świętego. Wypowiedziane wówczas słowa — prośba o dar mądrości, o „męstwo w wyznawaniu wiary oraz odwagę w budowaniu wspólnot opartych na prawdzie i sprawiedliwości" — nabrały, jak zaznaczył hierarcha, niemal profetycznego znaczenia. Święta Kinga, przywołana jako patronka samorządowców i wzór mądrej oraz uświęconej modlitwą gospodarności, staje się w tym kontekście duchową towarzyszką tych, którzy dziś bronią instytucji małżeństwa w swoich wspólnotach lokalnych.

W swoim słowie bp Jeż sięgnął po nauczanie świętego Jana Pawła II: „Historia uczy, iż demokracja bez wartości łatwo przemienia się w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm". W obliczu narastającej presji na instytucje samorządowe, by stosowały procedury kolidujące z Konstytucją i sumieniem, słowa papieża-Polaka brzmią wyjątkowo aktualnie.

Bp Andrzej Jeż zapewnił samorządowców o modlitwie oraz pełnym duchowym i moralnym wsparciu Kościoła i rzeszy ludzi dobrej woli. Prosząc Boga przez wstawiennictwo Pani Jasnogórskiej, świętej Kingi oraz świętego Tomasza Morusa — patrona mężów stanu, który oddał życie za wierność prawemu sumieniu — wyraził nadzieję, że niezłomna postawa włodarzy stanie się świadectwem dla całego społeczeństwa.

Słowo wsparcia zostało wydane 27 maja 2026 roku w Warszawie i sygnowane przez bp. Andrzeja Jeża jako Delegata KEP ds. Samorządowców i Pracowników Administracji Samorządowej.

Publikujemy tekst Słowa: 

Szanowni Państwo, Przedstawiciele Władz Samorządowych,

z głęboką uwagą i pasterską troską obserwuję wydarzenia związane z rosnącą presją na dokonywanie transkrypcji zagranicznych aktów związków jednopłciowych do polskiego rejestru prawnego. Wyroki sądów oraz nowe wytyczne administracyjne stawiają Państwa, jako gospodarzy naszych miast i gmin oraz zwierzchników administracji lokalnej, przed bardzo trudnym wyborem między technicznym wdrażaniem narzucanych interpretacji a wiernością prawemu sumieniu i polskiemu prawu zasadniczemu.

W tym szczególnym czasie pragnę skierować słowa uznania, solidarności i duchowego wsparcia do tych samorządowców, którzy z odwagą oświadczyli, że nie dopuszczą w podległych im urzędach do procedur uderzających w tożsamość małżeństwa i rodziny. Państwa publiczny sprzeciw i ochrona podległych pracowników przed działaniami sprzecznymi z polskim porządkiem prawnym to niezwykle potrzebne świadectwo. Pokazuje ono, że istnieją wartości nadrzędne, których nie można poświęcić dla świętego spokoju czy pod wpływem zewnętrznych nacisków. Opieracie się Państwo na gruncie najwyższego prawa Rzeczypospolitej. Zgodnie z fundamentalną zasadą ustrojową oraz jednoznacznym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, Konstytucja RP posiada absolutny prymat nad prawem europejskim i międzynarodowym. Suwerenność moralna i prawna naszej Ojczyzny oznacza, że żadne zewnętrzne instytucje ani unijne trybunały nie mają prawa narzucać Polsce definicji rodziny. W art. 18 naszej Konstytucji została ona w sposób nienaruszalny określona jako związek kobiety i mężczyzny. Próby wdrażania procedur urzędowych tylnymi drzwiami, z pominięciem Konstytucji, są uderzeniem w suwerenność porządku prawnego. Państwa odważna postawa skutecznie nas przed tym broni.

Zaledwie kilka dni temu, w Uroczystość Zesłania Ducha Świętego, na Jasnej Górze dokonany został narodowy Akt Zawierzenia Samorządu Terytorialnego Matce Bożej i św. Kindze. Wypowiedziane tam słowa nabierają dziś profetycznego znaczenia. Wołaliśmy wówczas o dar mądrego serca i światło Ducha Świętego dla tych, którzy budują ład w naszych miastach i miejscowościach. Przywoływaliśmy postać św. Kingi – mądrej i łaskawej Patronki samorządowców – jako wzoru gospodarności uświęconej modlitwą, prosząc dla Państwa o „męstwo w wyznawaniu wiary oraz odwagę w budowaniu wspólnot opartych na prawdzie i sprawiedliwości”. Dzisiejsza obrona instytucji małżeństwa to najbardziej konkretna realizacja tego jasnogórskiego zawierzenia.

Święty Jan Paweł II przypominał nam, że „historia uczy, iż demokracja bez wartości łatwo przemienia się w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm”. Państwa postawa broni wspólnot samorządowych przed takim właśnie zagubieniem moralnego i prawnego fundamentu.

Zapewniam, że w swojej wiernej postawie nie jesteście sami. Kościół, a wraz z nim rzesze ludzi dobrej woli, otaczają Was modlitwą i pełnym wsparciem. Proszę Boga, przez wstawiennictwo Pani Jasnogórskiej, św. Kingi oraz św. Tomasza Morusa – patrona mężów stanu i polityków, który oddał życie za wierność prawemu sumieniu – o męstwo, mądrość i siłę dla Państwa. Niech wasza niezłomność będzie świadectwem i przypomnieniem tego, że „największym bogactwem narodu jest czystość serca, jedność oraz wierność Ewangelii” (Akt Zawierzenia), co zarazem stanowi fundament, na którym zasadza się moralna siła naszych małych ojczyzn.

Z serca błogosławię i otaczam modlitwą

† Andrzej Jeż
Delegat KEP ds. Samorządowców
i Pracowników Administracji Samorządowej

Warszawa, 27 maja 2026 roku