Kiedy włoski minister edukacji Giuseppe Valditara ogłosił swoją inicjatywę, reakcja była natychmiastowa. Opozycja nazwała ją „niebezpieczną", „absurdem instytucjonalnym", „ciemnogrodem". Jeden z polityków lewicy porównał wymóg zgody rodziców na lekcje o seksualności do proszenia rodzin o pozwolenie na nauczanie historii czy literatury.
Analogia jest błyskotliwa. I zupełnie chybiona, ponieważ wiedza etyczna nierozerwalnie związana z seksualnością ma zupełnie innych charakter niż literaturoznawstwo.
Tymczasem pod szyldem „edukacji seksualnej" — i to w skali całego kontynentu — od lat toczy się spór o wartości, który tylko pozornie jest sporem o fakty biologiczne.
Nie ma neutralnej edukacji seksualnej
To jest teza, którą warto wypowiedzieć wprost, bo zbyt rzadko pojawia się w debacie publicznej: nie istnieje neutralna etycznie edukacja seksualna.
Każdy program tego typu zawiera założenia — dotyczące normy, dobra, relacji między wolnością a odpowiedzialnością, roli rodziny, rozumienia płci. Pytanie nie brzmi więc „ideologia czy nauka?", lecz „czyje wartości?".
Dokumenty WHO, które w debacie europejskiej bywają przywoływane jako „naukowy standard", są w istocie dokumentami normatywnymi, a nie czysto medycznymi. Zalecają konkretne podejścia do kwestii tożsamości płciowej, orientacji seksualnej, inicjacji i antykoncepcji — podejścia, które są zgodne z pewną określoną wizją życia, ale niekoniecznie jest to wizja życia, którego chcą dla dzieci rodzice. Dokumenty te są od lat poddawane poważnej krytyce — nie tylko ze strony środowisk religijnych, ale i badaczy kwestionujących ich podstawy metodologiczne.
Włoski rząd nie likwiduje edukacji o relacjach, szacunku i biologii. Mówi natomiast: jeśli szkoła chce wejść w obszar, który należy do rodziny i jest głęboko powiązany z wartościami, musi o tym rodzinę poinformować.
Co dokładnie zmienia ustawa?
Ustawa Valditara — uchwalona przez Senat stosunkiem głosów 78 do 38 — wprowadza kilka konkretnych zasad:
W przedszkolach i szkołach podstawowych wszelka edukacja o tematyce seksualnej i emocjonalno-relacyjnej jest zakazana. W szkołach średnich (od 11. do 19. roku życia) szkoła musi z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem poinformować rodziców o planowanych zajęciach, udostępnić materiały dydaktyczne do wglądu i uzyskać pisemną zgodę. Bez zgody zajęcia się nie odbywają. Ustawa zamyka również szkołę na zewnętrznych aktywistów realizujących treści spoza zatwierdzonego programu nauczania.
Warto zaznaczyć: to pierwsza ogólnokrajowa regulacja tej dziedziny w historii Włoch. Do tej pory każda szkoła robiła, co chciała — od pierwszej klasy podstawówki — bez żadnego nadzoru i bez informowania rodziców. Ustawa porządkuje obszar, który przez dekady pozostawał przestrzenią samowoli.
Konstytucja po stronie rodziców
Valditara wskazał po głosowaniu, że ustawa „przywraca konstytucyjną zasadę wedle której rodzice ponoszą odpowiedzialność za edukację swoich dzieci". Nie jest to frazą polityczną — to przywołanie realnej zasady prawnej.
Podobnie brzmi nauczanie Kościoła, które konsekwentnie podkreśla, że pierwsze i niezbywalne prawo do wychowania dziecka należy do rodziców, a że żadna instytucja, łącznie ze szkołą, nie może go im odebrać bez ich wiedzy i woli. Eksperci Konferencji Episkopatu wskazują, że edukacja dotycząca spraw tak intymnych jak seksualność musi zyskać akceptację rodziców, a szkoła powinna być w tym obszarze ich partnerem, a nie samozwańczym zastępcą.
Właśnie to gwarantuje ustawa Valditara: nie zakaz rozmowy, lecz obowiązek dialogu.
Kogo właściwie chroni ta reforma?
Krytycy reformy mówią o „ograniczaniu dostępu do informacji". Ale warto zapytać jakiego rodzaju informacji, przekazywanych przez kogo, w jakim celu?
Ustawa przewiduje obowiązek ujawnienia materiałów dydaktycznych i tożsamości zewnętrznych prowadzących. To nie cenzura, ale przejrzystość. Rodzic, który zobaczy konkretne materiały i wyrazi zgodę, bierze udział w wychowaniu własnego dziecka. Rodzic, który ich nie zobaczy i dowiaduje się po fakcie jest z tego procesu wykluczony.
Organizacja Pro Vita & Famiglia odczytuje reformę jako narzędzie umożliwiające rodzicom rzeczywistą ochronę dzieci przed treściami, które uznają za szkodliwe dotyczącymi płynności płci, aborcji czy surogacji. Trudno zaprzeczyć, że rodzice mają prawo do takiej oceny i prawo do działania zgodnie z nią.
